null Beeld

ColumnDoortje Smithuijsen

Clubhouse is net het Amsterdam-Zuid van mijn ouders

Het zal wel aan de naam hebben gelegen, maar tijdens mijn eerste stappen op de nieuwe app Clubhouse kon ik de vergelijking met gentrificatie niet uit mijn hoofd krijgen. Clubhouse kondigde zich een paar maanden geleden aan als de nieuwe place to be op je telefoon: een audio-only platform waar je gesprekken kon organiseren én kon meeluisteren bij anderen – een soort interactieve, live podcasts. Nieuwe gebruikers moesten worden toegelaten door bestaande gebruikers. Een exclusieve, creatieve app, dus – dat was het idee.

Maar de early adopters werden op Clubhouse in razend tempo vergezeld door types die in de app vooral zakelijke kansen leken te zien. De gesprekken waarin mediamakers en kunstenaars elkaar in groepjes van tien of twintig vrijblijvend adviseerden over hun werk, werden algauw overspoeld door openbare netwerkborrels waarin werd uitgelegd hoe je een succesvolle internetonderneming start. Professionele sprekers dienden zich aan op de app, net als politici en Constantijn van Oranje.

Chris Zeegers-achtige presentatoren

Het deed me denken aan het Amsterdam-Zuid waar ik opgroeide. Toen mijn ouders zich daar vestigden, eind jaren tachtig, woonden er vooral types zoals zij: mensen uit de culturele sector, artsen, academici. Boven ons woonde een schrijver die ‘s avonds laat jazz speelde – een erfenis van de eerste gentrificatiegolf van creatievelingen, verstoten uit hun te duur geworden wijk. Tijdens mijn jeugd veranderde de populatie om mij heen constant: eerst kwamen de Chris Zeegers-achtige presentatoren, daarna de ondernemers met bijzondere auto’s, vervolgens de semi-bekende soapacteurs. Vlak voor ik uit huis ging, kwam er een Oranje-telg aan de overkant wonen. Clubhouse leek door precies eenzelfde proces te gaan – maar dan op internetsnelheid.

Toch gaat de vergelijking tussen een wijk en een app als Clubhouse niet op: bij gentrificatie is altijd sprake van een oorspronkelijke groep bewoners, de eersten die de wijk uit worden geconcurreerd. Pijnlijk was mijn realisatie dat er in het geval van Clubhouse eigenlijk geen oorspronkelijke bewoners waren: de app is alleen toegankelijk voor mensen die zich een iPhone kunnen veroorloven. Als Clubhouse een wijk was, was het een luxe nieuwbouwwijk waar je om kans te maken op een woning drie keer modaal moet verdienen.

Kolonisatie van de ruimte

Mijn scheve idee over app-gentrificatie is een typisch voorbeeld van hoe het tech-kapitalisme ons denken vernauwd. Tijdens het klagen over de tools die we dagelijks gebruiken, komen we niet op het idee dat er mensen zijn die überhaupt geen toegang tot die tools hebben. We zijn zo druk met het bijhouden van elke vooruitgang die de digitaliserende economie dicteert, dat we vergeten dat bij elk van die vooruitgangen weer nieuwe mensen buiten de boot vallen.

Ik las onlangs dat Amazon-oprichter Jeff Bezos plannen heeft om de ruimte te koloniseren. Zodra het hier op aarde te warm of te nat wordt, zal Bezos klaar staan met een kant-en-klare planeet, waar pakketjes ongetwijfeld sneller dan het licht bezorgd zullen worden. Ik vroeg me ineens af of die plek wel toegankelijk zou zijn voor mensen zonder smartphone of computer – voor mensen die niet eens gebruik kunnen maken van Amazon, simpelweg omdat ze de benodigde apparaten niet hebben. Maar terwijl ik mezelf die vraag stelde, wist ik eigenlijk het antwoord al.

Doortje Smithuijsen is filosoof en journalist en schrijft om de week over de dilemma’s in de online-samenleving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden