Het Mooiste NederlandNoord-Holland

Dwalen door het waterig verleden van dit waarland

Beeld Monica Wesseling

Nu we nog altijd liever niet met z’n allen Nederland nodeloos kriskras doorkruisen, doen onze wandelende schrijvers het anders. Monica Wesseling bleef in haar eigen provincie.

De kikkers kwaken me tegemoet zodra ik over het hek geklommen ben. Op de dijk schapen van boer Van Groot, zo meldt een bordje; een blauwe reiger loerend langs de sloot. Het gras groen, de zuring paars en de boterbloemen nog fris en jubelend. Op weg voor een rondje Waarland in West-Friesland. Op uitdrukkelijke instructie van de redactie dichtbij huis en dus in het westen.

Een westen waar de grond duur en gewild is en waar daarmee jammerlijk beknibbeld wordt op groen, einder, stilte en groenvoer voor de mens. Het plaatje is in orde, de vogelrijkdom ook, maar de infrastructurele en akoestische narigheid aan het begin van mijn tocht is wel even slikken. Vastbesloten de goede kant van het leven te laten prevaleren, ook in deze tijden, zoom ik in op de rietzanger die wel erg aandoenlijk hoog op een rietstengel om een vrouwtje roept. Het fototoestel komt tevoorschijn, ik sluip omzichtig nader en hup, de vogel duikt weg. Hoe het anderen toch lukt een close-up te maken is en blijft me een raadsel.

Fluitenkruid en boterbloemenBeeld Monica Wesseling

Een kievit en scholekster alarmeren – ze hebben blijkbaar jongen. Kijk, dat dan weer wel. Onrustig waarschuwen ze hun kroos zich gedrukt te houden wAY-egg wAY-egg, tepiet tepiet tepiet en ik maak me uit de voeten. Allengs verstomt de menselijke misère en wordt het land het land. Twee koekoeken roepen. Ze beleven ongetwijfeld goede tijden met dat haffeltje kleine karekieten in het riet. Veel koekoeken zijn gefocust op de kleine krassende rietvogels. Hun forse gestalte ten spijt weten ze feilloos eieren te produceren die gelijken op die van de kleine karekiet zodat de waardvogel – zeg maar de onvrijwillige adoptiemoeder – niet in de gaten heeft dat ze verneuried wordt.

Laverend door dit laagland

Laverend tussen wit uitgeslagen droge ganzendrollen en kleverige schapenpoep kronkel ik door het veld. Over een dijk die herinnert aan het waterig verleden van dit waarland, dit laagland.

Zo’n duizend jaar geleden was dit nog een zompig veengebied, een onland. Land dat door ontwatering ten nutte werd gemaakt. Maar veen dat wordt ontwaterd klinkt in door oxidatie. Het water drong op en knabbelde de oevers van de ontwateringssloten aan brokkels. Vervening zorgde voor verder verval zodat er in de zestiende eeuw niets dan een archipel restte. Droogmakerij volgde.

Een reiger staat op de uitkijkBeeld Monica Wesseling

Het fluitenkruid geurt zoet en trekt zwart soldaatjes. Een, van dwarslatjes voorziene ‘kippenbrug’ is te steil om zomaar te bedwingen en ik hijs me aan mijn armen omhoog. De wind waait, wuift, wenkt en wijkt en doet mijn ‘manen’ zoals mijn vader zijn schamele hoofdhaar noemde, verramponeren. Het zaadpluis van een paardenbloem snelt door de wijde wereld en de borstveren van een blauwe reiger wapperen lekker.

Het dorp onderbreekt

Ik loop Waarland in; een dorp waar wel met zorg wordt gewoond en een vriendelijke vrouw het over ‘sloeg’ weer heeft, maar dat toch een onaangename onderbreking, een banlieu, van het buitens is. Het is doorbijten en optimisme is even alleen uit de minuscule zandhoopjes tussen de tegels te halen. Het werk van graafwespen die ondergronds hun broedgangetjes graven. Dorp wordt agrarisch land met kool, graan en ander op termijn eetbaars. De naam – Karspelweg – brengt naar de elfde, twaalfde eeuw toen een kerspel nog het territorium van een parochie of kerkelijke gemeente was.

De naam is historisch, de verkaveling allerminst. Ook hier trok de op efficiëntie gestoelde ruilverkaveling kromme perceelsgrenzen recht daarmee landschapshistorie weggummend. Een enorme schutting rond een huis vrijwaart de bewoners van pottenkijkers maar ontneemt ze wel jammerlijk de blik op de wereld die rest. De Coronacontact-app zal bij de verborgenen vermoedelijk ook slechts argwaan wekken.

Kabbelend water en bootjes langs de kant

Nog even over de Beekmeerweg, een weg die vernoemd is naar het Beekmeer dat in de Middeleeuwen hier nog klotste en dan is het weer goedmoeds ademhalen. Een graspad op; ruigte langs het water. Langs de kant eerst nog wat bootjes in alle variaties van gekoesterd tot vergeten. Gras en kruiden kriebelen aangenaam langs de benen en eenmaal de hoek om strekt het Kanaal Alkmaar Kolhorn zich voor me uit. Op het pad heeft iemand zich lekker uitgeleefd op een stel dikke takken en er stoeltjes en een tafel van gefröbeld. Een bordje nodigt vriendelijk uit vooral even te rusten en met vermeend gevaar voor een rugverrekking zijg ik neer. Het water kabbelt en glanst. De verlatenheid is groot en aangenaam, en maakt een simpele versnapering opeens exquise.

De rietkraag langs het water biedt onderdak aan roerdomp en Noordse woelmuis vertelt een natuurvrijwilliger me. Mooi. Niet dat de zeldzaamheden zich laten zien, maar soms is weten dát, al genoeg.

Beeld Monica Wesseling

Zoals overal in West-Friesland ligt ook hier in onder de ondergrondse zoetwaterbel een hoeveelheid brak water. Ontwateringssloten voeren het brakke nat naar het kanaal. En dat heeft ook zo zijn leuke kanten. Heemst bijvoorbeeld, een vrij zeldzame plant.

Ik zwaai naar de schippers van simpele en beduidend minder eenvoudige bootjes, voer met twee me tegemoet komende wandelaars glimlachend de anderhalve-meterdans uit en vind het leven zo gek nog niet. Een blik op een heerlijk ouderwetse topografische kaart leert me dat aan de overkant van het kanaal de zoetgevooisde Smuigelpolder ligt. En ik fantaseer over smuigelen en gesmuigeld worden. Wetend dat de einder helaas weer verkeersdrukte zal brengen, bestudeer ik terdege een hommel en blaas een uitgebloeide paardenbloem aan gort.

Route

De gelopen route is het Rondje Waarland van Landschap Noord-Holland. Via: landschapnoordholland.nl

Het beginpunt is makkelijk te bereiken met bus Qliner 350 vanuit Alkmaar, uitstappen halte Verlaat Niedorp. 10 of 12 kilometer.

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden