null

EssayJonge vrienden, oude vrienden

Hechte vriendschappen waar flink leeftijdsverschil tussen zit, waarom ook niet?

Beeld Van Santen & Bolleurs

Waarom zouden mensen ondanks een flink leeftijdsverschil niet gewoon hecht en gelijkwaardig bevriend kunnen zijn? Geerte Verduijn (26) heeft vrienden in alle soorten, maten én leeftijden.

Ik ontmoette mijn oudste vriend aan een bar. Zijn commentaar op het boek dat ik er las was zo dodelijk dat zwijgend doorlezen geen optie was. Sindsdien brommen we dagelijks tevreden heen en weer.

Dat Johan 41 jaar ouder is, komt heus naar voren in de marges. Aan het begin van onze vriendschap werd mijn hoeveelheid whatsapp-berichten meteen grondig ingeperkt. Ik snap nog steeds niet hoe hij uren onverstoord de Tour de France kan kijken. Maar de ruimte die overblijft is geborgen en uitdagend – iets wat je eigenlijk van elke vriendschap hoopt.

Geerte Verduijn (26) is econome, parttime­­ barvrouw en fotograaf.

Soms zit onwennigheid verbinding in de weg. Waar mijn studievrienden en ik elkaar in de introductieweek na drie leuke gesprekken al soepel inlijfden, kostte het me bijna twee jaar om Johan echt als vriend te durven zien. En nog telefoneerde hij op mijn laatste verjaardagsfeest van veilige afstand: wat moesten al die twintigers met zo’n oude oom in de hoek? Die bescheidenheid vond ik roerend én jammer – ik had hem er graag zien zitten.

Johan en Geerte. Beeld
Johan en Geerte.

Vriendschappen die generaties overstijgen blijken relatief zeldzaam. In 2009 gaf nog geen tien procent van de Nederlanders onder de dertig aan minstens twee flink oudere vrienden te hebben. Dat we eerder geneigd zijn vrienden te zoeken die op ons lijken is niets nieuws. Een socioloog zou het homophily noemen: mensen die gender, leeftijd, scholing, afkomst of religie met elkaar delen trekken vaak naar elkaar toe.

Leerzame inzichten, verse prikkels

Gelukkig heeft niet iedereen daar een boodschap aan. De leeftijdsspanne van de vriendengroep van Daan (51) is bijna zestig jaar. Haar oudste vriendin, Miep (84), erfde ze van haar moeder. Sinds die is overleden houden ze elkaar dagelijks op de hoogte via de wordfeud-chat, in Daans geboortedorp drinken ze samen koffie. Haar jongste vriendin ben ik (26).

Daan en Geerte. Beeld
Daan en Geerte.

Als iemand zich al eens uitspreekt over vriendschappen met grote leeftijdsverschillen, gaat dat vaak over wederzijds nut: de leerzame inzichten, verse prikkels, of verrassende invalshoek die de ander inbrengt.

Zo vertelt punkzangeres en schrijver Patti Smith in interviews graag over haar oudere mentorvriend, de schrijver William S. Burroughs, die ze ontmoette toen zij 22 was en hij 54. In 2020, meer dan vijftig jaar later, zei ze nog: “William gaf me als jong meisje heel goed advies: denk goed na over je keuzes, en houd je naam schoon. [...] Daar leef ik vandaag de dag nog steeds naar.”

In een collectieve paniekstuip

Natuurlijk leer ook ik van mijn oudere vrienden. Mijn vriendengroep van de middelbare school schiet soms in een collectieve paniekstuip: we proberen ons leven op te bouwen, een geliefde en een baan te vinden, of vragen ons af of het allemaal überhaupt nog wat wordt.

Tijdgeest, het weekendmagazine van Trouw, verdiept zich deze week in het thema vriendschap.

Lees ook:
Sociologe Beate Volker: Met onze vriendschappen spelen we op safe
Een vriendenkring bestaat doorgaans uit drie of vier hechte vrienden, tien tot vijftien wat lossere. Ze lijken op jezelf en op elkaar. Hoogleraar Beate Volker legt uit waarom.

Dan is het fijn ook eens iemand te spreken die al een aantal hobbels heeft genomen, of de wereld net wat anders ziet. Ook bij ingrijpende gebeurtenissen is het vaak troostend dat mijn oudere vrienden er niet van schrikken – rouw, verdriet, somberheid, het is rot genoeg gewoon al wat vaker langsgekomen.

“Op mijn periodieke lijstje van dingen die ik niet had moeten zeggen of doen, staat dit vandaag bovenaan:…” Johan appt me niet zo vaak, maar die spaarzame keren is hij meestal geruststellend eerlijk. Want dat mentorvoetstuk in intergenerationele vriendschappen doet beide partijen tekort. Mijn oudere vrienden leven echt niet zoveel minder zoekend.

Vriendschap op het eerste gezicht

Een vriendin lag laatst een nacht wakker omdat ze merkte dat haar geheugen minder wordt. Een ander probeert in het reine te komen met zijn lege nest zonder voorbij te gaan aan de natuurlijke loop van het leven.

null Beeld

Een tweede lofzang op intergenerationele vriendschap gaat vaak over liefdevolle zorg door de jongere partij. Verhalen over samenwoonvormen tussen studenten en ouderen, waar soms mooie verbindingen ontstaan. Of de herinneringen van schrijver en dichter Anna Enquist (1945) aan de ‘vriendschap op het eerste gezicht’ met dichter Gerrit Kouwenaar (1923). Toen zijn gezondheid achteruitging werd Enquist naast vriendin ook steun en mantelzorger.

In het boek Een tuin in de winter schrijft ze daarover: “Ik denk dat ik al snel een ‘goede dochter’ ben geworden, een volwassen kind dat veel wist van ziektes en akelige kwalen, [...] een zorgzaam kind met ongeveinsde belangstelling voor zijn werk.”

Enquists loyaliteit maakt me bijna bang

Een verschuiving in verhoudingen, groeiende afhankelijkheid – misschien is het de achterkant van onze mooie jaren nu. De loyaliteit van Enquist maakt me bijna bang dat ik in die situatie tekort zal schieten. Aan de andere kant: wie kan zeggen of een vriendschap met mijn generatiegenoten de tand des tijds zal doorstaan? Voorlopig nemen mijn oudere vrienden mijn zorgen over hun oude dag zelden in dank af.

Hoe leeftijdsdivers zijn uw vriendschappen? Reacties (max 150 woorden) zijn welkom via tijdgeestreacties@trouw.nl. Graag naam en woonplaats vermelden.

Als ik wel eens informeer naar een doktersbezoek, kaatsen ze de bal altijd op tijd terug. En dat is voor ons cruciaal, voor nu. Want de rol van mentor of mantelzorger is mooi, maar roept ook een vraag op: kunnen mensen ondanks een flink onderling leeftijdsverschil niet gewoon hecht én gelijkwaardig bevriend zijn?

Geerte en Rudolph. Beeld
Geerte en Rudolph.

Ik durf de vriendschappen met mijn oudere vrienden niet op elk gebied langs een liniaal te leggen, maar het meeste van waarde blijkt leeftijdsloos. Met Rudolph (54) luister ik graag oude lp’s, of ga ik net zo lief een avond zuipen. Daan en ik kletsen uren over de dingen van de dag, de boeken die we lezen, of gedachten die langskomen.

Sommige hobby’s passen vanzelfsprekender binnen bepaalde levensfases (vooruit, we hebben het samen niet over TikTok), maar voor een beetje gelijkgestemde zielen is er genoeg stof om een intergenerationele vriendschap levenslang te voeden.

Vrienden moeten niet te veel versmelten

Begin dit jaar verzamelde Paul van Tongeren, Denker des Vaderlands, in het boek Doodgewone Vrienden gedachten van een aantal filosofen over vriendschap. Veel van hen hechtten grote waarde aan gelijkheid: waar de een sprak over het belang van ‘eenstemmigheid’, definieerde een ander vriendschap zelfs als ‘één ziel in twee lichamen’.

Maar volgens Van Tongeren moeten vrienden ook weer niet té veel met elkaar versmelten: ‘een zekere gelijkheid’ is iets anders dan ‘totale eenheid.’ Hoe zit het met de waarde van ‘vermanen en terechtwijzen’, of ‘de gunst van iets te kunnen geven’ aan een vriend die iets niet heeft wat jij kunt bieden?

null Beeld

Toch lopen oud en jong elkaar niet alleen mis door een voorkeur voor het gelijke en bekende. Want waar komen we elkaar nog tegen? Ik had geluk met mijn werk in een debatcentrum, waar programmamakers, horecamedewerkers, geluidstechnici en gasten van alle leeftijden ’s avonds laat nog lang bleven napraten.

De samenleving is in drieën

Maar in een onderzoek naar intergenerationeel contact spreekt Pearl Dykstra, hoogleraar empirische sociologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, van een tripartisatie van de samenleving, waarin de voorbereiding op het leven, daarna gezinsvorming en werk en tot slot pensionering vrij strikt van elkaar zijn gescheiden. Veel mensen hebben alleen binnen hun familie nog hecht contact met andere generaties.

null Beeld

Die leeftijdssegregatie ontneemt jongeren volgens het onderzoek de kans op een genuanceerd beeld van ouder worden en dus van hun eigen toekomst.

In haar net verschenen boek Vrolijk Verval schrijft politica en auteur Hedy d’Ancona over een gebrek aan oude rolmodellen en de ‘zachte uitsluiting’ van mensen op leeftijd: “Compassie en respect zijn de sleutelwoorden voor de gepaste omgang met oude mensen. Maar hoe fijn dat soms ook kan zijn, ik heb daar nooit om gevraagd: ik vind het veel prettiger om op voet van gelijkheid met anderen om te gaan.”

Beter een stevige discussie dan een afstandelijke #okBoomer

Andersom neemt de affiniteit van ouderen met jongere generaties door die scheiding ook af. Die ontwikkeling zou nooit vrolijk stemmen, maar nu lijkt de behoefte aan intergenerationele solidariteit nog eens extra groot. Discussies gaan al niet meer over de pensioenopbouw, maar over het recht op een ic-bed bij code zwart, of onze onmogelijke positie op de huizenmarkt.

Als we intergenerationele vriendschappen ergens om moeten aanprijzen is het misschien toch hierom: het kan helpen elkaar tegen de klippen op iets beter te begrijpen.

null Beeld

Soms bekijken mijn oudere vrienden en ik de wereld onherroepelijk anders. Ik zie ze heus wel met hun ogen rollen als ik niet stotter bij het uitspreken van lhbtiqa+. Zelf erger ik me wel eens aan hun gemompelde klachten over politiek incorrect geworden woorden. Je blijft een kind van je generatie, dat zorgt soms voor spanningen. Maar een stevige discussie af en toe werkt minder vervreemdend dan een afstandelijk #okBoomer.

Elke leeftijdsloze dag opnieuw

Hoe kunnen we elkaar wat makkelijker vinden? Mensen met veel oudere of jongere vrienden ontkennen heus niet dat ze zelf jong of oud zijn. Wel weigeren ze stuk voor stuk zich te laten beperken door de daaraan toegeschreven gedragingen, eigenschappen of verwachtingen en benaderen ze andere mensen ook zo. Ze besluiten elke leeftijdsloze dag opnieuw gewoon te doen of zijn wat prettig voelt.

Niemand zegt het zo mooi als David van Reybrouck, die ooit een kleine ode schreef aan zijn oudere vrienden: “De eerste schooldag duurt soms een leven lang voort. Als je dat eenmaal beseft, komt er ruimte voor nieuwsgierigheid. Zie je de mens voorbij de leeftijdscategorie. Kan er vriendschap ontstaan.”

Wat maakt dat je je zo thuis voelt in je eigen generatie dat je vriendschap, een van de ongrijpbaarste pijlers van het leven, niet buiten haar grenzen zou verkennen? Mijn oudere vrienden kunnen zich misschien niet altijd herinneren hoe onzeker het voelt als je alle pilaren van een bestaan nog moet opbouwen.

Misschien is er vandaag een nieuwe vriend geboren

Ik kan de angst van een haperende geest nog niet doorvoelen. Maar we praten met elkaar, en we luisteren. En soms gebeurt juist in het overbruggen van ervaringen die zo ver uit elkaar liggen iets dat afleidt, troost, of de vriendschap verdiept.

null Beeld

Zo trilt in elke individuele vriendschap het hele leven mee. En tegelijkertijd kan iets moois en ontastbaars in je handen verkruimelen als je te hard je best doet de betekenis ervan te beschrijven. In Doodgewone Vrienden citeert Van Tongeren een filosoof die weigert een dierbare vriendschap nader te verklaren: “Als men bij mij zou aandringen te zeggen waarom ik van hem hield, voel ik dat dat alleen uitgedrukt kan worden door te antwoorden: omdat hij het was, omdat ik het was.”

“Nooit ouder willen zijn”, vermaande Johan me laatst toen ik even tegen hem klaagde. “Ik mag soms al wat mijmeren, jij nog niet zo peinzen.” Hij heeft gelijk misschien, veel valt er uit de toekomst niet te leren. Maar door Van Tongeren weet ik ook: vriendschap hoeft niet volmaakt te zijn, of virtuoos, of te leiden tot volledige eenheid – het is soms genoeg te weten dat de ander er zal zijn. En zo brengt elke dag een opgewekte mogelijkheid: misschien is er vandaag wel een nieuwe vriend geboren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden