Dazza Schouten vijf jaar geleden en in 2021

Interviews5 jaar later

De twintigers van generatie Z zijn selfmade en maken zich grote zorgen over de toekomst

Dazza Schouten vijf jaar geleden en in 2021Beeld Vivian Keulards

Toen waren ze 18, nu 23. Vivian Keulards ging terug naar de jongeren die ze vijf jaar geleden voor Trouw portretteerde. Samen schetsen ze een beeld van generatie Z.

Vijf jaar geleden sprak ik ze voor het eerst, vlak voor hun achttiende verjaardag. Arthur, Chaima, Jet, Dazza, Elise en Iva. We praatten over hun toekomstplannen, dromen en ideeën over volwassen worden. ‘De jongeren die ik sprak zijn best serieus, willen in ieder geval serieus genomen worden. Ze zijn niet zo belust op volwassenheid en vrijheid als ik destijds was’, schreef ik. ‘Op kamers? Daar hebben ze geen haast mee.’

Dat ze niet zo happig waren op een volgende stap, begrijp ik nu beter. Er wacht deze jongeren behoorlijk wat uitdagingen. De wereld waarvoor zij worden klaargestoomd, is een pittige. Ze ervaren druk van school, hun omgeving en onze maatschappij. Je moet weten wat je wilt, duidelijke levens­bepalende keuzes maken, succesvol worden en jezelf vinden. Heb je daar moeite mee, dan ligt de quarterlifecrisis op de loer.

Dat was op mijn 23ste anders. Die druk ervaarde ik niet. Ik maakte op die leeftijd de laatste jaren basisbeurs op mijn gemakje vol. Zes jaar kregen wij van minister Deetman. Je was gek als je je studie eerder afrondde. Bovendien was de arbeidsmarkt slecht, dus waarom zou je je haasten? Mijn toekomst keek ik losjes tegemoet. Een luxepositie, realiseer ik mij.

Deze jongeren, het begin van generatie Z, krijgen geen beurs, maar moeten alles zelf betalen en zo nodig daarvoor lenen. Sinds de invoering van dit sociaal leenstelsel hebben ze meer kosten, meer studieschuld en stelden ze het zelfstandig wonen liever even uit. Logisch, denk ik nu. Inmiddels wonen de meeste jongeren die ik spreek wel zelfstandig. Ze rondden opleidingen af en zetten de eerste serieuze stappen op de arbeidsmarkt.

Opgroeien in de crisisjaren

Deze generatie groeide op in de crisisjaren en wordt gezien als realistisch en pragmatisch. Autonomie en duurzaamheid zijn kenmerkend voor deze groep. Ze schijnen zuinig te zijn en bewust met geld om te gaan. Nou, ik herken het allemaal. Vijf jaar later spreek ik met inventieve en daadkrachtige individuen: onderneming gestart, gereisd, samenwonen, huis gekocht… Ik ben onder de indruk van alle grotemensenactiviteiten. Zij blijken veel mondiger dan ik op mijn 23ste. Over de vraag of ze zich volwassen voelen, moeten ze nadenken. In ieder geval méér dan vijf jaar geleden. “Je kan niet anders, je moet wel vooruitdenken”, vertellen ze mij, “anders ben je te laat.” Dat geldt niet voor iedereen. Als ik alle gesprekken evalueer, dan zie ik drie reacties op hun volgende levensfase: je komt beslagen ten ijs, je stapt bewust van het gangbare pad af of je bevriest. Fight, flight, freeze, schoot het even door mijn hoofd: de mogelijke reacties van dieren, inclusief mensen, als ze in het nauw worden gedreven.

Allemaal hebben ze zorgen over hun toekomst. Over huisvesting, hun studieschuld, het klimaat en de verkrampte samenleving. Dat is wellicht ook de reden voor de hoge opkomst onder jongeren bij de laatste verkiezingen. Ook de coronacrisis leidde tot een hogere opkomst, las ik in de media. De lockdown zien mijn jongeren als verloren tijd, maar toch ook als een periode van bezinning. Hoe dan ook, van deze selfmade twintigers gaan we horen. Let maar op. Dat voel ik en dat zie ik.

Arthur Vermeij vijf jaar geleden en in 2021 Beeld Vivian Keulards
Arthur Vermeij vijf jaar geleden en in 2021Beeld Vivian Keulards

Arthur Vermeij (23), Leiden: ‘Het liep allemaal zoals ik het had bedacht’

Vijf jaar geleden: Arthur was een fanatiek skater en wilde naar de opleiding ‘art of sound’ aan het conservatorium. Hij had geen plan B.

Nu: Arthur ontvangt me in zijn studio Veldroos. Ik ben onder de indruk. Hij maakte zijn dromen waar en bouwde met zijn vader en studiegenoot Cas Samsom een studio in een bedrijfspand, waar zij zich vestigden als muziekproducenten. De akoestische wandpanelen zijn gemaakt van vergeelde boeken en Arthurs oude bed. Alles is gevonden, gekregen of komt uit de kringloopwinkel: van gitaren en orgels tot mengtafels en taperecorders. De oude recorder van Earth & Fire, de band met Jerney Kaagman, doet nu dienst in deze studio.

“Cas en ik zagen dat mensen na hun studie in een zwart gat vielen. Daarom begonnen we twee jaar geleden al met onze studio. We spaarden allebei vanaf ons twaalfde opname-apparatuur. En ja, het lukte dus om als een van de acht aangenomen te worden bij art of sound op het conservatorium. Het liep zoals ik het had bedacht.

Ik ben nog steeds samen met mijn vriendin Sarah, we wonen samen. Na onze reis, toen we zes maanden dag en nacht bij elkaar waren, was het raar om apart te gaan wonen. Ik zal nooit weten hoe het is om in een studentenhuis te wonen.

Ik ben niet heel erg veranderd. Ik doe nog steeds mijn eigen ding. Ik ben me ervan bewust dat ik meer moet ondernemen om te kunnen leven van muziek en voel me verantwoordelijker voor mijn toekomst. Vóór september rond ik mijn studie af. Dit studiejaar, met Zoomlessen, is weggegooid geld. De tijd voor school belemmert het groeien van ons bedrijf, maar er is een stijgende lijn. De eerste drie jaar moet ik er nog een baantje naast nemen, in een platenzaak het liefst. Ik geef ook wat gitaar­lessen.

Grappig om terug te lezen hoe ik als achttienjarige was. Ik dacht dat ik het allemaal wist, maar het gaat nergens over. Ik weet nog steeds niets. Skaten, mijn band en experimentele muziek maken nog steeds deel uit van mijn leven.

En de cd die op mijn wensenlijst stond, die maakten we. Een ­mijlpaal! Honderd stuks lieten we maken. Niets aan verdiend, wel quitte gespeeld. Ik heb weinig tegenslagen gehad, realiseer ik me.”

Chaima Maatoug vijf jaar geleden en in 2021 Beeld Vivian Keulards
Chaima Maatoug vijf jaar geleden en in 2021Beeld Vivian Keulards

Chaima Maatoug (22), Leiden: ‘Ja ik ben druk, maar dat past bij me’

Vijf jaar geleden: Chaima wilde bestuurskunde studeren en de politiek in.

Nu: Zoals ze zelf vijf jaar geleden voorspelde, woont Chaima nog thuis in Leiden. De slaapkamer die ze deelt met haar zus is nog net zo opgeruimd en fris. De ­bachelor gezondheidswetenschappen was bijna afgerond, maar twee jaar terug besloot Chaima om haar droom na te ­jagen.

“In mijn vijfde jaar van het vwo had ik geneeskunde afgeschreven. Die hele status eromheen schrok me af: de selectie en de hoge drempel om binnen te komen, maakten me onzeker. Ik probeerde het niet eens. In mijn derde jaar van de studie gezondheidswetenschappen kreeg ik spijt. Ik probeerde het alsnog en werd aangenomen in Rotterdam.

Gelukkig hoef ik geen geld te ­lenen voor mijn opleiding. Ik verdien genoeg met mijn bijbanen en ik woon nog thuis. Ook omdat ik het gezellig vind, maar financieel helpt dat. Momenteel werk ik op de afdeling dermatologie en orthopedie. En in het weekend werk ik nog in een verpleeghuis. Bovendien ben ik actief in een aantal commissies. Ja, het is veel, maar dat past bij mij. Ik vind het leuk, steek er veel van op en het is gunstig voor mijn cv.

Mijn politieke ambities heb ik laten varen. Mijn nicht Senna was nummer vijf op de lijst van GroenLinks en zit inmiddels in de Tweede Kamer. Ik jureer wel nog af en toe bij scholierendebatten. Als ik kijk naar de verkiezingsuitslag, maak ik me zorgen. Vooral over het klimaat en de ongelijkheid. Ik vind het zorgelijk hoe normaal het is geworden om mensen anders te behandelen, zelfs te beledigen, onder de noemer vrijheid van menings­uiting. De ongelijkheid is er ook op de banenmarkt. Laatst las ik nog dat een wit persoon met een Nederlandse achternaam én een strafblad eerder wordt aangenomen dan iemand met een niet-Nederlandse naam zónder strafblad. Wat betekent dat voor mij? Onze generatie moet deze zaken oppakken.

Of ik me volwassen voel, weet ik niet. In vergelijking met vijf jaar terug wel. Ik ben relaxter en zelfverzekerder geworden. Ik weet wat ik wil en accepteer het leven meer zoals het komt. De boodschap aan mezelf zou hetzelfde zijn als vijf jaar terug: geef de hoop niet op, je komt er wel! Ik ga gewoon lekker door.”

Dazza Schouten vijf jaar geleden en in 2021 Beeld Vivian Keulards
Dazza Schouten vijf jaar geleden en in 2021Beeld Vivian Keulards

Dazza Schouten (22), Tilburg: ‘De toekomst vind ik doodeng en overweldigend’

Vijf jaar geleden: Dazza wilde afstuderen aan een hbo-dansopleiding en een lieve vriend. Ze maakte zich zorgen over geld.

Nu: “Van vijf jaar geleden hoor ik vooral de angsten terug: geld, geld, geld. Vreselijk die financiële spanning. Het duurde lang voordat ik op dit gebied stabiliteit had. Ik krijg geen financiële steun van mijn ouders en moet alles lenen. Mijn moeder hield echter wel alles in handen, betaalde mijn huur en zo. Nu doe ik het zelf. Dat gaat goed en het geeft rust.

In 2019 kwam Richard in mijn studentenhuis wonen en we kregen een relatie. Dat is mijn mijlpaal van de afgelopen jaren. Ik dacht altijd dat ik alleen zou blijven. We hadden een maand verkering toen de pandemie ­begon. Daardoor hadden we alle tijd om elkaar te leren kennen. De coronaperiode is mijn sociaalste periode ooit.

Tijdens de eerste lockdown vielen alle creatieve uitingen weg. Ik ging me focussen op mezelf, wie is Dazza buiten dans? Nu, in het vierde jaar, had ik stage moeten lopen. Dat werd lastig met alle gesloten theaters. De school creëerde projecten om de overige uren toch te halen. Een rooster voor danstraining was er niet, dat moest ik zelf bijhouden. Dat deed ik meestal in het achtertuintje.

Al met al was het een chaotisch jaar. Ik ben straks professioneel danser en heb het gevoel dat ik opnieuw moet beginnen. Over een paar weken moet ik mijn stage, mijn thesis en mijn danssolo af hebben. Ik moet daarmee bewijzen dat ik klaar ben voor een werkveld dat niet bestaat. Dat maakt de aanloop naar mijn werkende leven ontmoedigend.

In een groep voel ik me snel overspoeld. Ik ben meer een een-op-een type.

Door Richard voel ik me niet meer eenzaam. Hij laat me inzien dat er ook een leven buiten dans is.

Plannen heb ik niet, echt helemaal géén. Dat maakt me bloednerveus. Ik vind de toekomst doodeng en overweldigend, heb koudwatervrees voor het echte leven. En toch, als ik terugkijk, had ik geen andere keuzes gemaakt.

Het zijn meer de levenskeuzes die ik nu moet maken die me angst aanjagen. Het leven is zo duur. Waar moeten we straks wonen? Een appartement is niet te betalen. Ik voel me ten opzichte van vijf jaar geleden wel wat volwassener, maar ben er nog niet. Liever blijf ik nog even speels en vrij.”

Jet Gertenaar vijf jaar geleden (met haar stiefbroer) en in 2021 Beeld Vivian Keulards
Jet Gertenaar vijf jaar geleden (met haar stiefbroer) en in 2021Beeld Vivian Keulards

Jet Gertenaar (23), Woubrugge: ‘Op mijn werk voel ik me wel volwassen’

Vijf jaar geleden: Jet deed mbo verpleegkunde en wilde op de spoedeisende hulp werken. Ze poseerde toen met haar stiefbroer Lucas de Witt.

Nu: Vijf jaar geleden zei Jet nog lekker thuis te blijven wonen, nu word ik ontvangen in een afgeplakt en dichtgetimmerd huis. “Alleen de muren en een betonnen vloer waren nog over, de rest is leeg getrokken. Mijn vriend Joris doet alles zelf, van wandjes zetten tot badkamer plaatsen. Hij zit in de standbouw en heeft er oog voor. En als hij het niet weet, zoekt hij het uit.

Ja, er is veel veranderd. Ik heb een baan, een huis, een auto en sinds vier jaar dus ook een vriend. Ontmoet op Tinder. Doordat we thuis woonden, konden we genoeg geld sparen. Dit huis kwam op ons pad. Gaat het mis tussen ons, dan kunnen we het altijd weer goed door­verkopen. Nee, ik ben geen verpleegkundige op de spoedeisende hulp geworden, maar werk in de geriatrie. Ik liep stage in een verzorgingshuis in Wassenaar en ben daar met veel plezier blijven hangen. Vooral de band met de bewoners maakt mijn werk leuk. De bewoners bespreken alles met me. Ik vind het mooi dat ik deze kwetsbare en dementerende mensen in het laatste stukje leven mag begeleiden. Inmiddels heb ik de verantwoordelijkheid voor een van de drie etages. Ik werk hard en veel en beloon ­mezelf met mooie dingen, zoals een auto en nu een huis.

Ik zie mezelf in mijn eigen leven als jongvolwassen, ik ga nu pas het huis uit. In mijn werk voel ik me wél volwassen, ze schatten me daar ook vaak ouder. Ik voer gesprekken over de dood en begeleid familieleden van bewoners in dit proces. Zelfs van de lastigste mantelzorger krijg ik een dankjewel aan het eind. Dat maakt het waardevol.

In ons verzorgingshuis hebben we gelukkig relatief weinig sterfgevallen gehad door corona. Wel werden meerdere bewoners ziek. De meeste overleefden. Ik heb het virus zelf ook gehad en ben behoorlijk ziek geweest. Het werken in coronatijd is zwaar, maar ook mooi. We functioneren als team heel goed.

Vijf jaar terug was ik vooral ge­focust op school en mijn diploma. Daar is niets mis mee, maar als ik nu een boodschap moet schrijven aan mijn jongere zelf, dan zou ik zeggen: geniet ook van het leven buiten school. Ik had wel meer festivals willen ­bezoeken. Maar ja, dan had ik misschien nu geen diploma ­gehad.”

Elise van Iterson vijf jaar geleden en in 2021 Beeld Vivian Keulards
Elise van Iterson vijf jaar geleden en in 2021Beeld Vivian Keulards

Elise van Iterson (23), Rotterdam: ‘Je moet risico's durven nemen’

Vijf jaar geleden: Elise wilde haar mbo-opleiding aan het Grafisch Lyceum afmaken. Verder wist ze het nog niet.

Nu: “Ik wil vooral veel doen, creatief bezig zijn en misschien wel reizen”, zei Elise vijf jaar terug. Dat is gelukt. Als ik haar ontmoet is ze net terug van de Fashion Week in Milaan, waar ze als model op de catwalk liep. Ook verhuisde ze net vanuit Parijs terug naar Rotterdam. “Mijn pad loopt altijd anders”, zei ze vijf jaar geleden. En dat blijkt. “Ik ben in het tweede jaar van het MBO Grafisch Lyceum gestopt. Ik werd er creatief niet genoeg uitgedaagd, wilde liever naar een kunstacademie. Mijn vrienden waren allemaal kunstenaars en ik zat met hen in een kunstcollectief. Daar maakten we schilderijen, foto’s, films en deden aan performance art. Dat vond ik leuk, school niet.

Ik stopte met school en schreef me in bij Elite Model. Ze stelden me voor aan modehuis Saint Laurent, waar ik goed klikte met de ontwerper en kreeg een exclusief contract. Op mijn 21ste vertrok ik naar Parijs. Ondertussen was ik ook aangenomen op de Willem de Kooning Academie op basis van mijn portfolio en een intelligentietest. Die moest ik na een maand weer achter me laten. Ik koos voor het avontuur in Parijs. Dat was ontzettend tof. Ik houd van Frankrijk en de cultuur daar.

Het leven is als een droom. Natuurlijk heb je soms een beetje geluk nodig, maar je kunt er altijd een draai aan geven als het niet loopt zoals je wilt. En je moet risico’s durven nemen. Mede door de spiritualiteit, die mijn moeder doorgaf, ontwikkelde ik mijn zelfvertrouwen en durfde ik andere beslissingen te maken. Ik bekeek vooral: wat is goed voor míj?

Ik zie met regelmaat ongelukkige mensen om me heen. Ze volgen het geijkte pad: studie, werken en door voor carrière. Maar je hebt de keuze om het anders te doen. Als je maar durft.

De modellenwereld is een volwassen wereld, je moet bij het merk passen en er hard voor werken. De stap naar Parijs was buiten mijn comfortzone. Ik moest een leven opbouwen in een vreemd land met nieuwe mensen. Dat was niet altijd makkelijk, maar het lukte.

Zorgen over mijn toekomst heb ik niet. Of ik ooit nog een opleiding ga volgen, weet ik niet. Ik denk niet dat het bij me past. Naast mijn modellenwerk blijf ik creatief bezig met schilderen, film en muziek. En ik wil nog graag beter Frans leren. Ik vertrouw op mezelf, daar heb ik rust in gevonden.”

Iva Nieuwenhuis  Beeld Vivian keulards
Iva NieuwenhuisBeeld Vivian keulards

Iva Nieuwenhuijs (23) Leiden: ‘Je hoeft niet naar Thailand om jezelf te vinden’

Vijf jaar geleden: Iva wilde een theateropleiding volgen.

Nu: “Ik luisterde naar anderen en ging niet de toneelwereld in na mijn middelbare school. Achteraf ben ik daar blij mee. Die wereld is te hard voor mij. Wel ben ik actief lid van de studententoneelvereniging Cuculum. Ik heb net mijn voorzitterschap overgedragen. Die bestuursfunctie is mijn mijlpaal van de afgelopen 5 jaar. Daar heb ik veel over mezelf geleerd. Ik ontdekte dat ik een goede sfeer kan creëren, waarin iedereen zich even belangrijk en gehoord voelt.

De pandemie heeft mij tot stilstand gebracht. Ik ben iemand die prikkels nodig heeft en mijn energie kwijt moet. Dat was lastig in het begin. Normaal vermaak en help ik anderen, nu moest ik met mezelf bezig zijn. Daardoor weet ik waar ik sta, wie ik ben en waar ik heen wil. Je hoeft dus niet naar Thailand om jezelf te vinden.

Ik heb ontdekt dat ik biseksueel ben. Via Tinder heb ik mijn huidige vriendin leren kennen. Het begon als experiment, maar het bleek serieuzer te zijn dan ik dacht. Dat bracht even een interne crisis. Ik vroeg me af of het wel écht was, of ik mezelf niet voor de gek hield. Normaliter test je dit door naar gaybars te gaan, maar dat kon nu niet. Het duurde even voordat ik erin berustte.

Na mijn bachelor culturele antropologie rond ik nu bijna mijn eerste masteropleiding af: youth, education and society. Hierna wil ik nog mijn onderwijsgraad halen. Ik wil docent maatschappijleer worden, me inzetten voor groepen die achterlopen. Bruggenbouwer wil ik zijn, voor een inclusieve maatschappij, waarin iedereen zich waardevol voelt.

Het wordt tijd voor een andere insteek, ook in het onderwijs. Ik liep een jaar stage, ook in VMBO-klassen. Docenten zeiden: dat zijn de moeilijksten, paarlen voor de zwijnen. Vreselijk toch? Ik vond het juist de leukste klassen, vooral vanwege hun oprechtheid en goede energie. Mijn vriendin rondde een MBO-opleiding af en voelt zich daardoor het buitenbeentje in mijn omgeving. Mensen reageren verbaasd dat er überhaupt een andere wereld bestaat buiten de hunne.

Minimaal drie stages

Als ik ga solliciteren moet ik minimaal drie stages hebben gelopen en relevante bijbanen hebben gehad, anders maak ik geen kans. Ik moet nú actief ondernemen, anders ben ik te laat, vooruitdenken. Zoals over mijn huisvesting. Kan ik überhaupt wel een woonruimte vinden? Kan ik een hypotheek krijgen met mijn studieschuld? Daar heb ik best zorgen over. Net als over deze pandemieperiode en de klimaatcrises waar we middenin zitten. We hebben echt te laat aan de rem getrokken. Wil ik wel een kind op deze wereld zetten? De tijd zal het uitwijzen.”

Lees ook:

Generatie Z heeft pas echt reden tot klagen

In 2013 schreef Marijke de Vries (34), toen twintiger, een boek over de (des)illusies van haar generatie: de millennials. Nu staat een nieuwe generatie twintigers op de drempel van studie naar werk. Is die helemaal anders?

18

Nieuwsgierig naar hun toekomstdromen portretteerde fotograaf Vivian Keulards zes jongeren vlak voor hun 18de verjaardag.

Generatie Z droomt niet, maar doet. En ze kookt niet, maar bestelt

Ze kunnen niet koken, haten hokjesdenken en zijn druk het klimaat te redden. Dat staat in ‘Gen Z. Verlangen naar verandering’: jongeren, geboren tussen 1995 en 2012. Het boek doet, op basis van data en onderzoek, toekomstvoorspellingen voor de generatie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden