NaschriftElzo Nieuwold (1942-2021)

Elzo Nieuwold (1942-2021) was na zestig jaar nog lang niet klaar met goochelen

Elzo Nieuwold met zijn vrouw Betsie. Beeld
Elzo Nieuwold met zijn vrouw Betsie.

‘Proost moar even op mie.’ De tekst op de rouwkaart van Elzo Nieuwold, beter bekend als goochelaar Willy Magnetika, typeert hem. Geen kans liet de goedlachse Groninger voorbijgaan om te genieten van alles wat op zijn pad kwam.

Toen Elzo Nieuwold in 1957 voor het eerst las over de goochelkunst, was hij vijftien jaar. ‘Van te voren heeft men in den punt eener zakdoek een ring genaaid...’, las hij, en hij raakte zélf betoverd. Hij ging goochelen en bleef goochelen, 63 jaar lang, en hij was nog lang niet klaar. De repetities voor een nieuwe voorstelling waren begin dit jaar nog in volle gang.

Elzo werd in 1942 geboren in Nieuw Scheemda, waar zijn vader zetbaas was op een boerderij. Met hem had Elzo een goede band, hij erfde zijn vaders vrolijke inborst. Met moeder Bouwina verliep het wat stroever, zij was erg beschermend, wilde er bijvoorbeeld niets van weten dat haar enige kind in militaire dienst moest en zette de artsen onder druk om hem te laten afkeuren.

Elzo ging naar de ulo en naar de ambachtsschool, werd schilder. Dat zou de rest van zijn leven aan hem blijven knagen, de spijt dat hij niet toch heeft doorgeleerd. Bij zijn eigen kinderen zou hij daar later op hameren: leer door, zét door. Overdag werkte hij met ladders en rollers, maar in de avonduren waren hoge hoed en zakdoek zijn gereedschap.

Elzo als 10-jarige met zijn ouders. Beeld
Elzo als 10-jarige met zijn ouders.

Hij bleek getalenteerd en was rap niet meer weg te denken van de podia, eerst in zijn geboortestreek, maar al gauw volgden andere plaatsen in het Noorden. Amper vijf jaar na het eerste goochelboekje bracht hij ‘waarlijk op onzichtbare wijze zeer gevarieerde trucs’ naar voren op een ‘teenageravond’ in het Friese De Wilp. Als Willy Magnetika: zijn artiestennaam.

Willy Magnetika

Congressen, wedstrijden, kampioenschappen, optredens in binnen- en buitenland, bijeenkomsten van de goochelverenigingen waar hij lid van was: Elzo was erbij, al die decennia die volgden. In de eerste jaren bracht zijn vader hem, apetrots was die. Later stonden vrijwilligers in de rij om hem te rijden, allemaal wilden ze in de buurt zijn van Willy Magnetika, de man die buiten de theaterzalen net zo opgewekt was als erbinnen.

Hij ging samenwerken, voerde vanaf 1962 samen met Gerard Jonker als ‘de Wijjoka’s’ cabaretachtige goochelshows op in theaters, op feesten en partijen. Op zo’n avond zat ook de 21-jarige Betsie Wichertjes in de zaal. Liefde op het gezicht was het zeker niet, maar toen ze later eens samen aan de bar zaten sloeg alsnog de vonk over. Ze trouwden in 1976. De tekst op de trouwkaart: ‘Het leven is een showtoneel, elk speelt zijn rol en krijgt zijn deel.’

Er kwam een groter huis met meer ruimte voor de immer uitdijende verzameling goochelspullen. Er kwam een goochelkamer waar zich pakken speelkaarten, tientallen dobbelstenen, een verzameling hoge hoeden, pluche konijnen en plastic duimen opstapelden. Het ‘geen-toegang-bordje’ op de deur maakte het alleen maar nóg spannender voor de kinderen om er stiekem in te gluren als papa niet thuis was.

Zijn eigen twist

In die kamer oefende hij zijn trucs, die hij uit duizenden boeken haalde die hij las of van de evenzovele opnames die hij bekeek, waarna hij er zijn eigen twist aan gaf. Alles legde hij voor aan zijn kritische en betrouwbare eenvrouwsjury. Als Betsie een truc niet leuk of te doorzichtig vond, stierf die een stille dood.

Elke maand kon hij wel iets nieuws laten zien aan zijn collega’s op de goochelverenigingen, vertelt Frederik van Meeteren, die daar zo’n twee keer per maand samen met hem naartoe ging: “Of het nu op een groot podium was of heel intiem voor een kleine groep - Elzo hád iets waardoor hij elke keer iedereen aan het lachen kreeg.”

Wie hem kende, typeert hem als innemend, als uitermate charmant en nooit chagrijnig. Als betrouwbaar, altijd op tijd. Actief ook, een tomeloze energie. Als klanten bij wie hij kwam schilderen naar boven verdwenen om de boel vast af te plakken, had Elzo dat al gedaan. En alles was altijd tot in de puntjes verzorgd, net als hijzelf trouwens. Gek was hij op mooie spullen: jasjes, dasjes en schoenen in allerlei kleuren. Had zoon Peter een nieuw bloesje aan, dan informeerde hij even wat voor merk het was, en wilden kleindochters Maureen en Madelon gaan shoppen in Amsterdam, dan ging ‘opa Clown’ gezellig mee. Altijd eindigend in de Engelse boekhandel om een mooi boek uit te zoeken voor Madelon. Tuinieren deed hij met handschoenen aan en in elke jaszak zat een tube handcrème – wie goochelt wordt letterlijk op de vingers gekeken en rouwrandjes waren uit den boze.

Met diezelfde toewijding en zorg was Nieuwold echtgenoot, vader en opa. Na een rugoperatie mocht Betsie niet tillen, maar hij zorgde dat ze daar niet eens de kans toe kreeg: hop, daar stonden de boodschappen alweer in de auto. Voor dochter Karin, die een verstandelijke beperking heeft, realiseerde hij een woonvorm, samen met anderen. Elzo was zuinig op de mensen om hem heen, genoot ervan om te zorgen en leuke dingen te doen. Gezellig met zijn allen naar de all you can eat, een gebakje op zondagochtend en later een borreltje met kaas en worst erbij. En de jaarlijkse vakantie naar het Spaanse Peniscola, waar zij al twintig jaar kwamen.

Elzo en Betsie op hun trouwdag in 1976. Beeld rv
Elzo en Betsie op hun trouwdag in 1976.Beeld rv

Toen ze trouwden, waarschuwde Betsies moeder haar nog: Elzo met twee dochters uit een eerder huwelijk was acht jaar ouder, als zij 65 was, zou hij 73 zijn en totaal geen zin meer hebben om nog de deur uit te gaan. Het tegendeel gebeurde, Elzo bleef zo energiek als wat. Ook op latere leeftijd hoefde Betsie maar een plaatsnaam in de mond te nemen of hij zat al achter de computer een hotelletje te zoeken. Toen kleindochter Maureen en haar vriend een reis gingen maken, brachten ze hen naar Schiphol. Want, zei opa: “Nu kan het nog”.

Alles uit het leven halen

Dat is misschien wel het belangrijkste wat Elzo doorgaf, zegt zijn zoon Peter, niet door het te zeggen, maar door het goede voorbeeld te geven: genieten, alles uit het leven halen. Elzo las alle kranten, volgde het nieuws, was wijs en wereldwijs. Liep vaak voorop, had al in de jaren zeventig een videocamera. Hij bleef met zijn tijd meegaan, bleef zichzelf uitvinden, ook in zijn werk als goochelaar.

In de jaren zeventig trad hij in het hele land op met de Gein Express, vaak samen met Ellen & the Moodmakers, verzorgden ze avonden met cabaret, eten, goochelen en muziek. Stonden in grote shows waar ook André van Duin en de Zangeres zonder Naam optraden. Maar toen de bedrijfs- en pleinfeesten waarvan ze het veelal moesten hebben uit de mode raakten, gooide hij het roer om en werd ‘Clown Willy’ op kinderfeestjes.

Elzo met een kaarttruc, in 1980. Beeld
Elzo met een kaarttruc, in 1980.

Zijn twee kleindochters noemde hij ‘mijn allergrootste cadeaus’. Een enkele keer mochten ze helpen bij een optreden, maar niet te vaak, want dat zou voortrekkerij zijn. Maar toen Elzo een doorgeknipt touw weer aan elkaar goochelde, beweerde hij dat het Maureens springtouw was, dat gemene jongens het hadden stukgeknipt. Zijn kleindochter, amper vijf jaar, sprong apetrots op uit het publiek: “Ik! Ik! Dat ben ik!”

Met de Gein Express stonden Elzo en zijn collega’s vaak in het Sappemeerse hotel Struvé, in de jaren zeventig en tachtig een culturele pleisterplaats. Hij leerde daar Rieks Folgerts kennen, die zelf muzikant is en in het hotel werkte. Twee jaar geleden maakte Folgerts een voorstelling over het roemruchte verleden van Struvé, en toen hij Elzo vroeg om mee te doen, had die geen aanmoediging nodig. Acht keer stonden ze op de planken voor een uitverkochte zaal.

Het smaakte naar meer, ze waren al volop met de repetities bezig voor een nieuwe voorstelling. Elzo was bang om corona te krijgen, realiseerde zich goed dat hij en Betsie tot de risicogroep behoorden. Vergat nooit zijn boodschappenkar te desinfecteren en afstand te houden. En toch was het virus hem te snel af. Hij werd ziek, Betsie volgde een dag later, zij doodziek thuis op de bank, hij in het ziekenhuis in Scheemda.

Peters vrouw Ellen pendelde heen en weer, Elzo droeg de regie met liefde over aan zijn medisch onderlegde schoondochter. Zij was het ook die haar schoonmoeder ’s nachts thuis ophaalde toen Elzo snel verslechterde. De artsen wilden niet dat Betsie in het ziekenhuis bleef slapen, zij was zelf immers ook erg ziek, maar ze zetten door. Het bleek hun laatste nacht samen.

Elzo Nieuwold werd op 26 mei 1942 geboren in Nieuw Scheemda en overleed op 24 januari 2021 in Scheemda.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden