Vrouwen in een mannenberoep

Danielle Arts is brandweervrouw: Ik probeer niet one of the guys te zijn

Beeld Tara Fallaux

Het blijven vrouwen in een mannenberoep. Maar langzaam komen er meer vrouwen bij de brandweer, als professional én als vrijwilliger. Fotograaf Tara Fallaux portretteert drie van hen.

Tussen de honderden mannelijke blussers in de stad Amsterdam zit maar een handjevol vrouwen, ontdekte fotograaf Tara Fallaux. Ze wilde weten wat deze vrouwen meemaken en hoe ze zich bewegen in deze mannenwereld. Want ja: volgens de cijfers bevinden brandweervrouwen zich ‘in een mannenberoep’. Dit geldt zeker bij de ‘repressieve’ brandweer, ook wel de ‘warme kant’ of ‘uitruk’ genoemd. Oftewel: de mensen die klaar staan bij grote en kleine branden en hulp verlenen bij een tewaterraking, reanimaties, rampen of ongelukken. Van dit deel van de Nederlandse brandweer is 6 procent vrouw.

‘Teamwork, daar draait het om bij de brandweer. Door diversiteit sta je samen sterk, samen veilig’, staat er op de website van de landelijke brandweer. De veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland was afgelopen jaar negatief in het nieuws doordat het korps een ‘wittemannenbolwerk’ werd genoemd. Er waren meldingen van discriminatie en pesterijen. Zo werd een dildo in de la gevonden van een vrouwelijke collega en was een wc-bril in het vrouwentoilet ondergeplast. En zoals het percentage brandweervrouwen toont, valt daar nog wel wat meer werk te verrichten.

De brandweer werkt hard aan verandering en kijkt naar de mogelijkheden om nieuwe mensen te werven en anderen bij het korps te houden. Een van de struikelpunten is de sporttest, waar veel vrouwelijke sollicitanten op afvallen. De eisen om de tests te halen zijn voor iedereen gelijk en dat blijft voorlopig zo, maar vrouwen zouden hulp kunnen krijgen bij het trainen voor de tests.

Ondanks alles roemen de brandweervrouwen op deze pagina’s de veelzijdigheid van het werk en de teamgeest. Ze zijn er met trots en toewijding onderdeel van en juichen de komst van meer vrouwen toe.

De kans dat degene die de brandspuit bedient of uw buurman reanimeert van de vrijwillige brandweer is, is overigens groot. Zo’n 80 procent van de Nederlandse brandweer op de uitruk doet dat vrijwillig. De professionaliteit van vrijwilligers en beroepsmensen is min of meer gelijk. Ze volgen dezelfde opleiding en doen aan incidentbestrijding. Het verschil zit vooral in de uitvoering van neventaken, tijdsbesteding en ervaring. Dit functioneert in Nederland al decennia naar tevredenheid, maar recent bleek dat het in strijd is met Europese regelgeving rond gelijke behandeling. Omdat de vrijwilligers vrijwel dezelfde handelingen verrichten als de beroeps zouden ze behandeld moeten worden als werknemers.

Begin volgende maand zijn de resultaten bekend van een denktank die zich hierover buigt én over de terugloop van het aantal vrijwilligers. 

‘Op mijn post ben ik de enige vrouw’

Beeld Tara Fallaux

Rian Schanzleh (36). Getrouwd, twee kinderen van 5 en 8, in dienst sinds zomer 2019. Taken: manschap, duiker  en redvoertuigbedienaar. Vrijwilliger sinds 2003 (nu nog steeds), taken: manschap (en wanneer nodig chauffeur/pompbediende) veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland. Eerder werk: dierenartsenpraktijk.

Rian Schanzleh werkt sinds deze zomer onder meer als duiker op de dagdienst bij de brandweer in de veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland. “Ik wist dat het duiken bij de vacature hoorde en daar zat ik wel even mee: wil ik dat? Duikervaring was het probleem niet, maar de opdrachten zijn niet altijd de leukste, dat zijn vaak personen te water. Maar op een gegeven moment besefte ik dat je het bij brand ook nooit helemaal zeker weet en in die ervaring was ik al getraind als manschap bij de vrijwillige brandweer. Dat ben ik al zestien jaar.

“Ik wilde vroeger al wel bij de brandweer in dienst, maar kwam er door testen en dergelijke net niet doorheen. Toen de kinderen naar school gingen, begon het weer te kriebelen.

“Ik wilde naast de vrijwillige brandweer samen met collega’s iets kunnen betekenen voor anderen. En deze keer lukte het wel. Die testen zijn gewoon haalbaar dus als jouw instelling is dat je bij de brandweer wilt, dan moet je daarvoor trainen.

“Er wordt hard gewerkt om meer vrouwen aan te trekken. Ik wil graag helpen de brandweer te promoten. Al oefenen we meestal niet in dit onfrisse slootje. Maar goed: in het echt belanden we ook wel eens in een vieze sloot. Op dit moment ben ik op mijn post de enige vrouw, in mijn veiligheidsregio zijn er drie vrouwelijke beroeps en dertig vrouwelijke vrijwilligers.

“Toen ik zestien jaar geleden begon als vrijwilliger was ik de eerste en de enige op mijn brandweerpost. Ik moest me toen wel extra bewijzen. Maar daarna stond er echt een groep achter me.

“Uiteindelijk moeten mijn collega’s gewoon van mij op aan kunnen als we in die brand staan. We doen het samen, de moeilijke én de leuke dingen. Als we oefenen bij warm weer wordt iedereen ‘per ongeluk’ natgespoten, man of vrouw. En als de pieper gaat is het voor ons allemaal rennen.”

‘Je weet nooit hoe de dag loopt’

Beeld Tara Fallaux

Danielle Arts (40). Getrouwd, twee kinderen van 6 en 8. In dienst sinds 2004. Taken: manschap en chauffeur veiligheidsregio Utrecht. Eerder werk: Luchtmacht.

Danielle Arts is na vijftien jaar in dienst als manschap een doorgewinterde brandweerprofessional. “Maar het blijft leuk om met sirene en zwaailicht door de stad te rijden. De afwisseling vind ik geweldig, je weet nooit hoe de dag loopt. De dag dat fotograaf Tara hier was, is wel een typisch voorbeeld. We wilden de foto’s bij de ladderwagen of onze nieuwe tankautospuit nemen, maar toen waren onze pronkstukken ineens naar de reparatie. Stond er alleen een oud autootje!

“Omdat wij allemaal beroeps zijn, zitten we 24 uur met elkaar op de kazerne. En daarna ben ik een paar dagen vrij met de kinderen. Tijdens onze dienst zijn we natuurlijk vaak op uitruk, maar er is wel eens een rustige zondag. Dan gaan we gewoon aan de wagen klussen of sporten. Of lol trappen; we hoeven elkaar maar aan te kijken en we weten het, zowel met grappen als in het werk.

“Maar in onderbroek over de gang doe ik bijvoorbeeld niet. Ik kan wel proberen one of the guys te zijn, maar in praktische dingen zit altijd een verschil. Ik ben sterk en kan prima meekomen, maar bij het sporten zitten zij in de ene kleedkamer en ik in de andere. Het mag alleen niet in het werk een ding zijn. Ze moeten niet het gereedschap uit mijn handen pakken omdat ik een vrouw ben. Dat gebeurt ook niet. En na de douche komen we altijd gewoon weer samen. Zeker na een heftig incident zien we elkaar standaard bij de koffie.

“In de glorietijd zaten we in de veiligheidsregio Utrecht met zestien vrouwelijke beroeps, nu met tien. Het verloop is ook veel groter. Afgelopen twee rondes meldden zich wel meer vrouwen aan, maar die haalden het niet op de sporttest. Dat vind ik zonde. Ik denk niet dat dat gebrek aan motivatie van die meiden is, maar gewoon onwetendheid over wat die test precies inhoudt. Ik kwam in 2004 vanaf de luchtmacht bij de brandweer na een grote campagne om meer vrouwen te werven. Toen dacht ik zelf: wacht even, dat kan best interessant zijn! Zo’n campagne kan echt helpen om vrouwen te informeren over hoe het is bij de brandweer.”  

‘Ik voel me zeker een rolmodel, ja’

Beeld Tara Fallaux

Leena Kalinda Jaarsveld (40). Samenwonend, twee kinderen van 7 en 4. In dienst sinds april 2019. Taken: communicatieadviseur en woordvoerder, veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland.

Leena Kalinda Jaarsveld werkt sinds april dit jaar als communicatieadviseur en woordvoerder bij de brandweer van veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland. Na een verleden bij de televisie ogenschijnlijk een grote overgang. “Ik houd van de hectiek, van bezig zijn met wat er gaande is in de samenleving en dat breed uitdragen. Bij de brandweer speelt dat ook allemaal.

“Mijn werk speelt zich af bij de staf, de ‘koude kant’. Ik vind het jammer dat die twee kanten, warme en koude, zo benadrukt worden. We zijn één organisatie van brandweerprofessionals en gaan – sorry hoor – voor elkaar door het vuur. Al red ik geen levens. Dat zijn de mannen en vrouwen op de uitruk die dat waarmaken. Daar heb ik diep respect voor. Ga er maar naartoe, naar die crisissituatie.

“Mensen hebben het vaak over ‘brandweermannen’, terwijl wij liever praten over ‘brandweerprofessionals’: het zijn vakmensen, man of vrouw. Bij ons op de staf ligt het percentage vrouwen een stuk hoger dan op de uitruk. Ik merk dan ook niet echt iets van ongelijke behandeling. Ik denk wel dat de brandweer van oudsher door mannen is ingevuld, het is een fysiek beroep. Maar de taken veranderen langzaam, er wordt meer ingezet op hulpverlening en brandpreventie. Daar zijn we veel mee bezig, net als met diversiteit en inclusie.

“Onze veiligheidsregio is recent veel negatief in het nieuws geweest met pesterijen en als ‘witte mannenbolwerk’. Daar zijn we hard mee aan de slag gegaan. Er gaat vooral veel goed.

“Elke dag werken we aan het veiliger maken van de regio en stad Amsterdam, en het betrekken van mensen daarbij. Door voorlichting en samenwerking bij grote evenementen bijvoorbeeld. Dat is tof. Als ik piketdienst heb, ben ik 24 uur oproepbaar als woordvoerder bij incidenten, en rijd ik in mijn uniform in mijn brandweerautootje door de stad. Dan ben ik zo trots. Ik voel me dan zeker een rolmodel, ja. Niet per se als vrouw, maar als onderdeel van de brandweer.” 

Wat is de man/vrouwverhouding in verschillende brandweerregio’s?

Landelijk:

Beroeps: 325 vrouwen, 5.050 mannen:

6,4% = vrouw

vrijwillig: 1.099 vrouwen, 17.758 mannen:

6,2% = vrouw

Veiligheidsregio Utrecht

Beroeps: 10 vrouwen, 213 mannen:

4,7% = vrouw

Vrijwillig: 97 vrouwen, 1.564 mannen:

6,2% = vrouw

Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland

Beroeps: 3 vrouwen, 66 mannen:

6,1 % = vrouw

Vrijwillig: 30 vrouwen, 460 mannen:

6,3% = vrouw

Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland

Beroeps: 20 vrouwen, 537 mannen:

3,7% = vrouw

Vrijwillig: 14 vrouwen, 194 mannen:

7,2% = vrouw

(peildatum CBS juni 2019)

Lees ook:

De brandweer van Amsterdam is te vergelijken met jongeren die langdurig leiding en opvoeding ontberen

Het brandweerkorps van Amsterdam is doodziek. Hoe krijgt de gemeente de brandweer in het gareel?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden