Beeld Trouw

ColumnFranca Treur

Een lastig genre, de natuurramp, want er is geen dader

In Breda las ik een verhaal voor bij pianomuziek van de Zeeuwse componist Daan Manneke. Het ging, op zijn verzoek, over de Watersnoodramp van 1953. Na afloop zei een meneer, duidelijk daterend van ver voor de ramp, dat hij mijn verhaal niet goed had kunnen horen. Hij had wel begrepen dat het over de rampnacht ging. Hij wilde graag weten of dat autobiografisch was. Tot zover de reacties van luisteraars.

Het was de bedoeling nog even met het publiek in gesprek te gaan na afloop bij de cd-/boekentafel. De pianist en ik werden echter opgehouden en kwamen daar veel te laat aan. Ik had iemand van de organisatie gevraagd om even bij de tafel te staan tot wij zouden arriveren, maar daar had ze geen zin in. Ook lag de uitgetypte prijslijst er niet bij, zodat enkele boeken gewoon zo waren meegenomen. Alleen de dunste boekjes, dus men begreep ergens toch wel dat dat niet de bedoeling was.

Terzijde: dat is me ook eens overkomen toen ik de Preek van de leek hield in de Haagse Kloosterkerk, de kerk waar ook de voormalige koningin wel komt. Ik had een aantal hardcover exemplaren van mijn roman op een tafel in de kerk neergelegd. Onbeheerd, want de kerk wilde wel mensen met mijn werk in contact brengen, maar niet geassocieerd worden met handel op zondag. Zelf werd ik na de preek steeds aangesproken, zodat het me niet lukte bij de tafel te raken. Na afloop bleek dat er vier boeken waren meegenomen zonder af te rekenen. De dominee schaamde zich rot. Zijn toehoor­ders waren denk ik gewend dat alles genade en gratis is.

Iemand die boeken jat is dan interessanter

Intussen was Manneke zelf heel blij met onze performance. Mijn verhaal bracht hem terug naar zijn eigen ervaringen tijdens de ramp, die hij meemaakte als dertienjarige. Hij bedoelde dat als compliment, terwijl ze echt verschrikkelijk waren: mensen en dieren die voor zijn ogen verdronken. “Koeien houden het langer vol dan paarden”, zei hij. “Paarden steken hun hoofd in het water.” Dat is een beeld dat ik niet meer uit mijn hoofd krijg.

Waarom zou iemand dat willen herbeleven? Veel overlevenden van de ramp spraken nooit meer over hun trauma. Te pijnlijk. Soms is er wel behoefte om te praten, maar wil men dat een luisteraar niet aandoen. Bij blokkades kan literatuur een katalysator zijn, maar het aantal literaire romans over de Watersnoodramp is klein. ‘De verdronkene’ van Margriet de Moor is er een. Misschien zijn er nog een paar, maar voor de grootste nationale ramp na de Tweede Wereldoorlog zijn het er opvallend weinig. Wel zijn er veel streek- en jeugdromans, met titels als ‘Toen de dijken braken’, ‘Het water komt’, ‘Houen jongens!’ en ‘In het woedend golfgeklots’. Ze gaan over spannende reddingsacties, over geliefden die elkaar uit het oog verliezen, en er zit vaak een hoogzwangere vrouw in die juist die nacht haar kind moet krijgen. Moeilijk om niet larmoyant te worden, maar bij die genres is dat eerder een pre dan een bezwaar.

Voor het literaire genre is een natuurramp moeilijker, vooral omdat de daders ontbreken. Daders komen vaak voor bijzondere morele dilemma’s te staan. Maar de Watersnoodramp is een geschiedenis van slachtoffers. Vanuit literair oogpunt is hun perspectief over het algemeen niet erg interessant. Iemand die boeken jat is dan nog bijna interessanter.

Franca Treur en Gerbrand Bakker schrijven om beurten een column over lezen, schrijven en het literaire leven. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden