NaschriftKarin Wapperom-Schönlau (1935-2020)

De van oorsprong Duitse Karin (1935-2020) had geleerd geen aanstoot te geven

Karin met een van haar achterkleinkinderen Beeld Familie Wapperom

Niet welkom zijn. De van oorsprong Duitse Karin Wapperom-Schönlau wist hoe dat was. Als kind vluchtte ze met haar moeder en zusje uit het door oorlog getekende Silezië voor de aanstormende Russen. Tien jaar later kwam ze met haar Hollandse verloofde naar een Nederland dat niet zat te wachten op Duitsers.

Guten Abend, Gut’ Nacht’. Zelfs haar achterkleinkinderen werden rustig van het wiegelied dat Karin uit haar eigen kindertijd naar Nederland had meegebracht. Verder sprak ze haar moeders taal in Nederland zo weinig mogelijk. Dat was een overblijfsel uit de jaren vijftig toen ze hier kwam wonen en veel Nederlanders onverbloemd blijk gaven van hun haat tegen Duitsers. Karin werkte hard om accentloos Nederlands te leren spreken zodat ze geen aanstoot zou geven en dat zou uiteindelijk goed lukken. Behalve als ze boos was, dan werd haar accent sterker. 

Een andere strategie tegen deze Nederlandse afkeer voor Duitsers in die jaren was om te zwijgen over haar jeugd en afkomst, een zwijgen dat ingesleten was geraakt, ook toen het misschien niet meer nodig was.

Haar kinderen en kleinkinderen vertelde ze nooit over haar kinderjaren vol ontberingen. Karin werd geboren in Silezië, een gebied in Midden-Europa dat eeuwenlang heen en weer werd geschoven tussen Pruisen, Tsjechoslowakije, Rusland, Polen, Bohemen en Oostenrijk. Haar vader en moeder die afkomstig waren uit het Duitse Westfalen, waren hier kort na hun huwelijk naartoe verhuisd omdat haar vader er een goede betrekking kon krijgen bij een bank. Ze woonden in een mooi huis in het stadje Freiwaldau, nabij uitgestrekte bossen. Nu heet het Gozdnica en behoort het tot Polen.

Karin werd geboren kort nadat Hitler in Duitsland aan de macht was gekomen. Silezië hoorde toen al voor een groot deel bij Duitsland. In 1938, toen Karin drie was, kreeg Hitler na de conferentie van München ook het nabijgelegen Tsjechisch gedeelte van Silezië onder controle. Een jaar later, bij de inval in Polen, trok hij de hele regio naar zich toe.

In 1942 kreeg Karin een zusje, Heide-Rose. Kort daarvoor was haar vader opgeroepen om met het Duitse leger aan het Oostfront mee te vechten voor de verovering van Rusland. In de winter kreeg Karins moeder het bericht dat haar man een van de vele tienduizenden soldaten was die in de ijzige kou aan het front was overleden.

Moeder was nu alleen met haar twee dochtertjes, van wie één nog een baby. Ze had geen geld en haar familie zat honderden kilometers verderop. Eind 1944 vluchtte ze met haar kinderen naar Westfalen met alleen een tas in de hand, eerst lopend en daarna waar het kon met de trein. Miljoenen Duitsers deden dat toen, op de vlucht voor het Rode Leger. Dat veroverde met veel geweld Silezië, er zouden veel burgerdoden vallen.

Na de oorlog werd Silezië voor een groot deel toebedeeld aan Polen. Duitsers, die eeuwenlang in het gebied hadden gewoond, werden verjaagd en degenen die al gevlucht waren, mochten niet meer terugkeren. 

Karin Wapperom als tweejarige in Freiwaldau in Silezië. Beeld Familie Wapperom
Karin Wapperom als kind in Silezië met de bof.Beeld Familie Wapperom

Zussen gescheiden

Karin, haar peuterzusje en moeder werden na hun vlucht opgevangen door familie in Westfalen. Al snel werden de zussen gescheiden. Moeder en Karin bleven samen in de plaats Moers en Heide-Rose ging bij haar opa en oma in Duisburg wonen. De meisjes zagen elkaar weinig. Karins moeder had aanvankelijk niet eens een weduwenpensioen en verdiende geld en soms etenswaren als naaister, vaak werkte ze wel zestien uur per dag. Omdat ze daardoor niet veel tijd had om voor Karin te zorgen, werd het meisje toen ze elf jaar was geplaatst op een internaat in Düsseldorf, waar ze een gedegen opleiding huishoudkunde kreeg.

Toen ze op haar negentiende op een vrijdagavond ging stijldansen ontmoette ze de elf jaar oudere Nederlander Henk, een aardige, stille man die werkte als metaalbewerker. Ze verloofden zich en trouwden in 1955 in Dordrecht. De geschiedenis leek zich te herhalen. Als kind was Karin niet welkom geweest in haar geboortestad en nu in het nieuwe vaderland zaten mensen weer niet op haar te wachten vanwege haar Duitse afkomst. Toch maakte ze hier een paar echte vriendinnen die ze haar hele leven zou behouden. Vriendinnen die van haar hielden om wie ze was, een vrouw die veel gaf en weinig nam. Bij Karin kon je zonder kloppen binnenvallen, de koffie stond altijd klaar en zonder veel grote woorden was ze er als je haar nodig had.

Met het inkomen van Henk en het schoonmaakwerk dat Karin deed bij mensen thuis konden ze de eindjes net aan elkaar knopen. Toen ze een dochter en later een zoon kregen, hadden ze het nog steeds niet breed, al was er net genoeg voor vakantietripjes met de bus, bijvoorbeeld naar het Teutoburgerwoud en later met de trein naar Oostenrijk en de Italiaanse Rivièra. In het dagelijks leven ging alles op de fiets of met het openbaar vervoer, want Henk en Karin hadden geen rijbewijs. 

Karin had niet veel nodig als het ging om materie. Als kind had ze haar hebben en houden moeten verlaten en ze had geleerd zich te richten op dat wat het belangrijkste was in haar leven en dat waren haar man, haar kinderen en haar vriendinnen. En later haar kleinkinderen en achterkleinkinderen. 

Jarenlang woonde Karins dochter met man en twee dochters in dezelfde straat. Karin was de koning te rijk met haar kleindochters binnen handbereik. Omdat haar dochter en man een eigen zaak hadden, werden Henk en Karin een soort tweede ouders voor hun kleinkinderen. Oma Karin had een paar strenge regels, zoals schoenen uit bij de voordeur, maar als haar kleinkinderen zich daaraan hielden mocht er veel. Dagelijks keken ze bij opa en oma Disneyfilms, draaiden balletjes voor de soep en bakten cake, want oma hield van zoetigheid.

Karin Wapperom op haar bruiloft in 1955 met haar man Henk.Beeld Familie Wapperom

Heimwee

Toen Henk met pensioen was, ging het echtpaar nog een keer samen met de bus naar Spanje, maar ze keerden eerder terug omdat ze heimwee hadden naar de kleinkinderen. Daarna zijn ze niet meer op reis geweest. Met haar moeder had Karin tot dier overlijden een hecht contact, regelmatig logeerden ze bij elkaar. Ook het contact met zus Heide-Rose was na de gedwongen scheiding in hun jeugd weer aangehaald. Bij haar Duitse familie was Karin altijd spraakzamer, ze voelde zich er op haar gemak en kon haar moedertaal weer spreken. 

Het overlijden van Henk elf jaar geleden was een klap voor Karin. Ze miste haar maatje met wie ze overdag koffiedronk en die haar hielp met dingen waarvoor zij fysiek niet sterk genoeg was, want ze had de nodige gezondheidsproblemen. Ze liep slecht, had last van suikerziekte, had hartproblemen en ze had borstkanker gehad. Karin probeerde er evengoed het beste van te maken.

Op zaterdag was ze dikwijls bij haar dochter en kwamen ook kleinkinderen met inmiddels achterkleinkinderen op bezoek. Karin zat dan aan het hoofd van de tafel, als de rustige aanwezigheid die ze altijd was geweest. Van haar aanleunwoning verhuisde ze naar een verzorgingshuis. Toen daar bezuinigingen werden doorgevoerd zag ze steeds minder mensen van de verzorging. Ze begon te vereenzamen. Het eten smaakte haar niet meer. Karin die altijd een fors postuur had gehad, viel kilo’s af. Ze leefde weer op als haar familieleden en vriendinnen op bezoek kwamen. Die kregen haar soms nog aan het eten. Ze verhuisde naar een verpleeghuis waar ze minder alleen was en meer zorg kreeg.

Karin Wapperom met een van haar kleinkinderen.Beeld Familie Wapperom

Eind maart werd haar derde achterkleinkind geboren. Karin had ernaar verlangd om dit kindje in haar armen te kunnen houden, maar de verpleeghuizen waren gesloten vanwege de coronamaatregelen. Wel kon ze de pasgeborene zien via videobellen. Tranen kreeg ze in haar ogen toen haar kleindochter vertelde dat het meisje was vernoemd naar Karins moeder. Ook de verpleegkundige die Karin hielp met het videobellen hield het niet meer droog.

Karins gezondheid verslechterde. Ze had verschijnselen van corona, al bleek de test negatief. Haar naasten mochten haar nog één keer bezoeken, maar wel in beschermend coronapak. Aan het voeteneind van haar bed zagen ze foto’s liggen van Karins achterkleinkinderen, ook de muur hing vol met afbeeldingen van haar familie. “Hoe het ook loopt oma, straks kun je weer met opa koffiedrinken”, zei een kleindochter vanachter haar mondkapje. Ze kreeg een glimlach.

Karin Ingrid Katharina Sophia Wapperom-Schönlau werd geboren op 13 januari 1935 in Freiwaldau en overleed op 11 april 2020 in Dordrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden