Sarah Neutkens: 'Ik wil alles in eigen hand houden, alles zelf doen. Ga niet graaien. Ga eerst maken.'

De zintuigen vanSarah Neutkens

Componist en autodidact Sarah Neutkens: ‘Ik wil het leven helemaal uitkleden’

Sarah Neutkens: 'Ik wil alles in eigen hand houden, alles zelf doen. Ga niet graaien. Ga eerst maken.'Beeld Patrick Post

Sarah Neutkens (22) maakt naam als componist van hedendaagse klassieke muziek en werkt daarnaast als model en beeldend kunstenaar. Ze is autodidact en brengt al haar werk in eigen beheer uit. ‘Cultureel ondernemerschap is voor mij niet: goed subsidievoorstellen kunnen schrijven’.

RUIKEN -
Muziek moet net zo direct zijn als een geur

‘Ik componeer in mijn hoofd, niet achter de piano. In mijn hoofd kan ik een stuk van A tot Z horen, alle verschillende partijen, tot een complete symfonie aan toe. Dat verbaast mensen soms, maar voor mij is dat nooit anders geweest. De noten die ik hoor, probeer ik vervolgens zo snel mogelijk op te schrijven.

Die ‘radio’ in mijn hoofd staat constant aan, maar begin februari hoorde ik plotseling niets meer. Normaliter ben ik altijd wel met wat motiefjes bezig, nu werd het stil. Twee maanden lang heb ik geen nieuwe noot kunnen verzinnen. Een soort writer’s block, misschien wel omdat ik de afgelopen tijd juist zo achterlijk veel heb geschreven.

Ik dacht op dat moment echt: het gaat me nooit meer lukken om iets te componeren. Dat maakte me bang. Ik voelde paniek, de angst om überhaupt niets meer te kunnen maken. Ik componeer niet alleen, ik maak ook beeldend werk en ik ben een roman aan het schrijven. Ik ben altijd bezig. Als dat allemaal niet meer zou lukken, waarom ben ik er dan? Het vuurtje moet branden, want anders mag je me echt meteen begraven.

Een paar weken geleden ging die radio in m’n hoofd plotseling weer aan. Ik liep langs het kanaal in Postel, hier vlak over de grens in België. Het was er heel stil. Ik rook het water. Dat was echt de trigger. Die geur kwam zo binnen. Er brak iets open. Ik was zo blij.

Geur werkt heel direct. Ruik bijvoorbeeld eens aan de huid van je arm. Die geur valt niet te beschrijven, dat lukt gewoon niet, maar is wel heel duidelijk. Zo direct moet mijn muziek ook zijn. Die eerlijkheid zit in alles wat ik heb geschreven of gemaakt. Het is telkens weer een zoektocht om die directheid te vinden.”

INTUÏTIE -
Soms zijn dingen onverklaarbaar

“Dat ik componist ben geworden, is me overkomen. Het heeft iets onverklaarbaars. Ik ben het als kind gewoon gaan doen. Vanaf mijn zesde zat ik op pianoles en al vrij snel begon ik met het naspelen van muziek. Dat vond ik leuker dan noten lezen en studeren. Het is een soort gekte die in me zit.

Natuurlijk, ik kom uit een kunstzinnig gezin. Hier in het huis van mijn ouders staan allemaal bustes van componisten, die heeft mijn moeder gemaakt, van Tsjaikovski bijvoorbeeld, en ergens in een hoek staat een Monteverdi. Mijn vader is muzikant. Maar we hadden heus niet constant van die diepzinnige, geëngageerde gesprekken thuis. Wij waren ook maar gewoon een stel boeren. Mijn ouders hebben in elk geval nooit gezegd: ‘Goh Sarah, ga eens muziek maken’.

Het was hier in Vessem wel vanzelfsprekend dat kinderen een jaar algemene muzikale vorming zouden doen, zodat ze iets van noten zouden leren en blokfluit leerden spelen, om dan later bij de harmonie te kunnen. Die lessen werden in het café aan de overkant gegeven. Buiten school om. Ik was vijf toen ik daarmee begon. Na een jaar dacht ik: ik wil pianospelen. Dat kwam volledig uit mezelf, ik ben door niets of niemand gestuurd.

Weet je wat het probleem is? Mensen hebben moeite met mysteries. Met dingen die gewoon zo zijn. Het onverklaarbare. Daarom hebben we ook vaak moeite met de liefde, met creativiteit of met durven voelen. Ik leef erg intuïtief, ik probeer keuzes te maken vanuit het eerste, meest eerlijke gevoel dat ik ergens over heb. Daar doe ik alles mee. Dat leidt ook weleens tot minder verstandige keuzes, zoals proberen de kost te verdienen met componeren.”

HOREN -
De noten bepalen het instrument

“Ik heb bewust niet voor een opleiding aan het conservatorium gekozen, ik ben autodidact. Als ik compositie was gaan studeren, zou de zin om te maken snel weg zijn geweest. Want zodra iets moet, gaat voor mij de liefde weg.

Op mijn eerste twee albums staan werken voor piano. Die heb ik zelf in kunnen spelen. Maar toen ik aan mijn derde album werkte, hoorde ik alleen maar strijkers in mijn hoofd. Ik dacht: ik speel geen viool, ik weet niet hoe ik het moet opschrijven, maar daar moet ik me dan maar toe zetten. Een zomer lang heb ik hierboven zitten schrijven. Het resultaat: Pieces for Strings.

De noten bepalen het instrument. Zo werkt dat bij mij. Wat voel ik bij de noten? Welk instrument past daarbij? Ik heb inmiddels ook werk voor saxofoons geschreven. En onlangs een aantal koorstukken, dat was ook nieuw. Soms vraag ik tijdens het schrijven advies, maar meestal doe ik het zelf. Ik ben eigenwijs. Dan hoop ik maar dat het uitvoerbaar is.

Als een werk eenmaal op papier staat, zoek ik muzikanten die het willen inspelen of zingen. Dat is een kwestie van bellen en mailen. Vervolgens regel ik een technicus en een opnamezaal. En op de dag zelf maak ik voor iedereen een lekkere lunch. Ik betaal musici altijd, want het is hun werk – die waarde heb ik van huis uit meegekregen. Een album opnemen is verrekte duur. Ik betaal het zelf, dus moet ik eerst knetterhard werken.

Ik ken niemand binnen de klassieke muziek die het zo aanpakt. Laatst zei iemand: ‘Je gaat natuurlijk niet zonder budget een symfonie schrijven’. Toen dacht ik: nou, ik zit hierboven elke avond dus wel aan een symfonie te werken, terwijl ik nog niet eens een orkest heb dat het wil spelen. Als je iets wil, moet je er gewoon hard voor werken. Mijn cd gaat alleen mij verder helpen. Dan vind ik dat ik dat zelf moet betalen. Ik ga gewoon heel hard in een winkel werken. Of schoonmaken. Of als model­­ iets extra’s verdienen.

Als ik eenmaal een opname heb, laat ik cd’s persen. En via een onlinedistributeur zet ik mijn werk op streamingplatforms. Er is vervolgens niemand die mijn marketing doet, dus hang ik vaak met journalisten aan de telefoon. Dat vind ik keileuk. Verkopen zit in de familie, mijn opa had een graszadenzaak. Je bent ondernemer of je bent het niet.

Cultureel ondernemerschap wordt te vaak verward met: goed subsidievoorstellen kunnen schrijven. Er zijn heel veel subsidieslurpers. Ik wil alles in eigen hand houden, alles zelf doen. Ga niet graaien. Ga eerst maken. Bewijs de urgentie van jouw ding, daarna kunnen er fondsen in beeld komen als jouw werk kennelijk zó belangrijk is dat het er absoluut moet zijn.”

'Ik ga niet een beetje leven. Of half. Dat is zonde.' Beeld Patrick Post
'Ik ga niet een beetje leven. Of half. Dat is zonde.'Beeld Patrick Post

VOELEN -
Ik wil gewoon heel erg bestaan

“Sinds het uit is met mijn vriend woon ik weer bij mijn ouders in Vessem. Daar heb ik soms moeite mee, het is hier enorm saai. Van ellende loop ik elke dag wel twintig kilometer. Dat helpt me bij het schrijven, het ordent mijn gedachten. Wandelen is voor mij niet: genieten van de omgeving. Ik kijk naar beneden als ik loop. Omdat ik ver van iedereen vandaan zit, zit ik veel in de auto. Gelukkig houd ik erg van autorijden; snoeiharde herrie aanzetten en meezingen. Het is een van mijn weinige hobby’s. Lekker macho. Ik vind het fijn om een goede chauffeur te zijn. Ik ben gewoon graag betrouwbaar. Ook naar musici toe.

Mijn relatie is uit, we leven in een lockdown, toch heb ik het druk. Ik wilde komende zomer vier weken niets doen, maar er zijn alweer drie projecten bij gekomen. Een ander zou zeggen: ‘Geniet eerst van wat je hebt gemaakt’. Maar ik heb altijd het gevoel dat ik door moet. Geen idee waarom. Het is een soort bestaansdrift. Ik hoop dat ik ooit kan denken: ach, al schrijf ik twee jaar niets.

Mijn muziek staat heel erg los van de ratio. Ik probeer altijd iets te maken dat zo diep mogelijk bij mensen binnen kan komen. Iets wat door iedereen kan worden gevoeld en iets met je doet zonder dat je er over hoeft na te denken. Waarvoor je niet een bepaalde achtergrond moet hebben. Want menselijkheid zit in ons allemaal.

Eenzaamheid is misschien wel een van de meest menselijke constateringen. Je wordt eenzaam geboren en je gaat eenzaam dood. Het is een thema in mijn werk. Maar er klinkt ook altijd hoop. Al vraag ik me de laatste tijd wel af: kun je ook leven zonder hoop? Want hoop heeft een gewicht dat je met je mee moet dragen – de hoop op een toekomst, hoop op succes, hoop op liefde.

Het liefst wil ik het leven helemaal uitkleden. Ik wil alles proberen, alles van het leven aftrekken, tot het rauw en naakt is. Dat uitkleden geeft voor mij de zin. En hopelijk val ik eerder om dan dat ik het leven echt heb uitgekleed. Ik wil gewoon heel erg bestaan, anders hoeft het voor mij niet. Ik ga niet een beetje leven. Of half. Dat is zonde.”

PROEVEN -
Goed voedsel relativeert somberheid

“Ik voel me sommige periodes best slecht. Dan worstel ik met de zin van alles. Op die momenten sta ik ’s ochtends op en denk ik: tja, waarom eigenlijk? Dat is in de basis een kwestie van stofjes in mijn hoofd, waarvan ik een tekort of een teveel kan hebben, maar ergens knaagt het altijd wel. Alles wat ik in zo’n periode eet smaakt dan naar zand. Dat is vreselijk, want ik houd ontzettend van lekker eten. Van eerlijk voedsel.

Soms komt mijn smaak opeens weer terug. Ik had het bijvoorbeeld vorig jaar toen ik in het oude schrijfhuisje van componist Simeon ten Holt zat, ik was er voor een soort residency. Zijn vrouw had een lunch gemaakt van sardientjes, tomaten, olijfolie en een goed stuk brood. Voor het eerst in lange tijd proefde ik echt weer iets.

Dat soort momenten, daar doe ik het voor. Ik dacht: o ja, dat is er ook nog in het leven, ik hoef niet alleen maar diep te graven. Het relativeert mijn somberheid.”

ZIEN -
Componisten, laat jezelf zien

“De componist van de toekomst is hopelijk een soort mc – een master of ceremonies – op het podium. Iemand die het wat minder ernstig bekijkt en zichzelf ook laat zien. Want componisten zijn nu vaak onzichtbaar. Ze worden geassocieerd met oude, grijze mannen; serieuze mensen die er lang voor hebben gestudeerd. Alle nootjes zijn bedacht, alles moet kloppen. Ik hoop dat meer mensen het gewoon gaan doen. Opleiding of niet. Geld of niet. Luisteraars of niet.

Vaak denk ik: mensen noemen mij componist, maar dat ben ik helemaal niet. Ik zal me nooit beperken tot het schrijven van muziek. Ik ben niet alleen ‘Sarah Neutkens de componist’. Nee, Sarah maakt. Sarah leeft. En de output kan van alles zijn. Want wat is er nog aan als je niet naar vrijheid zoekt?”

Sarah Neutkens

Sarah Neutkens (1998) groeide op in Vessem, bij Eindhoven, en studeerde kunstgeschiedenis in Nijmegen. Ze is componist, pianist, beeldend kunstenaar en model. Voor het Eindhovens Dagblad schrijft ze freelance over popmuziek. Neutkens deed modellenwerk voor onder meer Harper’s Bazaar.

Haar album September (2020) is genomineerd voor de Matthijs Vermeulenprijs 2021, een belangrijke Nederlandse compositieprijs. Eind juni en begin juli is haar muziek te horen in Carré, als onderdeel van shows van lichtkunstenaar Nick Verstand.

Voor festival Into the Great Wide Open verbleef Neutkens op Vlieland, waar ze onder meer composities schreef voor saxofonist Kika Sprengers en het Nederlands Kamerkoor. De NPO maakte hier de documentaire Het kamp van Sarah Neutkens over, te zien via npostart.nl.

Meer informatie op sarahneutkens.com

Lees ook:

De zintuigen van Tamar Valkenier

‘Eigenlijk ben ik vegetariër, maar ik ben ook jager en daar sta ik achter

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden