Naschrift George Rosenkranz

George Rosenkranz (1916-2019), de vader van ‘de pil’, hield zich buiten het politieke debat

George Rosenkranz.

Chemicus George ­Rosenkranz dacht in 1951 dat hij een middel had gevonden om miskramen te voorkomen. Norethindrone, de chemische versie van progesteron die hij en zijn collega’s uit Mexicaanse yamwortels hadden weten te winnen, zou voor vrouwen wereldwijd inderdaad van grote betekenis worden, maar om een totaal andere reden: het voorkwam zwangerschappen en werd de basis van ‘de pil’.

Het duurde nog een aantal jaren voor die pil commercieel op de markt kwam, mede omdat de ­katholieke kerk en conservatieve politici bedrijven onder druk zetten het middel niet te produceren. ­Rosenkranz, die afgelopen week op 102-jarige leeftijd in Californië overleed, heeft zich overigens ­altijd buiten die politieke discussie gehouden.

Maar in 1959 werd de pil toegelaten op de Amerikaanse markt. Een jaar later waren er al een miljoen vrouwen die hem slikten. Voor het eerst werd zwangerschap een keuze en kregen ze de mogelijkheid hun gezin, en dus ook hun carrière te plannen.

De van oorsprong Hongaarse chemicus Rosenkranz werd in 1916 in Boedapest in een welvarende joodse familie geboren en heette aanvankelijk György, niet George. Zijn vader was dansleraar en György groeide op in een klimaat van kunst, cultuur en bridge, een denksport die een belangrijke rol in zijn leven zou spelen.

Gestrand op Cuba

Op zijn zeventiende ging hij in Zwitserland chemie studeren. Hoewel dat land neutraal was, besloot hij vanwege de dreiging van het ­nazisme in 1940 een professoraat in Ecuador te aanvaarden. Maar de Japanse aanval op Pearl Harbour gooide roet in het eten: op weg naar Ecuador strandde hij op Cuba.

Hij vond een baan bij een ­Cubaans farmaceutisch bedrijf, waar hij er onder meer in slaagde kleine hoeveelheden progesteron aan een Mexicaanse wortel te onttrekken. En hij ontmoette er zijn vrouw Edith, een voor de nazi’s ­gevluchte Oostenrijkse. Ze zouden drie kinderen krijgen.

Dat progesteron de ovulatie van vrouwen stopzette, was al sinds de jaren twintig bekend. Het idee was dat je daarmee ook miskramen kon voorkomen, maar de productie was tot dan toe zo duur dat het commercieel niet interessant was.

Wereldwijd waren talloze chemici op zoek naar goedkopere productiemethodes. Rosenkranz’ werk wekte daarom de interesse van het Mexicaanse farmaceutische bedrijf Syntex, dat hem na een ruzie met hun toenmalige hoofdonderzoeker benaderde om diens baan over te nemen.

Wat hem bewoog dat aanbod aan te nemen, is onduidelijk, want Syntex zat diep in de schulden en was zo goed als failliet. Maar ­Rosenkranz en zijn vrouw waren dol op de Mexicaanse muziek en het klimaat. Hij nam zelfs de Mexicaanse nationaliteit aan.

Gouden greep

Voor Syntex was het een gouden greep, want binnen het jaar hadden hij en zijn collega’s cortison ontwikkeld, een ontstekingsremmer die al snel de wereld veroverde als werkzaam middel tegen artritis en andere aandoeningen.

Een paar jaar later kwamen daar norethindrone en de eerste pil bij. Syntex’ aandelen schoten omhoog en het bedrijf verhuisde van Mexico naar het huidige Silicon Valley. Rosenkranz verhuisde mee en kreeg in 1990 zijn derde en laatste nationaliteit, de Amerikaanse.

Behalve succesvol chemicus met een behoorlijk aantal patenten op zijn naam, was Rosenkranz bridgespeler op wereldniveau. Hij schreef diverse bridgeboeken en nam deel aan grote internationale toernooien. In 1984 speelde hij in Washington, toen zijn vrouw Edith met een pistool op de slaap voor hun hotel werd ontvoerd.

Twee dagen en tien telefoontjes van de ontvoerders later werd ze, na diverse malen met de dood te zijn bedreigd, in de buurt van het Witte Huis voor het losgeld van een miljoen dollar vrijgelaten. ­Minuten later werden de ontvoerders al gearresteerd door FBI-agenten die zich in de omgeving hadden verscholen. De hoofddader bleek een mislukte concertpianist en bridgespeler die Rosenkranz nog kende van zijn brigdetoernooien.

George Rosenkranz werd geboren op 20 augustus 1916. Hij overleed op 30 juni 2019 in Atherton.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden