null

MooiFotoboek

Eerste hulp bij het afscheidnemen van je oude huis: zet het op de foto en maak er een boek van

Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg

Schrijver en filosoof Pieter Hoexum gaat verhuizen. Hoe neem je afscheid van het huiselijke, het gewone? Hij vraagt twee kunstenaars een boek te maken. ‘Als het vereeuwigd is, kan ik er straks makkelijker afscheid van nemen.’

Na jaren aarzelen over een verhuizing naar Leiden, waar mijn vrouw werkt, zagen we afgelopen zomer opeens ‘ons huis’ voorbij komen. We sloegen meteen toe. Binnen een week was de koop beklonken. En toen moest ons huis in de verkoop: op Funda en dus op de foto.

Wij meenden het huis al flink te hebben opgeruimd, om niet te zeggen: leeggeruimd, maar de fotograaf dacht daar toch echt anders over. Het moest nog leger en vooral onpersoonlijker. Eigenlijk zou het huis, zo begreep ik al snel, zo leeg moeten zijn als het witte doek in de bioscoop, zodat potentiële kopers er hun dromen op kunnen projecteren.

We raasden door het huis om alle losliggende ditjes en datjes te verzamelen. De fotograaf begon ondertussen de wc’s te fotograferen. Toen hij daar klaar was konden we daar de schoenen, sloffen, jassen, theedoeken, kranten, boeken, sleutels, foto’s, ansichtkaarten enzovoorts in kwijt. De beide wc’s werden tot wel anderhalve meter hoog gevuld met rondzwervende huisraad. Het resultaat was ernaar: op de foto’s oogde het huis ruimer, groter dan ooit. En dat resulteerde weer in een bijzonder vlotte verkoop: binnen een week was het verkocht.

Toch bleef ik met een kater zitten.

Een verhuizing stemt sowieso weemoedig, maar toen ik de Funda-foto’s nog eens bekeek, werd ik helemaal overvallen door een zekere triestheid. De foto’s toonden inderdaad een ‘lichte eindwoning, goed onderhouden met een tuingerichte woonkamer, unieke keuken met frisse kleuren, vier ruime slaapkamers verdeeld over twee verdiepingen en een keurige badkamer waar je lekker kunt ontspannen’. Maar dit was niet ons huis, ons thuis. Dit was de uitgeklede versie van ons huis. Ontzield – het huis was opgebaard.

null Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg
Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg

Ik herinnerde me een krantenartikel over een fotograaf die zich speciaal toelegt op het fotografisch vastleggen van thuis, het huiselijk leven. Als een langlopend project getiteld Rooms of Now maakt Maurice van Es herinneringsboeken waarin een huis geportretteerd wordt, met foto’s die niet de voordelige kant van het huis tonen, maar juist de alledaagse kant. Hij vereeuwigt de zaken die je als bewoner dagelijks en geroutineerd gebruikt, zonder erbij na te denken.

Fotograaf Maurice van Es (1984) maakte inmiddels 42 Rooms of now-boeken, een idee dat tijdens zijn afstuderen op de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag ontstond. Toen bracht hij zijn ouderlijk huis minutieus in kaart. Sinds boek dertig werkt hij samen met partner Luka Karssenberg (1991) voor wie hij ooit het eerste boek maakte. “Dat gaat heel goed, samen durf je meer. Luka is nog voyeuristischer dan ik en heeft een langzamere blik.”

Gemiddeld maken ze per huis rond de vier- tot vijfhonderd foto’s en ze laten er misschien honderd weg. Dikke boeken worden het dus, altijd met dezelfde klassieke harde kaft. “Je speelt een soort spel met degene voor wie je het boek maakt, ook in de edit: soms met logische verbanden, soms met sprongen. Het is net of je een muziekstuk, een compositie maakt.” roomsofnow.nl

Het deed mij meteen denken aan het werk van mijn favoriete schrijver, Georges Perec (1936-1982), zoals zijn Aantekeningen betreffende de voorwerpen die op mijn werktafel liggen. En in oktober 1974 nam Perec plaats op een terras op Place Saint-Sulpice te Parijs met de bedoeling alles te noteren wat hij zag: ‘Poging tot uitputtende beschrijving van een plek in Parijs’. Maar zelfs Perec, die toch excelleerde in opsommingen, liep daarin vast: het bleek te veel om op te noemen. Perec wilde beschrijven ‘wat er gebeurt wanneer er niets gebeurt’, dat wil zeggen, wanneer er niets bijzonder gebeurt. En het lukt hem toch een glimp van op te vangen van de gewone gang van zaken, de loop der dingen, die bij nadere beschouwing heel bijzonder is.

null Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg
Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg

Hij slaagt er, kortom, in een glimp op vangen van wat hij ergens anders noemt het onder-gewone (l’infra-ordinair): “Wat elke dag gebeurt en elke dag terugkomt, het banale, het alledaagse, het vanzelfsprekende, het gangbare, het gewone, het ‘onder-gewone’, de achtergrondruis, het gebruikelijke...”.

Precies dat probeert Van Es te fotograferen. En dat is een intieme aangelegenheid, vandaar dat de boeken in een oplage van twee verschijnen, één voor de fotograaf en één voor de opdrachtgever.

Mij leek het wel wat, al kostte het een rib uit mijn lijf. Maar het was niet alleen het boek dat de moeite waard was, ook het proces van het fotograferen bleek een mooie, zelfs louterende ervaring.

Van Es vormt een duo met kunstenaar Luka Karssenberg. De een knoopt een praatje aan, zodat de ander even ongestoord rond kan kijken en fotograferen. Het klinkt raar en ongemakkelijk om met wildvreemden je hele huis door te lopen, op zoek naar die dingen die zo gewoon zijn dat je ze zelf niet meer opmerkt. Maar het bleek heerlijk. Ik kon ons vertrouwde huis nu ook zelf weer met een frisse blik bekijken.

null Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg
Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg

Pas als Maurice en Luka mij wijzen op mijn bureaustoel, waar ik dagelijks op zit, ook nu, terwijl ik dit schrijf, zie ik weer hoe ‘onder-gewoon’ die is. De stoel komt nog van de Groningse boerderij waar mijn moeder geboren werd en opgroeide. Hij belandde op mijn jongenskamer en moet talloze malen mee verhuisd zijn, van studentenkamer naar studentenkamer, totdat hij op zolder van ons rijtjeshuis terecht kwam.

Op zolder staan ook mijn boeken. Luka pakt er een uit en bladerde erin. Ze merkt op dat ik met potlood aantekeningen in mijn boeken maak. Dat doe ik inderdaad altijd, ik kan niet lezen zonder te schrijven, zonder sporen na te laten. Als ware speurneuzen zijn Maurice en Luka op zoek naar dat soort sporen van het wonen, van het gewone.

Op de overloop op de eerste verdieping hebben we met potlood op de trapstijl een hele reeks streepjes getekend, met jaartallen en namen erbij: de groeicurve van onze dochters. Toch zijn dat nog te opmerkelijke, in het oog springende, sporen. Maurice en Luka zijn meer op zoek naar de on-opmerkelijke kant van een woning.

Zoals de deurknoppen die je dagelijks aanraakt. Of de kraan! Stom dat ik daar zelf nooit aan gedacht heb. Terwijl de kraan misschien wel het belangrijkste element in het huis is. De kraan staat centraal in een huis zoals ooit een pomp of put in een dorp. Het is de bron van het huis.

In twee afzonderlijke sessies lopen we zo het hele huis en de tuin door. Dan vraagt Luka of ik nog een lievelingskledingstuk heb dat ze kunnen fotograferen. Ik moet eerst even aan mijn sloffen denken, tot mijn oog valt op de crocs die bij de achterdeur liggen.

null Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg
Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg

Ik heb ze ooit mee gegrist in een tuincentrum dat we bezochten toen we hier een paar maanden woonden, op zoek naar een schutting. Ze waren afzichtelijk, maar ze leken me wel handig. En dat bleken ze ook te zijn. We hebben ze al twintig jaar. Ze zijn zo versleten dat de zool helemaal glad is en het eigenlijk gevaarlijk is om er buiten mee rond te lopen als het geregend heeft, je gaat zo onderuit.

De crocs liggen bij de achterdeur. Ze zijn voor algemeen gebruik: we schieten ze even snel aan als we de vuilnisbak bij de weg moeten zetten, of iets uit de schuur willen pakken. Ik schoot ze lang geleden ook aan om de meisjes voor het eten uit een speeltuintje te halen. Later, toen ze op de middelbare school zaten, deed ik ze ’s ochtends meestal aan om hun fiets uit de schuur te halen en klaar te zetten.

Sinds enkele jaren maken de crocs een wekelijkse vlucht door de achtertuin: na het paardrijden doen de dochters hun rijlaarzen in de schuur uit en lopen op de crocs naar het huis; als de eerste daar is aangekomen, gooit die de crocs door de tuin naar de tweede die nog in de schuur staat. Vreemd genoeg heb ik er nooit aan gedacht een tweede paar te kopen.

null Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg
Beeld Maurice van Es & Luka Karssenberg

Toen ik mijn boek van Maurice en Luka kreeg overhandigd, zocht ik als eerste naar de foto van die crocs. Gelukkig stonden ze erin, precies zoals ze altijd liggen: achteloos uitgeschopt bij de achterdeur. Dat ze nu vereeuwigd zijn, wil niet zeggen dat ze op een voetstuk staan, integendeel. Ze gaan de verhuizing niet overleven, ze gaan de vuilnisbak in. Juist nu deze crocs, en al dat andere onder-gewone, vereeuwigd is, kan ik er straks makkelijk afscheid van nemen.

Fotograaf en schrijver Hans Aarsman vertelde eens in een interview dat hij alle knutselwerkjes krijgt die zijn moeder in het verzorgingshuis maakt en eerst niet goed wist wat hij daarmee moest. Weggooien kan eigenlijk niet. Dus hij fotografeert ze eerst en gooit ze daarna weg. Dat is de magie van fotografie: het vereeuwigt zaken die je daarna los kunt laten.

Lees ook:

Visboer wordt internationaal natuurfotograaf

De natuurfoto’s van visboer Dick van Duijn gaan de hele wereld over. Pas sinds enkele jaren is hij wildlife-fotograaf. Nu is er zijn eerste fotoboek: ‘De pracht van de natuur’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden