ReportageDaklozen

De zwervers van nu: een bont gezelschap op straat

Beeld Ellen Houtman

Daklozen als verfomfaaide, in zichzelf pratende mannen? Dat beeld moet op de helling, blijkt uit een fotoserie van daklozen in Den Haag, waar het druk wordt op straat.

Schone kleren, pas geknipt, geen sporen van verslaving of een ruig verleden. Nee, als een dak- of thuisloze ziet Vaish (24) er niet uit. Ze was het wel. “Ik had één rugtas bij me en was veel aan het lopen. Daklozen vroegen mij om geld. ‘Nee, heb jij misschien vijftig cent voor mij?’ zei ik dan.”

Vaish (24) zat in een begeleid woontraject bij het Leger des Heils. ‘Ik wil laten zien dat het iedereen kan overkomen, dakloos worden.’Beeld Ellen Houtman

Vaish is een van de tien (tot voor kort) dak- en thuislozen wier portret binnenkort in een tentoonstelling in het Haagse stadhuis hangt. Met de foto’s van Ellen Houtman wil Straat Consulaat, de Haagse stichting voor daklozen, aantonen dat het stereotiepe beeld van daklozen achterhaald is. De zwerver in lorren, met een fles en een winkel­wagen, bestaat nog wel, maar hij heeft gezelschap gekregen van allerlei anderen: de schuldenaar, de gescheiden man, de zorgbehoevende, de arbeidsmigrant, de illegaal.

Of een combinatie van het voorgaande. Zo kwam Aad (76) op straat terecht na een scheiding en oplopende schulden, al zegt hij tegelijkertijd voor de straat gekozen te hebben. Zijn geld verdient hij met het verzamelen van metaal en blik, aangevuld met AOW en een pensioentje. Verslaafd is Aad niet meer. Dakloos nog wel, al heeft hij momenteel geld voor een hotel. “Ja, het is koud, slapen voor een etalage. Ik slaap maar een paar uurtjes per nacht.”

Aad (76) kwam op straat terecht na een scheiding en oplopende schulden. 'Het is koud, slapen voor een etalage.'Beeld Ellen Houtman

‘Vaak zat ik in de bibliotheek’

Een niet te vergeten categorie: jongeren als Vaish. Na een jeugd vol pleeg-, logeer-, kinder- en ­gezinshuizen trok zij op haar achttiende bij haar moeder in, na drie jaar zonder contact. Het werd geen succes. Niet veel later stond ze op straat. “Vaak zat ik in de bibliotheek. Lezen vind ik leuk en in de winter is het er warm. Slapen deed ik overal en nergens. Bij vrienden van werk en bij vrienden die ik kende uit het logeerhuis.”

Het bestaande beeld van daklozen is niet alleen onjuist, maar ook schadelijk, zegt directeur Elly Burgering van Straat Consulaat. “Zolang we daklozen zien als een groep die uit vrije wil of door eigen schuld op straat leeft, ontslaat dat ons van onze verantwoordelijkheid.”

Terwijl er juist zo veel moet gebeuren, zegt ze: het aantal daklozen is in tien jaar meer dan verdubbeld, gestuwd door het woningtekort. De Haagse nachtopvang zit iedere nacht vol. Arbeidsmigranten, ongedocumenteerden (illegalen) en hondenbezitters komen sowieso niet binnen.

Ter ondersteuning verwijst Burgering naar ­cijfers van onderzoeker Coline van Everdingen. Die interviewde in 2017 meer dan honderd dak­lozen in de Haagse nachtopvang. Van vrijbuiters en drugsverslaafden bleek nauwelijks sprake: een derde bivakkeerde er als gevolg van een huurachterstand en nog eens ruim een vijfde zat er als ­gevolg van een breuk met partner of ouders. Van de geïnterviewden zei 35 procent ooit harddrugs te hebben gebruikt, 14 procent was in de afgelopen maand twee keer of vaker dronken.

Farried (27) sliep in noodopvang zonder begeleiding. Inmiddels heeft hij een woning buiten Den Haag. ‘Ik ben een doodnormale man, maar door overmacht was ik dakloos geraakt.'Beeld Ellen Houtman

‘Sommigen kunnen het niet alleen’

Met de juiste hulp kunnen veel van deze dak- en thuislozen weer meedoen met de samenleving, zegt Burgering. Te vaak gaan bestuurders volgens haar uit van zelfredzaamheid bij de goedgeklede daklozen. “We moeten onderkennen dat sommige mensen het niet alleen kunnen.” 

Een beetje hulp kan een hoop teweegbrengen, weet ook Vaish. Via het Leger des Heils heeft ze inmiddels een dak boven haar hoofd. Voorzichtig denkt ze na over een opleiding. Aan haar tijd op straat heeft ze een band overgehouden met de stereotiepe verslaafden. “Ik dronk en blowde makkelijker, toen ik thuisloos was. Zij zijn net zo begonnen als wij.”

Mensen zoals jij en ik’ is te zien in het Atrium van het stadhuis van Den Haag, van 28 februari tot en met 6 maart.

Tamara (42) had net een eigen woning toen deze foto werd genomen. ‘Doordat ik dakloos ben geweest, heb ik een andere kijk op de wereld gekregen.’Beeld Ellen Houtman

Lees ook:

De economie floreert, maar het aantal daklozen was nog nooit zo hoog in Nederland

Het aantal mensen dat in de openlucht slaapt, is sinds 2009 verdubbeld. Vooral jongeren zijn vaker de dupe. Dat komt onder meer door gebrek aan betaalbare woningen.

Daklozen hebben allereerst een dak nodig, daarna volgt de rest

Het aantal daklozen in Nederland neemt sterk toe, de opvang in steden is vaak overvol. Daklozen hebben er baat bij eerst een huis te krijgen en daarna geholpen te worden met problemen als verslaving en schulden. Maar die huizen zijn er vaak niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden