De zintuigen vanEdson da Graça

Comedian Edson de Graça: ‘Ik wil die gast niet zijn, dacht ik op een dag’

Edson da Graça Beeld Patrick Post
Edson da GraçaBeeld Patrick Post

Edson da Graça (40) is comedian en bekend als presentator van tv-programma’s als Willem Wever en Gewoon bloot. Hij werkt aan zijn nieuwe avondvullende show Zoals het hoort. Zijn grappen moesten van ver komen: ‘Zes jaar lang heb ik in een sombere fase gezeten. Daarna ben ik cold turkey gestopt met blowen.’

VOELEN - Je rot voelen mag, maar word geen slachtoffer

“Als kind was ik al een spring-in-’t-veld. Zo’n jongen die maar moeilijk chagrijnig te krijgen was. De hele dag door maakte ik grappen. Ik was echt druk. Dat begon ’s ochtends al, zodra ik wakker werd. Niet iedereen vond dat leuk thuis, twee van mijn broers hadden last van een ochtendhumeur, maar verder kreeg ik iedereen altijd wel aan het lachen. Ook op school, ik was de clown van de klas. En zo ben ik eigenlijk nog steeds.

Toch is die positief ingestelde jongen jarenlang ver te zoeken geweest. Toen ik begin twintig was, belandde ik namelijk diep in de schulden. Ik raakte in een depressie en rookte de hele dag jointjes. Ik wilde niets meer voelen. Ik verdoofde mezelf.

Die schulden kwamen onverwacht, net als het succes de jaren daarvoor. Samen met jongens van school was ik BeatKidz begonnen; op de computer maakten we beats voor hiphop- en r&b-nummers. Tot onze verbazing kregen we bij de grootste studio van Amsterdam de kans om nummers op te nemen, niet met grote artiesten, maar met talent van de straat. Na twee jaar hadden we plotseling een hit met Ali B. – hij was toen nog niet bekend.

Een gast van die studio zei: ‘Ik geloof in jullie, ik wil jullie manager worden’. We kregen allerlei opdrachten, het ging super lekker, tot we na een jaar op onze rekening keken. Waar 80.000 euro winst had moeten staan, stond 10.000 euro verlies. Onze ‘manager’ bleek bijna dagelijks geld te hebben gepind en rekeningen waren niet betaald. Hij was met de noorderzon vertrokken, ondertussen liepen de schulden op.

Ik durfde niemand over mijn problemen te vertellen, zelfs mijn ouders niet. Uit schaamte. Door de angst en stress kwam ik tot niets. Ik stond op, rookte en zat achter de spelcomputer. En ik at kaiserbroodjes met tonijnsalade. Op straat liet ik niets merken, ik speelde de vrolijke jongen. Als iemand vroeg: ‘Hé Ed, alles goed?’, antwoordde ik: ‘Ja lekker man’. Dan zei ik dat ik wat projecten deed en zo, ook al was dat niet zo. Destroy yourself, daar was ik mee bezig. Ik zat vol rancune, wraak­gevoelens en negativiteit.

Op een roc gaf ik af en toe muziekworkshops. De ­directeur vroeg op een gegeven moment of ik mentor wilde worden: ‘Want jij kan die kids bereiken, jij spreekt hun taal’ – ik kwam uit de Bijlmer tenslotte. Ook daar had ik constant een masker op. Ik veinsde mijn vrolijkheid. Dat vrat zo veel energie. Ik was kapot als ik thuis kwam. Een collega prikte na twee jaar door me heen. Ze geloofde me niet en voelde dat er iets mis was. Ik barstte. Het kwam er, bam, allemaal uit.

Toen ik kort daarna bij de psycholoog zat, hoorde ik mezelf praten en dacht ik: gadverdamme. In die stoel zat een negatieve, sombere dude die werkelijk niets met zijn leven deed. Ik weet nog dat ik dacht: dit ben ik niet, ik wil die gast ook niet zijn. Dat was een openbaring. Ik ben cold turkey gestopt met blowen.

Zes jaar lang heb ik in die sombere fase gezeten, ­jaren waarin ik als twintiger had kunnen pieken – leven, losgaan, genieten. Verloren tijd. Dat steekt me nu nog. Achteraf baal ik dat ik niet anders met de situatie ben omgegaan. Kijk, je mag je best rot voelen, maar het moet niet je hele leven gaan beïnvloeden. Dat is wel gebeurd. Ik gedroeg me als slachtoffer, terwijl ik achter het stuur had moeten gaan zitten.”

Edson da Graça Beeld Patrick Post
Edson da GraçaBeeld Patrick Post

HOREN - Luister naar de ander

“Mijn pijn is mijn lach geworden. Het verhaal over mijn schulden ben ik op het podium gaan vertellen. Zonder schaamte ditmaal. Ik maakte grappen, hoorde mensen lachen en voelde me bij elk optreden sterker worden. Mijn show Wakker is een soort afscheid geworden van het leven dat ik had, al waren toen nog niet eens al mijn schulden afbetaald.

Ik haal er echt voldoening uit om iemand een goede tijd te bezorgen. Ik heet niet voor niets Da Graça. Mijn achternaam betekent in het Portugees ‘geeft vreugde’. Dus ik heet: Edson geeft Vreugde, duidelijker kan ik het niet maken. Mensen komen anderhalf uur naar me luisteren om te lachen, het is toch ziek dat ik daarvoor kan zorgen? Er is niks beters dan dat. Dat had ik vroeger al, dat is nog steeds zo.

Mijn tweede show Zoals het hoort staat in de steigers. Rode draad is de constatering dat iedereen tegenwoordig nogal overtuigd is van zijn of haar waarheid. En dat iedereen die waarheid ook direct online verkondigt. We zijn echt aan het doorslaan. Iedereen wil gehoord worden, maar niemand wil luisteren. Dat vind ik een zorgwekkende ontwikkeling. Mensen spuwen hun gal op internet op basis van een kop en een foto. We nemen niet eens de moeite meer om een artikel te lezen.

Ik pleit voor meer nuance en inhoud, maar ik ben geen priester, ik ga niet preken op het podium. Ik maak gewoon keiharde grappen. Over wat de Black Lives Matter-beweging voor mij betekent bijvoorbeeld. En corona natuurlijk. Maar ook over relaties en zo. Het lukt me steeds beter om mijn eigen stem te vinden. Eerst was ik vooral Edsons interpretatie van een comedian, nu ben ik meer mezelf. En dat is lekker.”

RUIKEN - Kaapverdië ruikt als thuis

“Ik ben in Nederland geboren, ik heb altijd in Amsterdam gewoond, maar mijn oudste herinnering is van Kaapverdië. Daar begint het voor mij. Ik denk dat ik een jaar of drie was: ik liep met een hondje op straat en vanuit een huis hoor ik een vrouw schreeuwen, niet boos, maar met een behoorlijke stem. Ik weet het nog precies.

Als ik nu naar Kaapverdië ga en de vliegtuigdeur gaat open, ruik ik iets waardoor ik meteen denk: ik ben thuis. Die geur komt uit het zand daar, in combinatie met de hitte. Ik kan het niet uitleggen. Het voelt als thuis. Als ik daar ben, gaan m’n slippers, m’n shirtje en m’n shorts aan, en dan ben ik er gewoon. Het zit ’m ook in de taal. We spraken thuis altijd Creools. Als ik op Kaapverdië ben, denk ik: o ja, dit is hoe ik mezelf echt verstaanbaar maak.”

ZIEN - Ik neem mijn kleur altijd mee

“Ik ben me altijd bewust van mijn kleur. Black consciousness. Ik hoop dat mijn kinderen dat bewustzijn niet de hele tijd met zich mee zullen dragen. Dat ze niet constant denken: ik ben nu bij witte mensen, dus moet ik me op een bepaalde manier profileren. Wees jezelf, dat is genoeg.

Racisme is nog overal aanwezig. Toen Maud, mijn vriendin, zwanger was, lieten we een echo maken. De echoscopiste zei terwijl ze bezig was plotseling met een gespeeld Surinaams accent: ‘O kijk, hij heeft Zoeloe­lipjes en een negerneusje’. Ik kon het niet geloven, ik kookte van binnen, maar zag ook de koppen al voor me: ‘Zwarte man gaat los tegen echoscopist’. Dat frame. Als zwarte man denk je al snel: I ain’t gonna win, because I’m black.

Buiten moest mijn vriendin keihard huilen. Ze zei: ‘Ik kon me nooit goed voorstellen hoe dit voor jou voelt, nu begrijp ik je’. Want het ging over het kind in haar buik. Het ergste was dat deze vrouw geen idee had dat ze racistisch bezig was. Ze dacht gewoon gezellig te zijn.

Gelukkig is er meer bewustzijn, mensen worden alerter op hun taalgebruik. En dat is nodig. Als het onderwerp ter sprake komt, is de reactie nog best vaak: ‘Maar ik ben toch geen racist?’ Dat is de kramp waar veel mensen inschieten. Nee, je bent geen racist, maar je zegt wel racistische dingen. Kom uit die kramp en luister naar me; weet wat jouw woorden doen met mij.”

Edson da Graça Beeld Patrick Post
Edson da GraçaBeeld Patrick Post

PROEVEN - Vegetarisch is niet vies

“Mijn moeder werkte ’s ochtends bij De Nederlandsche Bank, als schoonmaakster. Als ze thuis kwam, dook ze de keuken in om het eten klaar te maken. Daarna ging ze vlug door naar haar avondbaan. We aten bijna altijd Hollandse pot. Op maandag stamppot, met worst of slavinken. En woensdag was gehaktdag. Soms kookte mijn vader, hij maakte de lekkerste karbonades.

Toen ik zes jaar geleden Maud ontmoette, ging er een wereld voor me open; op het podium noem ik haar een quinoachick. Tot die tijd wist ik niet dat deze mensen echt bestonden, mensen die studies hadden afgerond, die gingen backpacken in Ecuador en aan yoga deden. Ik kom uit de Bijlmer, zij is opgegroeid in een omgeving waar mensen Jan-Joost of Anne-Fleur heten. Door haar ben ik ook vegetarisch gaan eten. Als we thuis een burger eten, zeg ik expliciet tegen de kids dat het een vegetarische is. Zodat ze niet de connotatie krijgen: vegetarisch is vies. Nee, het is lekker, no worries, het is cool.”

INTUÏTIE - Ik koester het kind in mezelf

“Toen vorig jaar mijn zoontje werd geboren, dacht ik: dit is hét moment om mijn ouders over te laten komen – ze zijn tien jaar geleden teruggegaan naar Kaapverdië. Ik kocht tickets, had een appartement geregeld en zei: ‘Jullie hoeven niets te betalen’. Dat voelde zo goed. Ik was schuldenvrij, ik verdiende geld en kon eindelijk wat terugdoen voor ze.

Ze waren hier twee dagen en het land ging op slot. Mijn zoontje was net geboren en omdat niemand wist hoe gevaarlijk het coronavirus was, ontvingen we geen bezoek. Ik ging wel even bij mijn ouders langs. Mijn vader kwam net terug van de Lidl. Hij was kapot en bleek al tijden ontzettend moe. Ik maakte me zorgen. De huisarts stuurde ons door naar het ziekenhuis. Daar kwam de diagnose: uitgezaaide leverkanker. Zes dagen later overleed hij.

Pas na zijn overlijden ben ik gaan inzien hoeveel ik op hem lijk. Mijn vader is vanbinnen altijd een kind gebleven, hij maakte altijd grapjes. Dat speelse is echt zijn erfenis aan mij. Een neef van me zei het nog op de begrafenis: ‘Jij bent je vader, dat moet je nooit vergeten’. Het kind in mij zal ik nooit verloochenen.

Onlangs ben ik weer naar Kaapverdië geweest. Mijn moeder is slecht ter been, dus het was niet echt vakantie. Na wat er vorig jaar met m’n vader gebeurd is, zei mijn intuïtie: ‘Je moet gaan’. Waarop m’n ratio in eerste instantie zei: ‘Maar dat kan niet, je hebt allemaal boekingen’. Intuïtie associeer ik met naar jezelf luisteren. Het is jammer dat we als mensen verleerd zijn om echt naar die innerlijke stem te luisteren. Mijn intuïtie zei heel duidelijk: ‘Ed, ga naar Kaapverdië’. En toen dacht ik: daar ga ik nu naar luisteren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden