NaschriftHershel Shanks

Hershel Shanks (1930-2021) vocht voor de bevrijding van de Dode Zeerollen

Hershel Shanks Beeld Gerald Martineau
Hershel ShanksBeeld Gerald Martineau

Een vakantie in Israël veranderde het leven van Hershel Shanks. Hij raakte in de ban van een obscure tak van wetenschap: bijbelse archeologie. En al spoedig was dat vakgebied in de ban van Hershel Shanks.

Hij was er een volstrekte amateur in, en bleef het ook. Shanks groeide op in een Joods middenklassegezin in de Amerikaanse staat Pennsylvania – zijn vader had een schoenenwinkel. Hij studeerde Engels en rechten en werd een succesvol advocaat.

Maar er zat duidelijk ook een journalist in Shanks. Tijdens die reis naar Israël raakte hij geïnteresseerd in de tastbare sporen uit de tijd waarin de verhalen in de Bijbel zich afspelen. Hij bezocht een belangrijke vindplaats, die bekendstaat als de tunnel van Hizkia – hij zou overeenkomen met de strategische omleiding van een beek zoals beschreven in de bijbelboeken 2 Koningen (20:20) en 2 Kronieken (32:30). Er was nauwelijks informatie beschikbaar, en dus besloot hij er een informatiefolder over te schrijven. Dat werd een boek, dat hij schreef tijdens een sabbatsjaar in Israël. En toen hij terugkwam in de VS was hij niet van plan het onderwerp los te laten.

Shanks begon een tijdschrift, Biblical Archeology Review, kortweg BAR. Een blad voor leken over wat wetenschappers ontdekten over de geschiedenis van Palestina was er nog niet. En veel Amerikanen, in het bijzonder evangelische christenen, wilden daar alles over weten. Tussen 1975 en 2000 steeg de oplage naar ruim een kwart miljoen abonnees.

Controverses

Wat daarbij ook hielp, was dat Shanks niet vies was van controverses. Zoals bijvoorbeeld het lot van de Dode Zeerollen, religieuze teksten uit de drie eeuwen voor en de eerste eeuw na het begin van de jaartelling.

Ze waren ontdekt in grotten bij Qumran op de westelijke Jordaanoever in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw, en een deel was gepubliceerd. Maar veel andere teksten en tekstfragmenten waren zo ongeveer geheim; een kleine groep onderzoekers in Israël hield ze voor zichzelf. Dat wekte steeds meer ergernis.

In 1991 kwam er een doorbraak. De Israëlische onderzoekers hadden van de teksten die in ‘Grot 4’ waren ontdekt een concordantie gemaakt – een lijst van alle woorden die erin voorkwamen – en aangegeven welke woorden er voor en achter stonden. Twee Amerikaanse onderzoekers schreven een computerprogramma dat aan de hand van die gegevens de oorspronkelijke tekst reconstrueerde.

Pirateneditie

Shanks haalde hen over hem die ‘pirateneditie’ openbaar te laten maken. In 1991 publiceerde zijn Biblical Archeology Society, de uitgeverij van de BAR, Een voorlopige editie van de ongepubliceerde Dode Zeerollen.

Spoedig daarna bracht hij ook een boek uit met foto’s van tekstfragmenten die een andere Amerikaanse onderzoeker te pakken had gekregen. Dat leverde hem in Israël een proces op wegens schending van auteursrecht. De rechter veroordeelde hem tot een schadevergoeding van 40.000 dollar, maar Shanks was de morele winnaar. Onder nieuwe leiding, de uit Nederland afkomstige Emanuel Tov, begon de Israëlische onderzoeksgroep in een veel hoger tempo het materiaal openbaar te maken.

Terwijl hij het ene boek na het andere schreef – de meeste over de archeologie van Israël, maar ook een over Joodse humor en een autobiografie – bestuurde Shanks de BAR met straffe hand, tot hij in 2018 met pensioen ging.

Onwankelbaar en weerspannig

Bij die gelegenheid beschreef archeoloog William Dever, die Shanks leerde kennen in dat cruciale sabbatsjaar in Israël, hem liefdevol als ‘onwankelbaar en weerspannig’, en memoreerde hij dat hij meermalen ontslag had genomen uit de adviesraad van de BAR, als hij vond dat de hoofdredacteur weer eens te ver ging.

Bij hun eerste ontmoeting in Jeruzalem had hij Shanks verzekerd dat het beginnen van een blad over bijbelse archeologie een slecht idee was. “Geen amateur zou ooit het toen snel groeiende en complexe archeologische onderzoek in Israël kunnen begrijpen en interpreteren. Tjonge, wat sloeg ik daar de plank mis!”

Hershel Shanks werd op 8 maart 1930 geboren in Sharon, Pennsylvania en overleed op 5 februari 2021 in Washington DC.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden