NaschriftGeorge Bizos (1927-2020)

George Bizos (1927-2020) was alom bewonderd mensenrechtenadvocaat, en trotse tuinier

Mensenrechtenadvocaat George Bizos in 2018.Beeld Reuters

George Bizos, boezemvriend van Nelson Mandela en de bekendste advocaat van Zuid-Afrika, dobberde als kind in 1941 enkele dagen rond op de Middellandse Zee. De reis ging de andere kant op dan nu meestal het geval is: van Europa in de richting van Afrika. Griekenland was tijdens de Tweede Wereldoorlog bezet door Nazi-Duitsland. Bizos en zijn vader hielpen zeven Nieuw-Zeelandse soldaten in een roeibootje te ontsnappen uit dat bezette gebied. Ze werden opgepikt door een Brits schip. Dat leverde hen af bij een Egyptisch vluchtelingenkamp. Van daaruit reisden vader en zoon door naar Zuid-Afrika.

Dat was allemaal nog voordat de apartheid in Zuid-Afrika werd ingevoerd. Bizos zou zich als advocaat tussen 1948 en 1994 in zijn nieuwe thuisland consequent verzetten tegen dat racistische regime. Eerst door slachtoffers ervan in kleine rechtszaken op het platteland bij te staan. Later ook als een van de strafpleiters in het beroemde Rivonia-proces, waarin hij hielp Mandela te behoeden voor de doodstraf. Afgelopen woensdag overleed Bizos op 92-jarige leeftijd in Johannesburg. “Het recht was alles wat we hadden”, legde hij zijn gedrevenheid als advocaat ooit uit. “Het was het laatste baken van hoop tijdens de apartheid.”

Geen hartelijke ontvangst

Bizos worstelde met de Engelse én de Afrikaanse taal toen hij in Zuid-Afrika aankwam. De ontvangst was bovendien niet hartelijk. Veel witte Afrikaner nationalisten, die eind jaren veertig de apartheid zouden invoeren, steunden tijdens de oorlog de nazi’s en noemden de Europeanen die voor de oorlog op de vlucht waren geslagen het ‘vuilgoed’ van Europa. Het zou Bizos maar liefst 32 jaar kosten om het Zuid-Afrikaanse staatsburgerschap officieel te verwerven. En hij zou zijn moeder, die was achtergebleven in Griekenland, pas vele jaren later weer terugzien.

In zijn eerste twee jaar in Zuid-Afrika ging hij niet naar school. Hij werkte in een Griekse winkel in Johannesburg en sliep daar op een klein kamertje bij vrienden van zijn vader, die zelf voor een baan naar Pretoria was gegaan. Toch wist hij het te schoppen tot een studie aan de Universiteit van Witwatersrand in Johannesburg. Bizos was links, maar verbond zich niet aan een politieke beweging. Zijn verzet tegen de apartheid liep via het recht, niet via politiek activisme.

Zijn overwinningen in de rechtszaal trokken begin jaren zestig de aandacht. Bizos werd opgenomen in het team dat Mandela en andere ANC-kopstukken in 1963 en 1964 verdedigde. Later werd hij ook de advocaat van activisten als Steve Biko, Chris Hani en Winnie Madikizela-Mandela.

‘Tuinieren’ stond als hobby op zijn cv

Bizos was een echte Griekse ‘pateras’, beschrijft de Zuid-Afrikaanse journalist Maureen Isaacson: een toegewijde echtgenoot, vader van drie zonen, grootvader, warme vriend die graag mensen over de vloer had. “Een briljante advocaat, die thuis het gelukkigst was en vroeg opstond om in de tuin te werken, die ‘tuinieren’ zelfs trots als hobby op zijn cv zette, midden tussen alle prijzen en accolades die hij als mensenrechtenadvocaat ontving.”

Of hij Zuid-Afrikaan was of Griek, wilde Bizos nooit zeggen. “Men vraagt een kind ook niet van welke ouder hij meer houdt.” Hij was een rasoptimist, al was hij teleurgesteld dat steeds meer mensen hun toevlucht zoeken in samenzweringstheorieën en de motieven van openbare aanklagers en rechters in twijfel trekken, puur omdat hun juridische oordeel hen niet aanstaat.

Honger naar gerechtigheid

Bizos bleef tot op hoge leeftijd doorwerken als advocaat. Tussen 2012 en 2015 stond hij nog nabestaanden bij van het bloedbad bij de Marikana-mijn. De politie opende daar in 2012 het vuur op demonstranten en doodde 34 van hen. Bizos aarzelde niet parallellen te trekken tussen dit bloedbad, dat plaatsvond onder de ANC-regering, en het politiegeweld tijdens de apartheid.

Die tomeloze inzet toonde zijn eindeloze ‘honger naar gerechtigheid’, zoals Graça Machel het noemde, de weduwe van Mandela. Daarin waren Bizos en haar man ‘meer dan vrienden’, stelde zij. Hun band was er een van ‘broederschap’. Machel: “Ze legden hun opmerkelijke levenswandel hand in hand af”.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Lees ook: 

Ruzie rond Mandela’s vermeende vermogen

Voor de duidelijkheid: Nelson Mandela (94) is nog niet dood. Het anti-apartheidssymbool overwint zijn gezondheidsproblemen steeds. Het getouwtrek rond de erfenis van de broze held bereikt desondanks nieuwe hoogten binnen zijn ingewikkelde familie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden