Plantaardig

Cappuccino zonder melk - een gids door de wereld van haver, soja en amandel

Help je het milieu als je haver- of sojadrink in je koffie neemt? En is het beter voor je gezondheid? Veel koffiedrinkers zijn erdoor in verwarring. Haverdrinker Ally Smid zoekt het uit. 

Ik dacht dat ik al ruimschoots de leeftijd voorbij was om nog op mijn nummer gezet te worden. Maar deze zomer gebeurde het me toch ineens, bij een Tiroler bergrestaurant in een Sound of Music-landschap met tevreden rinkelende koeien. Heel voorzichtig informeerde ik of ze misschien soja hadden voor in mijn cappuccino. Sinds een tijd neem ik ‘haverdrink’ in mijn koffie – want het mag geen havermelk heten. Of soja. En anders zwart. Beter voor mijn darmen en beter voor het milieu, denk ik.

Haver leek me op die berg te buitenissig om te vragen. Maar de sojavraag ging ook al te ver. Smalend keek de eigenaresse mij aan. Wat een modieus gedoe, zag ik haar denken. “Zolang hier nog koeien lopen, schenken wij echte melk.” Zo. Ik snapte haar, maar was blij dat ze het twee uur wandelen en een uur rijden verder, in een hip koffietentje in de stad, wél schonken. Zelfs haverdrink hadden ze, trots lieten ze me de Zweedse Oatly-pakken met de prikkelende opschriften zien: Wow, no cow! (lekker zonder koe) en Post Milk Generation (de na-melkse generatie).

Haverdrinktekort

Er zijn al steden waar er tegenwoordig zo veel haverdrink doorheen gaat dat er soms even een tekort is. Met een begeleidend paniekgolfje. Het overkwam New York anderhalf jaar terug. In 2016 werd de Zweedse drank daar geïntroduceerd, aanvankelijk heel bewust alleen in koffietentjes met barista’s. Zodat het met het imago meteen goed zat: jong en hip. Vandaaruit werden (vooral biologische) cafés, restaurants en winkels in de rest van het land voorzien.

Tot 2008 bestond er niets anders dan soja als melkvervanger – wat betreft voedingswaarde volgens de Consumentenbond trouwens nog steeds ‘alternatief nummer 1’. Soja was dé oplossing voor mensen met een lactose-intolerantie of melkallergie. Maar er waren meer dan alleen medische redenen om melk te laten staan. Steeds meer mensen werden bezorgd over het gebruik van antibiotica bij melkkoeien, er kwamen de verhalen over dierenleed, en de zuivelindustrie bleek niet bepaald klimaatneutraal.

Dat melk zonder meer gezond is, geloven jongeren niet meer. Zij drinken geen glas melk bij hun lunch. Laat staan drie glazen per dag, zoals ons vroeger werd ingepeperd door de zuivelindustrie. En als je je blik even verruimt, weet je dat het overgrote deel van de wereldbevolking ook prima zonder melk kan of melk niet verdraagt: meer dan tweederde van alle volwassenen op aarde is lactose-intolerant. Zij krijgen er buikpijn van, een opgeblazen gevoel of diarree. Maar van de westerse volwassenen verdraagt 90 procent melk wel.

Kermit en Beyoncé

De zuivelindustrie doet intussen haar best melk in de aanbevolen Schijf van Vijf te houden. In Canada kieperden ze melk begin dit jaar uit hun Schijf van Vijf. Plantaardige eiwitten hebben er de voorkeur gekregen. Het kan snel gaan. Amerikaanse beroemdheden als Beyoncé en Kermit de Kikker werden een aantal jaar geleden nog ingezet om op billboards en YouTubefilmpjes in de VS een olijke melksnor te maken. Dat zou Beyoncé nu niet meer doen waarschijnlijk. De provocerende leus van internationale dieractivisten is zelfs: dairy is scary. Zuivel is eng. Doelend op het koeien- en kalfjesleed.

Onmiskenbaar is dat de zuivelproducerende veeteelt verantwoordelijk is voor veel uitstoot. Dus naast minder of geen vlees eten lijkt het te helpen om geen melk te drinken. Een vegetarisch, en helemaal een veganistisch dieet (zonder dierlijk eiwit) is voor ons als individu een van de manieren om onze milieuvoetafdruk te verkleinen. Instagram en glossy tijdschriften promoten het veganistische leven inmiddels als sexy ideaal. De Amerikaanse bestseller-auteur Jonathan Safran Foer schreeuwt het in zijn boek ‘Het klimaat zijn wij’, dat net uit is, van de daken: eet geen dieren, stop met vliegen en word plantaardig. Kap dus met melk.

De biefstuk onder de drankjes

Volgens recent onderzoek in Nature zouden we 60 procent minder zuivel moeten consumeren om het Klimaatakkoord van Parijs te halen. We zouden, blijkt uit Amerikaans onderzoek, vier miljard mensen extra kunnen voeden met het huidige landbouwoppervlak als we de opbrengst direct zelf zouden opeten en drinken (haverdrink!) in plaats van te gebruiken als veevoer en biobrandstof. Een Oxford-studie wijst erop dat een glas melk bijna drie keer zoveel uitstoot veroorzaakt als een plantaardig drankje. De Nederlandse organisatie MilieuCentraal noemt koffie verkeerd zelfs de biefstuk onder de drankjes.

Geen of minder melk dus, maar hoe kom je er achter welk alternatief het beste is? Mijn haverdrink? Amandel, soja? Het sojamerk Alpro en Albert Heijn hebben laatst bezworen geen soja uit de Amazone te gebruiken. In Nederland wordt vrijwel alleen duurzame soja gebruikt, dus met onze sojakoffie dragen we niet bij aan de ontbossing. Inmiddels heeft amandeldrink de soja trouwens al in omzet verdrongen.

Hoewel amandel qua milieu niet het beste alternatief is, want 1 amandel heeft 4,5 liter water nodig om te groeien. Een kleine ramp, aangezien 80 procent van alle amandelen uit het te droge Californië komt. Gelukkig maar dat een liter amandelmelk slechts 2 procent amandelen bevat. Ik ben blij: de haverdrink lijkt gunstig uit de diverse scores te komen. Dan hoef ik de kokos-, rijst-, cashew-, spelt-, kikker-erwten-, hazelnoot- en macadamiadrink niet te proberen.

Lastig punt: de Wereldvoedselorganisatie FAO en ook FrieslandCampina zegt dat wie melk vervangt, de calcium, eiwitten en vitaminen dan uit andere producten moet halen, en de vraag is hoe díe het milieu weer belasten.

Hoe het ook zij, ik houd het bij haver. De Consumentenbond zegt bovendien dat die het slechte cholesterol in je bloed verlaagt. Dus een minder groot risico geeft op hart- en vaatziekten. Oh, maar dan lees ik in de opsomming: “Wel moet je voor dit effect dagelijks meerdere glazen haverdrink nemen.” Tja, dat haal ik dan weer niet.

Geen melk, beter voor het milieu?

- Alternatieven voor melk zijn beter voor het milieu.

- Nederlandse koeien dragen voor

8 procent bij aan het broeikaseffect. Bij de productie van 1 liter melk komt 1,2 kilo broeikasgas vrij.

- Bij drie melkconsumpties per dag, een dikke 100 liter melk per jaar dus, scheelt het jaarlijks omgerekend één leeg gereden benzinetank.

Melk, nog steeds goed voor je gezondheid?

- In melk zit veel eiwit, goed voor je spieren. En veel calcium, voor stevige botten. En er zitten veel B-vitamines in. Belangrijk: vitamine B12 (nodig voor de aanmaak van bloed en zenuwen) zit alleen in dierlijke producten, dus niet in alle alternatieven voor melk.

- Volgens de Gezondheidsraad verlaagt regelmatig drinken van melk de kans op darmkanker en diabetes.

- Melkalternatieven bevatten nauwelijk voedingsstoffen, die worden er deels aan toegevoegd, let op het etiket.

- Hooguit 5 procent van de westerlingen is lactose-intolerant, maar zij verdragen kwark en yoghurt wel.

Andere eiwitten

- In Flevoland verbouwen boeren al Nederlandse soja.

- Het merk Hak wil inzetten op de Nederlandse teelt van kikkererwten.

- Op de Floriade in 2022 in Almere is voedsel en in het bijzonder eiwittransitie (de omslag van dierlijke eiwitten zoals vlees en melk naar plantaardige eiwitten) een van de belangrijkste thema’s.

- De Wageningse universiteit investeert 5 miljoen euro in onderzoek naar eiwittransitie.

- Verwacht wordt dat in 2050 de vraag naar plantaardige eiwitten 30 tot 50 procent hoger zal zijn dan nu.

(Joep Engels)

Lees ook:

De opmars van zuivelvervangers: planten worden de nieuwe melkkoe

Ooit gold ‘plantaardig’ als een goedkoop alternatief voor zuivel. Nu niet meer: plantaardige melk is niet goedkoper, wel duurzaam en hip. De markt ervoor groeit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden