Herman Schepers en zijn vrouw Rikie bij hun bruiloft in 1966.

Naschrift Herman Schepers (1935-2019)

Herman de verzamelaar, de man van de muntenschat van Haarlo en de dooie Germaan

Herman Schepers en zijn vrouw Rikie bij hun bruiloft in 1966.

Herman Schepers (1935-2019) was bloemist, vrijwillig brandweerman én amateurarcheoloog. In Eibergen kreeg hij een eigen streekmuseum van de grond.

In 1980 vindt Jan Memelink in Haarlo acht ‘kleine greune schiefkes’ op zijn land. Is hij op een verborgen schat gestuit? De boer doet wat in deze contreien logisch is als je historische spullen in de aanbieding hebt: hij belt Herman Schepers. De amateurarcheoloog uit Eibergen komt langs en ziet dat het om munten gaat die ruim zevenhonderd jaar oud blijken te zijn. Ze graven verder en halen uiteindelijk elfhonderd zilveren en koperen duiten boven de grond.

Met deze muntenvondst, de grootste ooit in Nederland, haalt Haarlo het NOS-journaal. De collectie wordt getaxeerd op enkele tonnen (in guldens), waarvoor verzamelaars tijdens veilingen gretig de beurs trekken. Boer Jan begint van de opbrengst een bedrijf in Denemarken. Schepers krijgt vijftig munten voor zijn museum, dat dan nog in oprichting is. ‘De schat van Haarlo’ wordt een van de pronkstukken van De Scheper, het streekhistorische museum van Eibergen.

Een dooie Germaan in de pot

Herman Schepers is elf als hijzelf zijn eerste opgraving doet. Op school hangt hij aan de lippen van meester Wisselink, een amateurarcheoloog die prachtige verhalen vertelt over de geschiedenis van de Achterhoek. Bij een ontginning, waar Germaanse urnen worden gevonden, gaat Herman met twee schoolvriendjes ook een middag spitten. Het drietal graaft een kapotte urn op, met daarin botten en as. Herman stopt zijn deel van de buit in een jampot, die hij naast zijn bed op het nachtkastje zet.

Zijn moeder zegt: ‘Oonze Herman hef’n dooie Germaan in de pot’. Haar zoon slaapt er slecht van, de dode Duitser spookt maar door zijn hoofd. De volgende dag stopt hij zijn eerste archeologische vondst veilig terug in de grond, in een hoekje van de tuin. Pas maanden later durft hij de pot weer op te graven. Hij bewaart hem op zolder.

Herman is geboren aan de Grotestraat, hartje Eibergen. Zijn moeder runt daar een modevakschool annex naaiatelier, vader werkt voor de boerencoöperatie. Op de lagere school heeft Herman het moeilijk. In een tijd dat onderwijzers dyslexie nog niet kennen, wordt hij vanwege zijn taalzwakte als dom versleten. Zijn moeder, van wie hij vrolijkheid en optimisme erft, geeft hem echter alle vertrouwen: ‘Ie komt er wal. Ie bunt slim genoeg.’

Hij beschikt over het zakelijke instinct

Zoonlief blijkt niet alleen pienter, hij is ook een doorzetter, die na de tuinbouwschool met twee tienen (en een vier voor Nederlands) zijn middenstandsdiploma haalt. Hij werkt als hovenier op Kasteel Twickel en bij een bloemist in Enschede. Als hij daar de zieke eigenaar vervangt, denkt Herman: ik kan net zo goed voor mezelf beginnen. Amper 25 jaar oud opent hij, in de oude voorkamer van zijn ouderlijk huis, een eigen bloemenzaak. Zijn enige broer Jan is compagnon en vanaf hun huwelijk in 1966 runt hij de winkel ook samen met zijn grote liefde Rikie. Ze vormen een sterk koppel, dat elkaar naadloos aanvult. Hij beschikt over het zakelijke instinct, zij zorgt dat de zaken goed georganiseerd zijn. Buiten winkeltijden genereert Herman, oersterk en energiek, als hovenier extra omzet.

Herman Schepers op een vakantiefoto uit 2013.

Met zijn rode Volkswagenbus rijdt hij naar de bloemenveiling en bezorgt hij bloemen bij klanten thuis, waar hij vaak zo druk bezig is met het vertellen van verhalen dat hij de tijd vergeet. Het busje speelt ook een belangrijke rol in het gezin, dat twee zoons (Aart en Harmen) en één dochter (Mieke) rijk is.

Het is een ideaal transportmiddel voor kinderfeestjes, schoolreisjes én de zomervakanties. Dan trekt de familie met een volle Volkswagen vaak naar Zwitserland, waar ze genieten van de natuur. Op de terugreis zit de bus nog voller, dankzij de fossielen, stenen en zeldzame planten die Herman adopteert.

De zolder raakt overvol

Na ‘de dooie Germaan’ is hij verwoed doorgegaan met het verzamelen van geologische, archeologische en oudheidkundige voorwerpen. De streek waar hij woont, is rijk aan bodemschatten, de zolder raakt overvol. Herman slaat geen bouwput over en speurt met zijn schop vers geploegde akkers af. Iedereen in Eibergen kent hem en andersom. “Hij is een man die opmerkt en opmerkzaam maakt”, zo werd hij ooit omschreven. “Dat is een goede eigenschap, die het leven niet zo ver van huis waardevoller maakt en ons een beetje rijker.”

Als ergens een fabriekje sluit of een zolder wordt leeggeruimd, mag Herman komen grasduinen. Het museum heeft nog een extra aanzuigende werking. De totstandkoming daarvan toont zijn vermogen om zaken van de grond te tillen. Schepers weet met zijn natuurlijke charme mensen voor zich te winnen. Hij koestert al jaren de wens om een museum­­ over de lokale historie te stichten, met zijn eigen collectie als basis. Het stoort hem dat elders wel zaken over zijn dorp worden tentoongesteld, maar in Eibergen­­ zelf niet.

Herman Schepers toont in 1988 een van zijn archeologische vondsten.

Wanneer de vrijwillige brandweer in 1981 zijn 250-jarig bestaan wil vieren, buigt het korps zich over een stunt die ook iets nuttigs oplevert voor Eibergen. Herman, al jaren lid en onderbrandmeester van het korps, heeft wel een idee... Hij krijgt zijn collega-spuitgasten zo gek dat ze de oude stadsboerderij achter zijn bloemenzaak omtoveren tot Historisch Museum.

Zijn levenswerk

Bijna vijftien jaar later verhuist de collectie, die explosief gegroeid is, naar de villa van de overleden Betsy ter Braak-Prakke. Zij is de tante van schrijver/filosoof Menno ter Braak, het beroemdste kind dat Eibergen heeft voortgebracht. In het museum is een kamer gewijd aan hem en Willem Sluyter, de dominee-dichter wiens liederenbundels de wereld overgingen. In de achtertuin is een oude boerderij herbouwd. Ook die maakt deel uit van het huidige Museum De Scheper, een naam die verwijst naar de oprichter. Hij draagt zijn levenswerk in 1994 over aan de gemeente Eibergen.

Zo is het dorp dankzij Schepers’ verzamelwoede en overtuigingskracht een fraai museum rijker. Het geeft een boeiend inzicht in het leven in de Achterhoek van de prehistorie tot nu. Op de zolder is een historisch klaslokaal ingericht, compleet met leesplanken van aap, noot en mies. Herman brak zijn tanden erop stuk, maar intussen zijn tien studenten gepromoveerd op materiaal uit zijn museum. Het Potje van Mol is exemplarisch voor Schepers’ doortastendheid bij het verzamelen.

Een archeologisch pareltje

In de jaren zeventig hoort Herman het verhaal van meneer Mol uit Neede die ooit een prehistorisch potje zou hebben gevonden. Het stamt van het Trechterbekervolk, dat 5000 jaar geleden hunebedden bouwde. ‘Kearls oet ‘t west’n’ hebben al eens geprobeerd de pot over te nemen, maar daar wil hij niks van weten. Herman mag hem wél kopen, voor honderd gulden, maar hij zal de pot pas in zijn bezit krijgen als de oude man overlijdt. Dat is in 1975 het geval en Schepers komt er pas achter als Mols kamer al is ontruimd. Hij is nog net op tijd om het archeologische pareltje uit het grofvuil te redden...

Het is nu een van de pronkstukken in het museum, dat door zestig vrijwilligers draaiend wordt gehouden. De oprichter zelf geeft er rondleidingen, houdt lezingen en voorziet filmmateriaal van commentaar. Schepers heeft er volop tijd voor, sinds Rikie en hij de bloemenzaak in 1995 van de hand hebben gedaan. Tot aan zijn dood is dinsdag zijn vaste museumdag. Elke maandag werkt Herman op zijn miniboerderijtje Voshaar. Daar verbouwt hij groente, fruit en planten. Als buitenmens leeft hij met de seizoenen. Zo kan hij er uiteindelijk ook in berusten, wanneer lymfeklierkanker toeslaat en therapie niet meer helpt. “Dat is de natuur”, zegt hij.

Herman Schepers werd geboren op 9 augustus 1935 in Eibergen en overleed in diezelfde plaats, in zijn geboortehuis, op 5 juli 2019.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden