Alois Hitler and his wife Klara , Adolf Hitler's parents Beeld ANP / Topfoto
Alois Hitler and his wife Klara , Adolf Hitler's parentsBeeld ANP / Topfoto

Déjà vuPaul van der Steen

Had Hitler Joods bloed? De geruchten zijn hardnekkig, maar nooit bewezen

Paul van der Steen

Zijn tegenstanders verspreidden al ver voor de machtsovername in 1933 geruchten: de notoire antisemiet Adolf Hitler zou zelf Joods bloed hebben. In de nazi-top gaven sommigen ook voeding aan de verhalen, of waren op zijn minst zeer geïnteresseerd in het mogelijke waarheidsgehalte ervan. Misschien boden meer details mogelijkheden om hogerop te komen. In 1953 ontstond opnieuw twijfel na publicatie van Interviews im Angesicht des Galgens, de memoires die Hans Frank, Hitlers juridische rechterhand en gouverneur-generaal tijdens de bezetting van Polen, schreef voor zijn executie in 1946.

Ook daarna werden de geruchten nog met grote regelmaat opgewarmd. Deze week was het de beurt aan de Russische minister van buitenlandse zaken Sergej Lavrov. In een interview met een Italiaanse tv-zender kreeg hij de vraag hoe zijn land Oekraïne kan bestempelen als nazistisch, terwijl president Zelenski Joods is. “Dat zegt niets”, antwoordde Lavrov. “Adolf Hitler had ook Joods bloed, geloof ik.” Hij voegde eraan toe dat “het wijze Joodse volk zegt dat de meest fervente antisemieten Joden zijn. Elke familie kent zijn zwarte schaap.”

Verwekt door een molenaarsknecht?

Uit de hele wereld volgden ontzette reacties. Israël nam de uitspraken diplomatiek hoog op. De meeste mythevorming speelt handig in op onduidelijkheden rondom Hitlers wortels. Zijn grootmoeder Maria Anna Schicklgruber was niet getrouwd toen ze in 1837 beviel van Alois, de man die later Adolfs vader werd. Door welke man Alois verwekt was, bleef onduidelijk.

Wellicht was het de molenaarsknecht Johann Georg Hiedler, met wie Maria Anna vijf jaar later trouwde. Of toch diens jongere broer Johann Nepomuk Hiedler, bij wie zij en Alois inwoonden. De naam Hitler kwam pas decennia later in zwang in de familie.

Gechanteerd door een neef

Mede gestimuleerd door de onduidelijkheden die Adolf Hitler zelf liet bestaan, ook in zijn boek Mein Kampf, kwam een derde mogelijkheid steeds weer op tafel. Bleef hij wellicht schimmig vanwege Joodse wortels? In de wildste versie was de nazileider verwekt door een Rothschild. ‘Hüttler’, een van de voorlopers van de latere achternamen Hiedler en Hitler, zou een Joodse achternaam zijn.

Hans Frank diste in zijn memoires het verhaal op van chantage door een geëmigreerde neef van Hitler. Die zou weet hebben van Joods bloed. Frank zou daarna opdracht hebben gekregen om de stamboom te onderzoeken en zijn gestuit op een Joodse familie Frankenberger in Graz, waar Maria Anna werkte toen ze beviel van Alois. De man zou volgens Frank bovendien jarenlang een soort alimentatie hebben betaald.

Steunbewijs ontbrak. Gelovers moesten afgaan op het woord van de inmiddels opgehangen Frank, bij leven niet per se een baken van betrouwbaarheid.

Geen Joodse voorouders, wel volop inteelt

Door de jaren heen vonden vooraanstaande historici keer op keer ook geen enkele ondersteuning voor de theorie. Werner Maser schreef het op in zijn boek Adolf Hitler. Legende, Mythos, Wirklichkeit (1971). Geen Joodse voorouders, wel volop inteelt in de generaties voor de Führer, concludeerde hij.

De Britse historicus Ian Kershaw liet in zijn tweedelige, toonaangevende biografie (in 1999 in Nederlandse vertaling verschenen) zien dat er helemaal geen familie Frankenberger in Graz was geweest. Wel een niet-Joods slagersgeslacht Frankenreiter. Maar of Maria Anna ooit in Graz had gewoond of gewerkt, viel niet na trekken. Wel dat de Frankenreiters in de jonge jaren van Alois afgaande op de te vinden archiefbronnen te armlastig waren om geld te sturen naar de jonge moeder en haar zoontje. Van financiële ondersteuning door wie dan ook ontbreekt sowieso ieder spoor.

Alois zou, eenmaal volwassen, trouwen met de dochter van Nepomuks dochter Johanna –afhankelijk van wie zijn vader was – dus de dochter van zijn nicht of halfzus. Volop inteelt, zoals Masser constateerde.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Eerdere afleveringen van de rubriek Déjà Vu leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden