Beeld Loek Buter

ColumnDoortje Smithuijsen

De dagelijkse, ongemakkelijke confrontatie met mijn zoekgedrag

‘Bedankt voor uw bestelling.’ Als ik dit bericht op een zaterdag- of zondagochtend in mijn inbox zie, word ik bevangen door ­lichte paniek. Het betekent dat ik de avond – of nacht – ervoor iets heb besteld. Doorgaans iets dat ik op dat moment enorm nodig dacht te hebben – opbergdozen om mijn huis te ordenen; een bonsaiboom; van die ­elastieken om oefeningen mee te doen – maar waarvan ik me niet meer kan voorstellen dat het mijn leven zal verrijken.

‘Ga je naar Vietnam?’, vroeg mijn geliefde laatst toen hij mijn laptop opende. ‘Ga ik naar Vietnam?’, vroeg ik terug. Op het scherm zag ik zoekopdrachten naar vliegtickets en verblijfplaatsen. Vaag begon ik me iets te herinneren – een donderdagavond, na een etentje, iemand had me iets verteld over Hanoi. Voor de digitalisering kwamen we alleen in dromen in contact met ons onderbewuste, nu zien we het overal om ons heen terug in onze eigen apparaten. Dagelijks worden we op onze computer en telefoon geconfronteerd met ons eigen gedrag en onuitgesproken voorkeuren. Denk aan de confrontatie met je eigen zoekopdrachten als je Google opent. Of aan hoe ongemakkelijk het is als bij ‘meest gebruikte chats’ op WhatsApp ineens niet meer je partner bovenaan staat, maar die ene leuke collega.

Verschil met de manier waarop ons onderbewuste in dromen tot ons komt, is dat we ons digitale onderbewuste nog kunnen deleten. Die droom over seks met een willekeurige kennis galmt genadeloos na als je diegene ­­toe­vallig tegenkomt – terwijl je de stalksessie naar de moeder van de nieuwe vriendin van je ex met een paar muisklikken kan wissen. ­Verwijder zoek­opdracht: vergeet dat dit ooit gebeurd is.

De crux zit hem erin dat techbedrijven zo slim zijn ons in de veronderstelling te laten dat wissen ook echt wissen betekent – voor ons verdwijnt die enigszins genante zoekopdracht naar sapkuren; Google weet dat wij willen afvallen en staat al klaar met een bijpassend advertentiepakket.

Klik- en kijkgedrag

Het is niet voor niets dat platforms als Netflix niet alleen kijken naar de voorkeuren die je zelf opgeeft, maar ook naar je klik- en kijkgedrag. Zo weet Netflix dat je na een dag hard werken zin hebt in een serie als ‘Friends’, en niet in ‘Schindlers List’ – al heb je in je profiel wel aangegeven de eerste veel minder goed te vinden dan de tweede – vermoedelijk omdat je graag iemand wil zijn die dat vindt.

Maar bestellingen kun je wissen wat je wil, die worden alsnog uitgevoerd. En zo is het dan dat ik maandag of dinsdag de deur opendoe voor het laatste restje kater van het weekend ervoor. Ongemakkelijk kijk ik bij het aannemen om me heen. Alsof een buurman meteen kan zien wat er in de doos zit – de laatste keer een blender, om eindelijk eens ‘echt gezond te koken’ – en dan ook begrijpt hoe die blender mijn leven binnen is gekomen. Terug achter mijn computer blijkt dat data-analisten mijn blender wel gezien hebben: in mijn browser poppen reclames op voor soepkookboeken, smoothiesupplementen, acaipoeder. Gegeneerd klik ik ze weg. Maar komende vrijdagavond weten ze me zeker weer te vinden.

Doortje Smithuijsen is filosoof en journalist en schrijft om de week over de dilemma’s in de online-samenleving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden