NaschriftVittorio Gregotti (1927-2020)

De supercreatieve architect met een nogal sterk karakter

Vittorio Gregotti in 2007.Beeld AFP

In Italië maakt Covid-19 duizenden slachtoffers en een van hen is architect Vittorio  Gregotti. Hij werd op 13 maart in zijn appartement in Milaan zo ziek dat hij in het ziekenhuis moest worden opgenomen. Twee dagen later overleed hij aan een longontsteking. Gregotti, 92 jaar oud en nog hartstikke helder van geest, bleek met het virus te zijn besmet. 

Collega-architect en mede-Milanees Stefano Boeri twitterde verdrietig: “In deze sombere dagen gaat een maestro heen; een docent, een columnist, die – omdat hij ­boven alles een architect bleef – de geschiedenis van onze cultuur heeft geschreven. Hij beschouwde architectuur als een perspectief op de hele wereld en het hele leven.”

Vittorio Enrico Edoardo Quinto Gregotti werd in 1927 geboren in Novara, ten oosten van Milaan. Hij groeide op in een welgestelde familie, met een vader die een textielbedrijf bezat en een moeder die muziekles gaf, en broer Edoardo. Als kleine jongens speelden de twee broers tussen de fabriekshallen en gingen veel om met de arbeiders. Dat, vertelde de architect later in een interview, leerde hem hoe belangrijk teamwork is. Het maakte hem ook een levenslange communist.

Van de muziek naar de architectuur

Op zijn zeventiende wilde de supercreatieve Vittorio de muziek in. Hij leerde pianospelen en componeerde. Maar toen zijn vader hem naar het buitenland stuurde om de blik te verruimen, koos hij Parijs uit en raakte daar verliefd op de architectuur. In 1952 studeerde hij af aan de polytechnische school in Milaan.

Vanuit die stad veroverde de ­architect de wereld. Gregotti – van wie vrienden zeggen dat hij een lastige kerel was, met wat ze eufemistisch ‘een sterk karakter’ noemen – groeide uit tot een echte naam in Italië en ver daarbuiten.

Voor Gregotti betekende architectuur ‘poëtisch bouwen’, bouwen met eenvoud, orde en precisie. Hij was een man van rechte lijnen en blokken. Dat uitte zich onder andere in de grootse, moderne gebouwen van de sterarchitect: het cultureel centrum Belém in Lissabon, het futuristische theater- en operahuis Arcimboldi in Milaan, het Olympisch Stadion in Barcelona, waar in 1992 de Zomerspelen plaatsvonden, en het Luigi Ferraris-voetbalstadion in Genua. Dat stadion bestond al langer, maar kreeg van hem een make-over voor het WK in 1990.

Biënnale

De hyperactieve Gregotti deed nog veel en veel meer. In 1976 werd hij aangesteld als directeur visuele kunsten van de Biënnale in Venetië. “Ik weet niet waarom ze daar een architect voor vroegen, ik vond dat heel vreemd”, zei hij later in een interview. “Ik ging akkoord op voorwaarde dat we ook een kleine tentoonstelling over architectuur zouden hebben. De Biënnale had nooit een architectuur-sectie ­gehad. Dus dat werd de eerste keer.” Het leidde in 1980 tot de ­volwaardige Biënnale voor architectuur.

Hoofdredacteur was hij ook. Van 1982 tot 1996 leidde Gregotti het architectuurblad Casabella. Hij doceerde bovendien aan een hele reeks binnenlandse en buitenlandse universiteiten, waardoor hij in Italië steevast met professore werd aangesproken. En hij schreef een hele boekenkast vol met werken over architectuur. Dagblad Corriere della Sera meldt dat hij daarin vaak de confrontatie ­opzocht; hij hield van uitdagen, van het discussiëren om het discussiëren. Van een glas whisky en een chocolaatje na het eten hield hij trouwens ook.

De architect deed ook aan stadsontwikkeling, onder andere in ­Milaan en China. De meest omstreden wijk die hij ontwierp was Zen (Zona espansione nord) in Palermo op Sicilië, aan het begin van de ­jaren zeventig van de vorige eeuw. Het was een sociale-woningbouwproject voor twintigduizend mensen. Maar de wijk was van begin af aan berucht. “Slechter kon het niet gaan”, vertelde Gregotti later. “Het project werd maar voor een kwart voltooid. De geplande winkels zijn er nooit gekomen, en ook de kleine bedrijfjes die er een plek hadden moeten vinden niet. Jarenlang hadden de woningen geen gas en licht en werden illegaal bewoond. De maffia bepaalde wie er mocht ­wonen.” Gregotti zag Zen als de grootste mislukking van zijn leven.

Vittorio Gregotti werd op 10 augustus 1927 geboren in Novara en stierf op 15 maart in Milaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden