NaschriftElza Soares

Elza Soares, het vleesgeworden verzet tegen racisme en seksisme, kwam van de planeet Honger

Elza Soares. Beeld AFP
Elza Soares.Beeld AFP
Wies Ubags

Twee dagen voor haar dood had ze haar laatste dvd opgenomen. Ze wilde blijven zingen tot het eind. In Rio de Janeiro overleed op 20 januari zangeres Elza Soares. Ze was 91 en nog volop actief in het muzikale leven.

Na het bekend worden van het nieuws barstten op sociale media als Twitter en Facebook de commentaren los. Soares was enorm geliefd en gerespecteerd en wordt beschouwd als een van de grootste talenten die Brazilië heeft voortgebracht. Ze beheerste verschillende genres zoals samba, jazz en funk. Haar handelsmerk was haar rauwe stem, waarmee ze schreeuwde, gromde en verleidde. De BBC-radio eerde haar in 1999 samen met Tina Turner met de titel ‘Voice of the Millennium’.

Toen een interviewer Soares in 1953 vanwege haar simpele uiterlijk de brutale vraag voorlegde van welke planeet zij afkomstig was, antwoordde zij: “Van de planeet Honger”. Het zou altijd een van haar kenmerkendste uitspraken blijven en een van de 34 albums die ze heeft maakte, droeg dezelfde titel.

Verplicht te trouwen met een twaalf jaar oudere man

Ze werd geboren in een arme buurt in Rio. Haar vader was fabrieksarbeider en gitarist en haar moeder wasvrouw. Toen ze twaalf was, verplichtte haar vader haar te trouwen met een tien jaar oudere man. Met hem kreeg ze vijf kinderen. Ze omschreef zelf in een interview die periode als een periode van moeder en kind. Samen met haar kinderen vliegerde, voetbalde en stoeide ze. Twee van haar kinderen verloor ze aan armoede en honger. Op haar 21ste werd ze weduwe, haar man overleed aan tuberculose.

Door de armoede gedreven deed ze soms al mee aan plaatselijke zangwedstrijden, maar na het overlijden van haar man begon ze te dromen van een carrière als zangeres. Het lukte haar. Ze had succes met haar eerste uitgebrachte lied: Se Acaso Você Chegasse (Als je toch eens zou komen). In 1962 ontmoette ze op het wereldkampioenschap voetbal in Chili de Amerikaanse zanger en trompettist Louis Armstrong, met wie haar stem nogal eens vergeleken wordt.

Stervoetballer Garrincha was haar grote liefde

Brazilië won dat toernooi en een van de sterspelers was Mané Garrincha, die haar tweede echtgenoot zou worden. Veel Brazilianen vinden deze Garrincha een betere speler dan de legendarische Pelé. Garrincha overleed in 1983 op 49-jarige leeftijd aan de gevolgen van alcoholmisbruik. Elza Soares’ moeder was in 1969 overleden door een auto-ongeluk met een dronken Garrincha achter het stuur.

Het huwelijk van de twee werd overschaduwd door Garrincha’s alchoholprobleem en huiselijk geweld en het stel ging in 1982 uit elkaar. Maar de voetballer wordt beschouwd als Soares’ grote liefde. Hun enige zoon, Manoel, kwam om het leven toen hij negen was, ook ten gevolge van een auto-ongeluk. Garrincha was toen al overleden.

Het zwarte vlees is het goedkoopste vlees in de winkel

In die tijd, de jaren tachtig, kon Elza Soares al terugzien op een klinkende carrière. Ze had meerdere albums uitgebracht en trad op in de Verenigde Staten en Europa. Ze werd in 2002 genomineerd voor een Grammy met haar album Do Cóccix Até O Pescoço (Van het stuitje tot de hals). Een van de hits op dit album is A Carne (het vlees) van onder andere de zanger/acteur Seu Jorge, die door haar vertolking vleugels zou krijgen. Het lied beschrijft dat het zwarte vlees het goedkoopste vlees in de winkel is.

Soares is voor de Brazilianen door haar persoonlijke tegenslagen en haar strijdlust om het als zangeres te maken het vleesgeworden verzet tegen racisme en seksisme. Tijdens het carnaval van 2020 bracht de sambaschool Mocidade in Rio een hommage aan haar met een parade gewijd aan haar werk en leven. Een parade van de sambaschool voor het carnaval in 2022, waarin ze opnieuw zou schitteren, zou ze niet meer halen.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden