Déjà VuZonnebanken

Een Duitse ingenieur sleutelde hét middel tegen winterdepressie in elkaar

Reclame voor een uv-lamp.Beeld Stadsarchief Amsterdam

Misschien moet je wel heel veel uren in de schemer en het donker hebben doorgebracht om het fenomeen licht op waarde te schatten. Niels Ryberg Finsen (1860) werd geboren en getogen op de Faerøer Eilanden, een Deense archipel tussen Schotland en IJsland met veel mist en duisternis. Na zijn studie medicijnen in Kopenhagen op de universiteit waar hij het later tot hoogleraar dermatologie schopte. Geprikkeld door de Ziekte van Niemann-Pick, een stofwisselingskwaal waar hij zelf aan leed, verdiepte hij zich in de heilzame werking van licht op bepaalde golflengtes bij een aantal aandoeningen, waaronder tuberculose. Het leverde hem in 1903 de Nobelprijs voor Geneeskunde op. Voor een hele waslijst aan ziektes zwoeren medici inmiddels bij (kunst-)licht.

Het lijkt een beetje haaks te staan op de oproep van Peter Huijgens, vertrekkend bestuurder van het Integraal Kanker Centrum Nederland, deze week om de zonnebank te verbieden. De Kamer is nog niet overtuigd, maar veel van Huijgens’ collega-deskundigen wel. Het aantal gevallen van huidkanker neemt toe.

Finsen werkte destijds met lampen. Anderen pakten het rigoureuzer aan. John Harvey Kellogg, zevendedagsadventist, vegetariër, gezondheidsfreak en uitvinder van de cornflakes, bedacht al in de jaren negentig van de negentiende eeuw een voorloper van de zonnebank. Een exemplaar van de ontdekking van de Amerikaan ging zelfs naar Buckingham Palace. Koning Edward de zevende had er profijt van bij de bestrijding van zijn jicht.

Het was een proces van trial and error. Niet zelden kwamen mensen als iets te lang gebraden hanen of verbrand onder de lampen vandaan. Terwijl bruin eigenlijk al als ongepast voor de welgestelden werd gezien. De boer en de werkman, die hadden een getinte huid, het gevolg van lang gezwoeg in de buitenlucht. Vanaf een zekere klasse gaf dat geen pas. Wit zijn was een teken van welstand.

Pas in de jaren twintig van de vorige eeuw veranderde de mode op dat gebied, onder meer onder invloed van de Franse modeontwerpster Coco Chanel en een aantal media. Met bruin zijn liet je voortaan je blakende gezondheid zien en je vermogen om reisjes naar en uren in de zon te betalen. Vanaf het midden van de vorige eeuw brachten cosmeticaconcerns ook bronzers op de markt. Het bruin kon je er voortaan ook gewoon opsmeren.

Het solarium was in zwang, toen de Duitse ingenieur Friedrich Wolff in de jaren zeventig in zijn hobbykelder begon te werken aan een alternatief. Het ging hem niet om de bestrijding van een fysieke aandoening, maar om die van psychisch ongemak, winterdepressies als gevolg van de donkerste maanden van het jaar. Dat daar mogelijkheden lagen, werd hem duidelijk tijdens een onderzoek naar de effecten van licht op de prestaties van een atleet.

In 1978 had Wolff zijn zonnebank klaar. Dankzij een hele reeks patenten werd hij een vermogend man. Een broer van de uitvinder begon een zonnebankcentrum. Daar kwamen er wereldwijd veel meer van. Schaamteloos bruin paste bij de uitbundige, kleurrijke van het decennium dat voor de deur stond.

Wolffs vinding zou minder schadelijk ultraviolet licht afgeven. Toch spraken deskundigen al snel hun twijfels uit over de gezondheidseffecten. Halverwege de jaren tachtig volgden echte onderzoeksresultaten. Zo bleek uit een studie van de Stichting Consument en Veiligheid in opdracht van het ministerie van vrom dat ruim een op de zes gebruikers na afloop last had van een rode of droge huid, blaren, brandwonden of pijnlijke ogen. Drie procent van het totaal moest zich onder behandeling van een arts stellen. Vlak daarna waarschuwde de commissie uv-toestellen van de Gezondheidsraad voor het overmatig gebruik van bruiningsapparatuur omdat dit leidde tot een verhoogd risico op huidkanker.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden