null

FotoalbumJan Willem Engelen (59)

Deze foto ontroert me en geeft mij kracht: je ziet liefde tussen mijn moeder en mijn broer

Jan Willem Engelen (59) groeide op met zijn dove en slechtziende broer Robert. Moeder Ada Ravestein nam alle zorg op zich. Na haar overlijden nam Jan Willem haar rol over.

“Deze foto van mijn moeder en Robert is me heel dierbaar. Hij hangt in mijn werkkamer en is gemaakt in 1975, in ziekenhuis Salem in Ermelo. Mijn vader was kno-arts, mijn moeder deed er als akoepedist gehooronderzoek, ook bij mijn broer. Hij is doof geboren. De zorg voor Robert, hier twaalf jaar oud, was de rode draad in haar leven. De foto ontroert me en geeft mij kracht: ze zijn zo duidelijk moeder en zoon. Je ziet liefde van beide kanten en de toewijding van mijn moeder. Ondanks alle beproevingen in hun leven lukte het ze telkens om door te gaan.

Een aantal maanden na zijn geboorte werd ontdekt dat Robert doof was. Mijn moeder verdiepte zich in alles wat ze erover te weten kon komen en hoopte, tegen beter weten in, dat hij toch iets van geluid hoorde, totdat duidelijk werd dat die onderzoeken geen zin hadden. Mijn vader was er op een andere manier mee bezig. Het was weliswaar zijn vak om dove mensen te behandelen, maar zijn eigen zoon kon hij niet helpen. Ik denk dat hij dat moeilijk heeft gevonden.

Als je in eeuwige stilte leeft, is leren schrijven een grote opgave. Het is bijzonder dat Robert het destijds op het doveninstituut zo goed onder de knie heeft gekregen. Net als mijn moeder is hij een enorme doorzetter. Hij las woordenboeken, begon gewoon bij pagina één en zo ontwikkelde hij een grote woordenschat. Een leergierig en nieuwsgierig kind; dat zie ik ook een beetje terug op de foto.

We konden goed samen spelen, maar toen ik naar de middelbare school ging en hij door de week naar het doveninstituut, zag ik hem alleen in het weekend. Het contact werd anders dan tussen broers en zussen die in dezelfde situatie opgroeien. Ik heb me weleens eenzaam gevoeld, omdat ik dingen zelf moest ontdekken, maar ik was niet jaloers. Het was vanzelfsprekend dat hij veel aandacht kreeg.

Mijn moeder had aan het eind van haar leven het gevoel dat ik vroeger tekort was gekomen, maar dat heb ik nooit zo ervaren. Ik kan me geen betere moeder wensen. Als ik thuiskwam was ze er altijd, ondanks haar drukke werkzaamheden. Ze toonde zich heel geïnteresseerd in wat ik deed en was trots bij elke mijlpaal in mijn leven. Met de jaren gingen we de zorg voor Robert meer samen delen.

We hebben altijd in gebarentaal gesproken en ook met vingerspelling, voor elke letter is een gebaar. Doof-blinden kunnen zo communiceren. Robert ziet ook heel slecht. In zijn puberteit ging zijn zicht achteruit en struikelde hij over elk krukje. Hij bleek het Syndroom van Usher te hebben. Mijn moeder was zelf aan één oog blind, door hun visuele handicap voelden ze elkaar op dat vlak goed aan.

Op een gegeven moment is ze veel met hem gaan reizen: ze wilde dat hij nog zoveel mogelijk indrukken opdeed voordat hij misschien blind zou worden.

Ze had het gevoel dat ze haar zoon wegdeed

Eind jaren zeventig zijn mijn ouders gescheiden, mijn moeder kreeg de volledige zorg voor Robert. Tot zijn veertigste woonde hij bij haar in huis. Hij is autistisch en leunde sterk op haar. Niet bepaald makkelijk, maar toen hij in een gezinsvervangend huis ging wonen, stond ze met tranen in de deuropening. Ze had het gevoel dat ze haar zoon wegdeed.

Tot haar opluchting was hij daar direct op zijn plek en wilde hij zoveel mogelijk zelfstandig zijn. Zij wilde eindelijk dingen ondernemen die eerder niet mogelijk waren, maar al een maand na zijn vertrek kreeg ze kanker in het halsgebied. Achttien jaar is ze ziek geweest, maar telkens rechtte zij haar rug en hield tot het eind de regie.

Vorige zomer ging het niet langer: ze wilde losgekoppeld worden van de ziekenhuisapparatuur en Robert nog eenmaal zien. Door de coronamaatregelen was hij al drie maanden niet op bezoek geweest. Het was een afscheid zonder woorden, spreken kon ze niet meer. Toen hij wegging, zwaaide hij met beide armen, zoals je iemand op een schip uitzwaait en maakte het gebaar ‘dank mama’. Ik zal nooit vergeten hoe ze mij in de laatste minuten nog iets wilde zeggen: haar rechterhand ging langzaam omhoog en in vingerspelling zei ze: ‘Zorg voor Robert’.

Ik bewonder mijn moeder nog meer nu ik merk hoe ontzettend veel zij al die jaren voor Robert heeft gedaan. Hij hecht aan zijn zelfstandigheid, maar met sommige dingen kan ik hem helpen. We doen geregeld iets samen, als twee volwassen broers. Onze band is sterker geworden, daar geniet ik van.”

Wilt u ook worden geïnterviewd naar aanleiding van een voor u belangrijke foto? Mail: fotoalbum@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden