Peter Lamborn Wilson publiceerde ook onder het pseudoniem Hakim Bey. Beeld Gerard Malanga
Peter Lamborn Wilson publiceerde ook onder het pseudoniem Hakim Bey.Beeld Gerard Malanga

NaschriftPeter Lamborn Wilson (1945-2022)

De man die Occupy Wall Street inspireerde

Bas den Hond

Soms duurt het gewoon even voor een idee op zijn plek valt.

In 1985 verscheen bij een kleine Amerikaanse uitgeverij een boekje met de pakkende titel Chaos: The Broadsheets of Ontological Anarchism. Een van de essays erin heette: ‘TAZ: The Temporary Autonomous Zone, Ontological Anarchy, Poetic Terrorism’. De auteur was Hakim Bey, een alter ego van Peter Lamborn Wilson.

Een kwart eeuw later kwamen honderden demonstranten samen in een park in Manhattan en onttrokken het twee maanden lang aan het gezag van de grondeigenaar en de gemeente. Occupy Wall Street was gemotiveerd door de steeds maar toenemende ongelijkheid in de VS. En geïnspireerd door Wilson.

De auteur had een enorme omweg nodig gehad om uit te groeien tot een van de denkers en dichters van de anarchistische beweging.

Spiritueel gebruik van lsd

Hij werd geboren in Baltimore en studeerde in de jaren zestig klassieke geschiedenis en talen aan de hoog aangeschreven Columbia University. Hij kwam daar in aanraking met de islam, maar de Moorish Orthodox Church die hij mee oprichtte, was ook geporteerd voor het spirituele gebruik van het geestverruimende middel lsd, zoals gepropageerd door psycholoog Timothy Leary.

In 1968 knapte Wilson af op de VS en trok, zoals veel jonge Amerikanen, naar het Midden-Oosten: eerst Libanon, daarna India en Pakistan. Misschien dat hij in dat laatste land de eerste flitsen kreeg van het idee waarmee hij later school zou maken. In Quetta, vertelde hij later, had de overheid niets in de melk te brokkelen, de bewoners redden zichzelf op alle vlakken.

De volgende halte was Iran, toen nog met ijzeren hand geregeerd door de sjah, Mohammad Reza Pahlavi. Wilson leerde Farsi, werkte als vertaler en journalist en redigeerde enkele jaren een filosofisch tijdschrift. Toen het bewind van de sjah omver werd geworpen en de ayatollahs een islamitische republiek uitriepen, keerde hij terug naar de VS.

In New York ging hij door met schrijven. Zijn stukken publiceerde hij in een papieren voorloper van wat later de blogs op internet zouden worden: door liefhebbers uitgegeven blaadjes, waarin die gratis kopij, soms geschreven door Peter Lamborn Wilson, soms door Hakim Bey, maar al te welkom was. Later verhuisde hij naar de bij kunstenaars populaire vallei van de Hudson.

In direct contact met elkaar beleven

In zijn essays ontwikkelde hij een aantal van zijn centrale ideeën, zoals ‘immediatisme’, door hem omschreven als een beweging van mensen die belangrijke ervaringen niet indirect, via kunst of media, maar in direct contact met elkaar willen beleven. Dat kan de vorm krijgen van een spel of een gezamenlijke maaltijd: “Een goed maal kan een immediatistisch kunstproject zijn, helemaal als iedere aanwezige zowel kookt als eet. Vroeger in China en Japan hielden mensen op mistige herfstavonden geurfeestjes, waar iedere gast thuis klaargemaakte wierook of parfum meebracht.”

Voor Wilson zijn ‘tijdelijke autonome zones’ plaatsen die voor even helemaal gewijd zijn aan die particuliere, intieme, maar evenzeer politieke activiteiten: “De revolutie is gesloten, maar de opstand is open. Voorlopig concentreren we onze krachten op tijdelijke ‘oplevingen’, en vermijden elke verwikkeling in ‘permanente oplossingen’. En de landkaart is ook gesloten, maar de autonome zone is open.”

Die gedachten bleven aanslaan in anarchistische kringen, al waren er ook die afhaakten omdat hij in sommige van zijn stukken en gedichten pedofilie goedkeurde.

Concreet vorm kregen zijn ideeën in de activiteiten van de Cacophony Society, een informele groep die ludieke acties hield en propageerde, en het festival Burning Man, dat nog steeds jaarlijks plaatsvindt in New Mexico. Wilson bezocht het nooit, maar vond het mooi, zei hij in 2004 in een interview met het blad The Brooklyn Rail. “Ik noem dat ‘periodieke autonome zones’. Want wat je moet weten over de TAZ is dat ik die niet uitgevonden heb, ik heb het alleen een naam gegeven. Ik denk dat het een sociologische realiteit is dat groepen mensen altijd samen zullen komen om een idee van vrijheid uit te vergroten, dat ze delen en dat voor hen zo natuurlijk is als ademhalen.”

Peter Lamborn Wilson werd geboren op 20 oktober 1945 in Baltimore (Maryland) en overleed op 22 mei 2022 in Saugerties (New York).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden