Het Mooiste Nederland Annemarie Bergfeld

De landschappen uit negentiende-eeuwse schilderijen bestaan nog: in Drenthe

Beeld Annemarie Bergfeld

Te koud en guur? Ook binnen kan deze winter een prachtige wandeling gemaakt worden: langs meer dan honderd Drentse landschappen in het Drents museum. Gelukkig bestaan die bossen en heidevelden ook nog in het echt.

Hooguit anderhalf uur duurde het wandelingetje dat ik in de vroege zomer maakte. In een volmaakt stil land liep ik over zandpaden, langs plukjes heide en het stromende water van de beek. Schapen lagen geduldig onder bloeiende appelbomen, ik zag hoe de eerste libellen van de dag zich losmaakten van de beekoevers en op stoom kwamen voor de nieuwe dag.

De ochtend was een en al belofte. De route die ik liep: het boswachterspad Oudemolensche Diep, in het beekdallandschap van de Drentsche Aa. Het was een van de mooiste wandelingen die ik de afgelopen vijf jaar maakte. Maar nu is het winter en met een neerslag die twijfelt tussen regen en natte sneeuw nodigt het weer niet uit tot wandelen. Het fletse uiterlijk van de binnenstad van Assen helpt ook niet. Toch valt er in Assen deze winter een pracht van een Drentse wandeling te maken. Aan de Brink staat het Drents Museum, in het museum loopt de tentoonstelling ‘Barbizon van het Noorden – De ontdekking van het Drentse landschap 1850 - 1950’ met 115 schilderijen, grafieken en tekeningen van 84 kunstenaars.

Julius van de Sande Bakhuyzen (1835-1925), Rustende koeienhoeder aan oever van door bomen omzoomde waterkant, ongedateerd, olieverf op doek. Beeld Drents Museum, schenking Stichting Vrienden van het Drents Museum

We kennen Volendam, Bergen en later Domburg – oorden die schilders trokken als honingbijen. Minder bekend is dat de grote meesters ook Drenthe omarmden. Jozef Israëls, Mauve, Breitner, Hendrik Willem en Taco Mesdag en hun echtgenotes Sientje en Geesje, Altink en Wiegers van De Ploeg: sommigen verschansten zich jaar na jaar in een Drents dorp. Met de tentoonstelling wil samensteller en hoofdconservator van het museum Annemiek Rens laten zien welke rol Drenthe inneemt binnen de negentiende-eeuwse kunstwereld, maar meer nog wil ze bewustzijn creëren voor het landschap van nu en de vraagstukken die samenhangen met klimaatverandering, energietransitie en biodiversiteitsverlies. “In wezen was het ruim een eeuw geleden niet anders dan nu. Er was een diepgevoeld verlangen naar het authentieke landschap, al was het toen omdat Nederland in snel tempo verstedelijkte en industrialiseerde.” Sommige kunstenaars kwamen tien tot twintig jaar lang elke zomer terug naar Drenthe. Simpelweg om productie te draaien, weet Rens. “Schilderijen van schaapskuddes, heidevelden en pittoreske rietgedekte boerderijen verkochten goed, tot Amerika aan toe, en dorpen als Vries, Rolde en Zweeloo groeiden uit tot kleine kunstenaarskolonies.”

Simon Moulijn (1866-1948), Boerderij in Drenthe, 1894. Olieverf op doek. Beeld Drents Museum, aangekocht met steun van de BankGiro Loterij

Er kwamen ook buitenlandse schilders, zoals Max Liebermann en Alphonse Stengelin. De laatste logeerde jaar na jaar in de herberg van Geert Kuiper in Hooghalen en werd door de dorpelingen warm in hun midden opgenomen. Alleen met zijn Franse naam hadden ze wat moeite. ‘Meneer Stengel’ werd hij genoemd. Van één schilder is bekend dat hij slechts één van zijn Drentse werken wist te verkopen: Vincent van Gogh. “Zijn werk was allesbehalve idyllisch. Hij schilderde wat hij zelf belangrijk vond om te laten zien: het harde leven van de arbeiders in het veen.”

Mekkerende schapen

Haagsche-Schoolschilder Julius van de Sande Bakhuyzen stond erom bekend de beste plekjes te vinden in het ongerepte Drentse landschap. In de tentoonstellingsruimte zwerf ik in zijn voetsporen langs de thema’s ‘zand en hei’, ‘veen en turf’, ‘boerenleven’ en ‘het dorp’. Ik hoor kerkklokken beieren en mekkerende schapen. Ik loop over landwegen, langs boerenerven en de kerk van Vries. Schilderijen waarin ik best een tijdje wil wonen. Of op zijn minst een wandelingetje in wil maken. Tot op zekere hoogte kan dat gelukkig nog – relatief heeft Drenthe veel van zijn oude landschappen behouden. In de werken van Evert Musch bijvoorbeeld. In de jaren vijftig was het mede aan zijn schilderkunst te danken dat de beken in het noorden van de provincie niet ten prooi vielen aan de liniaal van de ruilverkaveling. Samen vormen de meanderende loopjes en diepjes nu het enige overgebleven gave beekdallandschap van West-Europa, de Drentsche Aa. 

Beeld Annemarie Bergfeld

Praktisch

Het prachtige boswachterspad Oudemolensche Diep (7 km) start bij Oudemolen. De route is te downloaden via staatsbosbeheer.nl/boswachterspaden, kies ‘Drenthe’. 

Er is een uitgebreid randprogramma met o.a. lezingen, een dicht- en fotowedstrijd: ‘Mien Stekkie’. Barbizon van het Noorden t/m 22 maart. drentsmuseum.nl.

Speciaal voor Barbizon van het Noorden biedt Het Drentse Landschap twee fietsroutes (35 en 44 km) die voeren langs de locaties waar de schilders werkten. Een wandelroute volgt later deze maand. drentslandschap.nl.

Op 16 januari, 20 februari en 19 maart rijdt er een bus langs een groot aantal schilderlocaties (€ 50 incl. museumbezoek). Op 6 januari en 1 maart kunt u met een gids een wandeling maken in Rolde, in de voetsporen van de bekende schilders. Op eindjeomindrenthe.nl staan tal van mogelijk­heden om het Drentse landschap te beleven.

Beeld Annemarie Bergfeld

Barbizon

Het Barbizon uit de titel verwijst naar het dorp Barbizon, niet ver van Parijs, de eerste plaats in Europa waar schilders bijeenkwamen om buitenlucht- landschappen vast te leggen. Halverwege de negentiende eeuw waren deze jonge kunstenaars klaar met de geromantiseerde werken die in de ateliers gemaakt werden, ze wilden landschappen laten zien zoals ze echt waren. Wat hielp was dat kort tevoren de tubeverf was uitgevonden. Die maakte schilderen buiten het atelier ook mogelijk.

Willem Roelofs (1822-1897), Het Hunebed van Tynaarlo, 1861, olieverf op doek. Beeld Drents Museum, langdurig bruikleen van Kunstmuseum Den Haag

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden