Dogan Akhanli in 2017. Beeld picture alliance / Oliver Berg
Dogan Akhanli in 2017.Beeld picture alliance / Oliver Berg

NaschriftDogan Akhanli (1957-2021)

De Turkse schrijver Dogan Akhanli had een haat-liefde-verhouding met zijn land

Kim Deen

Hoog in de bergen van de regio Artvin, in het verre noordoosten van Turkije, werd in 1957 de schrijver Dogan Akhanli geboren. Opgroeiend in een afgelegen dorpje, vormde hij een idee van de wereld voorbij de bergen met behulp van zijn moeder, die hem ’s avonds voorlas uit boeken van Thomas Mann, of Dostojevski. Met eigen ogen zag hij die wereld pas toen hij op zijn twaalfde de bus naar het kosmopolitische Istanbul nam om daar bij een oudere broer te gaan wonen.

Op het randje van de volwassenheid raakt hij verzeild in de politieke conflicten van zijn land. Op zeventienjarige leeftijd wordt hij gearresteerd als hij een links tijdschrift koopt en verdwijnt vijf maanden in de gevangenis. Het onrecht dat hem is aangedaan laat hem niet meer los en hij sluit zich aan bij de communistische verzetsorganisatie TDKP. “We waren best naïef in die tijd en hadden geen idee hoe een samenleving eruit zou moeten zien”, zegt hij daar later over. “We wilden gewoon van ons laten horen, moed tonen.”

De pen als wapen

Als Turkije na de coup van 1980 in handen van het leger komt, gaat de beweging ondergronds. Vijf jaar later wordt Akhanli met zijn vrouw en zoontje gearresteerd. In de jaren dat hij vastzit in de militaire gevangenis begint hij te twijfelen aan de autoritaire houding en dogma’s van zijn communistische partij en het geweld dat erbij komt kijken. Na zijn vrijlating verhuist hij naar Izmir, waar hij als visser werkt en muziekinstrumenten maakt.

Maar hoewel hij afstand heeft gedaan van zijn partij, laat het regime hem niet met rust. Als hij beschuldigd wordt van betrokkenheid bij een roofoverval vlucht hij in 1992 naar Duitsland, waarna hij zijn Turkse nationaliteit verliest. In Keulen probeert hij zijn leven op te pakken, maar hij merkt al snel dat hij over niets anders kan schrijven dan Turkije. “Mijn vrouw en ik waren gemarteld terwijl ons kind moest toekijken”, zegt hij. “Ik kon het onrecht tegen mij, mijn familie en mijn samenleving niet accepteren. Daarom gebruikte ik mijn pen als mijn wapen. Het was het enige dat ik kon doen.”

In Duitsland voelt hij zich vrij. Maar ook de geschiedenis van Duitsland, zo leert hij al snel, is vervlochten met geweld. Net voor de eeuwwisseling ziet hij met zijn dochter de holocaustfilm La vita è bella. “Ik ben blij dat wij geen Duitsers zijn”, zegt zijn dochter na de bioscoop op weg naar huis. Akhanli antwoordt dat ook Turken verantwoordelijk zijn voor een genocide, op de Armeniërs. “Na die avond begon ik mij te verdiepen in de Duitse geschiedenis. Het fascineerde mij hoezeer Duitsers hun best doen om om te gaan met het verleden.”

Zijn leven lang een doelwit van het Turkse regime

Volgens Akhanli is de ontkenning van de Armeense genocide een van de voornaamste redenen “waarom geweld, marteling en despotisme tegenwoordig nog steeds een realiteit in Turkije zijn”. Ook Akhanli blijft zijn leven lang een doelwit van het Turkse regime. Als hij in 2010 terugkeert om zijn doodzieke vader te bezoeken, wordt hij maandenlang vastgehouden voor een roofoverval waar geen bewijs voor blijkt te zijn. In 2017 wordt hij op last van de Turkse autoriteiten gearresteerd tijdens een vakantie in Spanje, een zaak die door bondskanselier Angela Merkel ‘misbruik van Interpol’ genoemd werd.

Onder invloed van de lastercampagne van de Turkse autoriteiten ontvangt hij dreigbrieven en wordt hij op straat in Keulen door nationalistische Turken uitgescholden voor landverrader. Een tijd lang wil hij niets meer met zijn thuisland te maken hebben: “De wond die ik in de jaren heb opgelopen was te groot.” Toch komt hij daarvan terug als hij na zijn vrijlating in 2011 voor het eerst in jaren terugkeert naar zijn geboorteplek om het graf van zijn ouders te zien. De reis door het hart van Turkije deed hem weer inzien dat zijn land “niet alleen bestaat uit politieke krachten, maar ook uit mensen, hoop en dromen”.

Dogan Akhanli werd op 18 maart 1957 geboren in Şavşat en overleed op 31 oktober 2021 in Berlijn.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden