Beeld Jörgen Caris

ColumnErik Jan Harmens

De klank van kapot

Als ik mijn telefoon laat vallen is hij stuk. Kapot, kun je ook zeggen. Soms is er behoefte aan een chiquer synoniem, bijvoorbeeld als de lift het niet meer doet. Dan hangt er een bordje op de deur met ‘defect’, een woord dat verder nauwelijks nog wordt gebezigd, zoals ‘bezigen’ ook bepaald geen usance meer is in ons dagelijks taal­gebruik.

Een jaar geleden rende ik in de sportschool op een loopband en ineens hield dat @%$#!@-ding ermee op. Een beer in een legging hielp me overeind en plakte een geplastificeerd A4 op het apparaat waarop in lettertype Comic Sans stond geschreven: ‘Tijdelijk defect’. Een jaar later hangt het er nog steeds, ‘tijdelijk’ is een rekbaar begrip.

Vroeger toen de medewerkers in de supermarkt nog niet met portofoon-oortjes in liepen, maar gewoon via de intercom communiceerden, liep de legeflessenautomaat weleens vast en schalde door de winkel: “Jeroen, emballage alsjeblieft. Jeroen, emballage.” In navolging daarvan vraag ik nog altijd aan mijn vriendin voor ik naar buiten loop: “Schat, ik ben even naar de winkel, hebben we nog emballage?”

‘Sachet’

Mijn vriendin drinkt zelf geen koffie, als ze aanbiedt voor mij te zetten antwoord ik, doorgaans net iets te bevoogdend: “Doe maar oplos, weet je de verhoudingen nog? Eén sachet in een kopje en dan tot de helft kokend water erbij.” Ik hou van dat woord ‘sachet’ (spreek uit: sesjee), ook omdat er niets mis is met ‘zakje’ en er toch een chic alternatief voor wordt bedacht, ik denk om bij te dragen aan de smaakbeleving. Deftige taal wordt ook vaak gebruikt ten faveure van de geloofwaardigheid, zo lees je in kleine lettertjes nooit dat je als je annuleert je geld niet terugkrijgt. In plaats daarvan staat er: ‘Restitutie niet mogelijk’, net zoals een groep mensen die zich buigt over meningsverschillen aan gezag wint zodra ze zich ‘geschillencommissie’ noemt.

Los van marketingtechnische redenen of om iets geloofwaardiger over te laten komen, is er nog een reden waarom je bepaalde woorden, zoals ‘kapot’, nooit aantreft op de deur van een lift die buiten gebruik is. Het heeft met klank te maken, ‘kapot’ heeft de oh van donker in zich en van bot, rot en krot. ‘Defect’ heeft een lettergreep gemeen met ‘perfect’ en rijmt op respect, goedgebekt en opgewekt. Al hangt het geplastificeerde A4 met de tekst ‘tijdelijk defect’ een jaar later nog aan het stukke fitnessapparaat, toch geloof je dat het helemaal goed komt.

Schrijver en dichter Erik Jan Harmens over de prikkels die het druk maken in zijn hoofd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden