LevenslessenHanno Pijl

Diabetoloog Hanno Pijl: Ik zie de een na de andere arts omvallen

Beeld Merlijn Doomernik

Arts Hanno Pijl (60) schrijft liever een andere leefstijl voor dan pillen om diabetes te bestrijden. Toch is meer nodig om welvaartsziekten te stoppen. Er moet een landelijk gezondheidsplan komen, vindt hij.

1 Een rimpelloze jeugd maakt je stevig

“Geneeskunde studeren? Dat wilde ik helemaal niet. Mijn ouders – warme en zeer evenwichtige mensen – waren allebei arts; mijn moeder verzekeringsarts en mijn vader huisarts. Ze werkten ongelooflijk hard, dat zag ik niet zitten. Ik dacht eerder aan biologie of voeding, maar ik wilde niet in een laboratorium of voor de klas staan, dus koos ik toch geneeskunde. Ik wist na de eerste colleges dat ik goed zat; dit vak past bij mij.

Vrienden zeggen weleens dat ik te lief ben, dat ik mezelf te veel opzij zet voor anderen. Maar ik vind die zorgzaamheid juist fijn. Als je open naar mensen bent en goed luistert, bereik je uiteindelijk ook voor jezelf het meest. Vriendelijkheid vind ik ook zo’n goede eigenschap. Voortdurend conflicten opzoeken lijkt mij doodvermoeiend, zo ben ik ook niet opgevoed. Ik had een supergelukkige, rimpelloze jeugd. Pas toen ik ouder werd, realiseerde ik me wat een zegen dat is. Met een warme, liefdevolle jeugd sta je steviger in het leven.”

2 Ons eetgedrag komt als een boemerang terug

“Een markeermoment in mijn carrière was een boek dat ik las over de evolutie van ons voedingspatroon. Als je doorgrondt hoe onze eetgewoonten zich hebben ontwikkeld door de eeuwen heen begrijp je waarom we nu zo’n enorme diabetes-, overgewicht- en kankerepidemie hebben. Na de industriële revolutie overspoelde de voedingsindustrie ons met ongezond, bewerkt eten. Elk jaar komen er zo’n 20.000 nieuwe voedingsproducten op de markt, boordevol verborgen suikers. Wij hebben de biologische drang om dat allemaal op te eten. Zodra we eten zien of ruiken, willen we het opeten. Dat fenomeen stamt uit de oertijd, toen er vaak geen eten wás.

Combineer dat met het gemak dat op je elke hoek van de straat, 24 uur per dag, eten binnen handbereik hebt en je hebt de crisis compleet. We hebben geen periodes meer – zoals in de tijd dat we nog in oerbossen leefden – met minder voedsel en dat merk je aan onze lichamen. Met alle tussendoortjes hebben mensen wel negen eetmomenten op een dag. Negen! Die dagelijkse berg suiker en zetmeel maakt ons simpelweg ziek. Het blijkt ontzaglijk moeilijk om ons tegen die biologische driften te verzetten. Die drang komt nu als een boemerang terug.”

3 Een gezonde samenleving is het gelukkigst

“Goede gezondheid draait niet alleen om voeding, ook om bewegen, genoeg slaap en minder stress. Ik zie om mij heen de ene na de andere arts omvallen, studenten kampen met burn-outs en één miljoen Nederlanders zitten aan de antidepressiva. Hoe kan onze premier dan zeggen dat we in een gelukkig land leven? Een gezond land is een gelukkig land, en dat is niet de samenleving waarin we nu leven. Ik snap niet dat Mark Rutte dáár niet onrustig van wordt.

Ik ben best liberaal, maar het liberale denken werkt averechts als het gaat om de eigen verantwoordelijkheid bij gezondheid. Onze omgeving maakt eten en zitten tot de standaard. Volgens de liberale gedachte moeten wij ons dus vrijwillig verzetten tegen onze biologische inborst. Een strijd die we bijna altijd verliezen.

Het chronisch ziekteprobleem is net zo omvangrijk als het milieuprobleem. Net als bij de stikstofcrisis moet er een landelijk gezondheidsplan komen. Daar zou ik me druk om maken als ik Rutte was. De premier van Nieuw-Zeeland stelt nu welzijn voor welvaart in haar land. Een topinitiatief. Ik weet heus dat dé oplossing niet alleen van de politiek of van dokters kan komen: de hele samenleving moet tot inkeer komen. Kijk kritisch naar wat je als samenleving allemaal toelaat aan ongezonde voeding op de markt. Richt je op het bouwen van gezonde woonwijken vol speelruimte. Vijftien jaar geleden pleitte ik al voor gezondheidslessen op school. Kinderen leren rekenen, maar weten niet hoe hun lichaam werkt, over hoe ze gezond kunnen leven.”

Beeld Merlijn Doomernik

4 Houd vast aan je eigen verhaal

“Mijn vrouw en ik reizen graag, het liefst naar Afrika. Ik geniet van het kijken naar hoe mensen in andere culturen leven en eten. Als ik in Afrika ben, voel ik altijd: hier komen wij vandaan. Het historisch besef dat op die vlaktes van de Serengeti mijn voorouders jaagden en leefden, neem ik mee in mijn lezingen. Het inspireert mij ook in hoe ik in het leven sta: ik leef gezond, beweeg genoeg, neem altijd de trap, slaap elke nacht acht uur en eet veel planten, noten, zaden, vis en af en toe een stukje vlees.

We vasten eens in de zes weken een dag of vijf. Dan eten we één maaltijd per dag met alleen groene groenten, soms pittig om vol te houden. Al kan ik er prima bij werken, ik ben juist extra scherp. Ik heb er weinig last van. Ik doe dat toch om de kans op kanker of diabetes zo klein mogelijk te houden.

Tien jaar geleden zaten mijn collega’s me nog glazig aan te kijken. Ze dachten: dat verhaal van Hanno waait wel een keer over. Ik wist dat ik gelijk had en in al die jaren heeft niemand mijn ongelijk aangetoond. Ik ben echt niet zo eigenwijs en dogmatisch dat ik niet opensta voor goede tegenargumenten, maar die komen niet. Gelukkig voelen steeds meer artsen diezelfde urgentie. Al kan dat nog beter. Leefstijlgeneeskunde moet nog een veel grotere rol krijgen in de zorg.” 

5 Zet je knop om

“De vraag die mij al jaren intrigeert, is hoe je mensen zover krijgt dat ze ook inderdaad gezonder gaan leven. Zij verwachten nog steeds dat ze van hun ziekte afkomen door een pil van de dokter, maar de grootste genezing vindt thuis plaats. Ik zie bij deelnemers aan onze methode ‘Keer Diabetes2 om’ waarbij ze gezonder gaan eten en meer bewegen, dat je leefstijl omgooien ontiegelijk moeilijk is. De volhouders geven allemaal aan dat ze hun zogeheten ‘knop’ hebben omgezet. Maar hoe krijg je als arts die knop naar boven bij al je patiënten?

Mijn persoonlijke inspiratiebron hierin is Wim Tilburgs, een man met zwaar overgewicht, diabetes type 2 en een posttraumatisch stresssyndroom. Zijn zoon zei op een gegeven moment: ‘Pap, als jij zo doorgaat, ben je dood voordat ik examen doe’. Dat veroorzaakte bij hem ‘die knop’. Hij heeft – en dat is echt heel pittig – zijn leven omgegooid en hij is nu gezond en gebruikt geen medicijnen meer. We geven samen lezingen – Wim is één van die mensen die mij stimuleren om door te gaan met wat ik doe.”

6 Richt je leven zinvol in

“Zelf worstel ik ook met het vinden van meer balans. Ik krijg veel verzoeken voor lezingen, tv-optredens, ik geef college, ik zie nog steeds patiënten. Te veel op mijn bord. Ik zou vaker pas op de plaats moeten maken, vooral omdat ik sinds een paar jaar last heb van hoofdpijnaanvallen. Toch zeg ik steeds weer ja. Allereerst omdat ik mijn boodschap wil blijven overbrengen, maar ook omdat ik hierin word geïnspireerd door Esther, mijn vrouw.

Zij werkt als dermatoloog in het LUMC en doet reviews voor medische tijdschriften over onderzoeken en behandelingen. Pas werd ze gevraagd een review te doen voor het vooraanstaande New England Journal of Medicine: een enorme eer. Ik ken geen enkele arts-onderzoeker die dat voor elkaar kreeg. Dat doet zij allemaal terwijl ze multiple sclerose heeft – al 25 jaar. Haar lichaam wordt langzaam maar zeker gesloopt, de laatste tijd wordt alles helaas echt lastig. Dat relativeert mijn pijntjes. Ik heb ontzaglijke bewondering voor haar, hoe zij in staat is om zoveel zinvols neer te zetten ondanks haar beperkingen.”

Beeld Merlijn Doomernik

7 Blijf nieuwsgierig

“Je moet op de goede plek zijn op het juiste moment. Net op de avond dat Esther als arts in opleiding begon op de eerste hulp had ik dienst als beginnend internist in Leiden, waar ik zou promoveren. Zo begon onze liefde, net een doktersroman. Zo verliep mijn carrière ook, iets werd mij in de schoot geworpen, een kans deed zich voor, ik stak net op tijd mijn hand op. Zo rolde ik van het thema obesitas en overgewicht in de wereld van voeding en leefstijl. Al met al heb ik een mooi leven, ben ik een gelukkig mens. Dat komt ook doordat ik altijd heb gedaan wat ik leuk en boeiend vond.

Ik hoor soms ouders over de studiekeuze van hun kinderen schamperen, bijvoorbeeld als ze antropologie kiezen. Hoe moet je daar je brood mee verdienen? Ik denk altijd dat dat allemaal goed komt als je doet wat je leuk vindt. De focus ligt nu te veel op presteren, terwijl hoge scores niet willen zeggen dat je goed wordt in je vak, ik was zelf een matige gymnasiast.

Ik ben nu 60 en wil na mijn 67ste nog graag doorwerken. Ik zie aan mijn 89-jarige vader hoe belangrijk het is om actief te blijven. Hij trekt er na de dood van mijn moeder weer op uit. Naar tentoonstellingen, lezingen, hij bezoekt oude vrienden en toont overal interesse in. Die nieuwsgierigheid houdt hem jong. Dat herken ik, ook ik zoek altijd naar nieuwe mogelijkheden. Die kwaliteit leidt tot onorthodoxe oplossingen, zodat ik nu minder pillen voorschrijf en meer leefstijladvies.” <<

Prof. dr. Hanno Pijl (Arnhem, 1959) is internist-endocrinoloog bij het Leids Universitair Medisch Centrum, waar hij sinds 2007 hoogleraar diabetologie is, het specialisme dat zich richt op de behandeling van diabetes (suikerziekte). Pijl promoveerde op het onderwerp obesitas en is de belangrijkste bepleiter van leefstijlgeneeskunde in ons land. Hij was van 2008 tot 2014 lid van de commissie voeding van de Gezondheidsraad. Vorig jaar richtte hij mede het Nederlands Innovatiecentrum voor Leefstijlgeneeskunde op, dat begin deze maand de bundel ‘Wetenschappelijk bewijs leefstijlgeneeskunde’ uitbracht. 
Pijl is getrouwd met dermatoloog Esther van Zuuren.

Trouw vraagt wekelijks een bekende of minder bekende Nederlander: welke levenslessen heeft u geleerd?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden