NaschriftMario Molina (1943-2020)

De man van het gat in de ozonlaag vond dat wetenschap de wereld vooral beter moet maken

Mario Molina in 2010.Beeld REUTERS

Als puber moest Mario Molina een moeilijke keuze maken. Zou hij zijn leven gaan wijden aan muziek of toch aan de wetenschap? Uiteindelijk besloot hij zijn dromen van een bestaan als concertviolist aan de wilgen te hangen en richtte hij zich op de scheikunde. Het bleek de juiste keuze: in 1995 won hij, als eerste geboren Mexicaan, een Nobelprijs voor zijn jarenlange werk voor een beter milieu. Molina, die op 7 oktober in Mexico-Stad op 77-jarige overleed, was een van de eerste wetenschappers die begrepen dat er een gat in de ozonlaag was ontstaan, en dat mensen daarvoor verantwoordelijk waren.

José Mario Molina-Pasquel y Henríquez was voorbestemd voor een groots leven. Zoals zijn elegante naam doet vermoeden, werd hij in 1943 geboren in een elitair gezin in Mexico-Stad. Moeder Leonor was huisvrouw, terwijl vader Robert als jurist onder meer Mexicaans ambassadeur in Ethiopië was geweest. Als elfjarige stuurde zijn ouders hem naar een kostschool in Zwitserland. Toen al namen zijn ouders een voorschot op zijn latere carrière; het leren van Duits zou hem helpen tijdens zijn eerste stappen in de wetenschap.

Scherp commentator die nooit een blad voor de mond nam

Molina studeerde later in het Amerikaanse Californië, aan Berkeley, waar hij bloot kwam te staan aan het activisme en de strijd voor het Vrije Woord die de jaren zestig op liberale Amerikaanse universiteiten kenmerkten. Het maakte hem tot een scherp commentator, die de rest van zijn leven nooit een blad voor de mond zou nemen. Als wetenschapper steunde hij tot zijn dood kernenergie, ook al werd die door milieu-activisten verfoeid.  “Fukushima was vooral gewoon grote pech”, zei hij over de Japanse kernramp.

Het idealisme op Berkeley, waar hij in 1972 promoveerde, dreef echter ook zijn wetenschappelijk onderzoek. Volgens zijn familie zou Molina zijn hele leven lang in eerste instantie altijd kijken naar hoe mens en wereld profijt konden hebben van zijn werk. Wetenschap, zo vond Molina, moet de wereld vooral beter maken.

In de jaren zeventig begon hij aan zijn levenswerk aan de Universiteit van Californië in Irvine, als lid van het team van Frank Sherwood Rowland: het onderzoek naar de effecten van bepaalde gassen op de ozonlaag. Rowland, Molina en enkele andere collega’s waren de eerste onderzoekers die begrepen dat CFK’s, een afkorting voor chloorfluorkoolstofverbindingen, de ozonlaag aantastten.

Het zou tot begin jaren tachtig duren voor wetenschappers aan de Universiteit van Cambridge de theorieën en voorspellingen van Molina c.s., dat het gebruik van CFK’s tot een gat in de ozonlaag zou leiden en de gezondheid van miljoenen mensen in gevaar zou brengen, bevestigden.

Mede dankzij Molina bleef miljoenen mensen huidkanker bespaard

De waarde van het onderzoek van Molina kan niet worden onderschat. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft het begrip dat Molina en collega’s hadden van de schadelijke werking en de wereldwijde beperkingen op het gebruik van CFK’s ontelbare levens gered. De WHO schat zelfs dat, mede dankzij Molina, miljoenen mensen huidkanker bespaard is gebleven. In 1995 leverde het hem, samen met collega’s Paul J. Crutzen en Rowland, de Nobelprijs voor Scheikunde op.

In zijn latere jaren mengde Molina zich ook gepassioneerd in de grote debatten van zijn tijd, onder andere over  klimaatverandering. In 2010 trad hij als expert op in het Amerikaanse Congres. Tijdens zijn getuigenis liet hij zich scherp uit over klimaatsceptici, wiens logica hij een ‘kaartenhuis’ noemde, dat ‘in elkaar stort als één kaart wordt verwijderd’. “Het idee van de sceptici dat het terugbrengen van de uitstoot van broeikasgassen het einde van de beschaving betekent, omdat het zoveel zou kosten, is totaal ridicuul, zeker met de huidige technologie,” zei hij spottend.

Molina’s scherpe tong en soms impopulaire meningen leverden hem, behalve soms veel kritiek, ook een staande ovatie van Al Gore op. De Amerikaanse oud-vice­president zei dat Molina “zich nooit door politieke druk van de wijs liet brengen en de macht de waarheid vertelde, gebaseerd op kennis en wetenschap”.

Klimaatwetenschap zou een belangrijke rol spelen in zijn latere carrière. In eigen land richtte hij het Centro Molina op, waar uitgebreid onderzoek wordt gedaan naar de luchtvervuiling waar de Mexicaanse hoofdstad al decennialang onder lijdt.

Ook in Mexico streed hij tot zijn laatste dagen een impopulaire strijd. Terwijl president Andrés Manuel López Obrador zich in de lente van dit jaar nog laatdunkend over het coronavirus uitliet, publiceerde het Centro Molina een studie die het dragen van mondkapjes graag verplicht zou zien.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Lees ook:

Ontdekker ozongat overleden

De Mexicaan Mario Molina, die bekend werd als de medeontdekker van het gat in de ozonlaag, is op 77-jarige leeftijd overleden. 

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden