Specialist ouderengeneeskunde en filosoof Bert Keizer.

Interview Bert Keizer

Bert Keizer vecht al twintig jaar tegen de wilsverklaring: ‘Een zinloos vod waar je niks aan hebt’

Specialist ouderengeneeskunde en filosoof Bert Keizer. Beeld Olaf Kraak

Terecht dat het OM een grens trekt, zegt specialist ouderenzorg Bert Keizer. Je kunt niet altijd bepalen of een demente vrouw dood wil.  

Volgens het OM moet de doodswens van een patiënt coherent zijn. Daarom werd een arts eergisteren aangeklaagd wegens moord. Ze had haar patiënt met de beste bedoelingen geholpen met sterven. Haar patiënt hád tenslotte een wilsverklaring en leek in het verpleeghuis erg ongelukkig. Maar als je haar vroeg of ze dood wilde, zei ze: “Zo erg is het ook niet”. Spreekt uit zo’n opmerking eigenlijk nog een vrije wil? Het gaat toch om een demente mevrouw? We vragen het arts en filosoof Bert Keizer, die zich in de zaak heeft verdiept.

Hoe weet je wat een demente vrouw écht wil?

“Wilsbekwaamheid moet je altijd relateren aan een onderwerp. De hond is wilsbekwaam als het erom gaat of hij een brandende sigaret op zijn poot wil. Het antwoord is: nee. Dus de vraag is niet: Was die mevrouw wilsbekwaam? Dat was ze als ze moest kiezen tussen karnemelk of havermout. De vraag is: Was ze wilsbekwaam op het punt van haar doodswens? Deze vrouw was dat niet. Want ’s morgens om twee uur wilde ze bij wijze van spreken tennisles en ’s middags om drie uur wilde ze dood. Dat ging elke dag zo. Ze wilde wel dood, maar als er een dokter tegenover haar kwam zitten, als het ware met het mes op tafel, dan zei ze: ‘Nou, zo erg is het nog niet’.”

Maar wat heb je dan eigenlijk aan een wilsverklaring?

“Ik vecht al twintig jaar tegen de wilsverklaring als een zinloos vod waar je niks aan hebt. Want als je het kunt zeggen, heb je die verklaring niet nodig. En als je het niet meer kunt zeggen, dan krijg je het niet. Dat is zo’n beetje de situatie. Maar in de wet staat dat de wilsverklaring “in de plaats kan treden van het mondeling verzoek”. Dus zeggen juristen: wat zeuren die artsen nou, het staat er gewoon: “Als ik niet meer wilsbekwaam ben, dat moet je me komen doodmaken”. Artsen zeggen dan: Nou, dat vind ik nogal een klus. Want stel je de situatie voor. ‘Goedemorgen meneer Jansen, u hebt hier tien jaar geleden voor getekend en nu is het zover.’ Dan zegt meneer Jansen: ‘Bent u helemaal gek geworden, ik wil dat niet!’ Om dat gespartel te voorkomen, vegen we dan eerst uw wil weg, door u een slaapmiddel toe te dienen. En dan maken we u alsnog dood.”

Begrijpt u dat een arts dat toch doet?

“Deze arts heeft echt niet in een opwelling gehandeld. Het was een heel weloverwogen besluit. Maar persoonlijk zou ik het nooit gedaan hebben.”

Dus die aanklacht van moord is toch niet zo gek?

“Ik begrijp dat het OM hierop uitkomt. Al ben ik ook blij dat de arts in kwestie met respect werd behandeld. De officier zei zelfs: ‘Ik wil u niet als verdachte bestempelen, voor mij bent u arts’. Maar zeg nou zelf, het is natuurlijk van de gekke: een moord zonder schuld. Juristen zitten klem, dat is het punt, want er is geen ander laatje waar ze deze zaak in kunnen stoppen.”

Hoe kan dat nieuwe wilsonbekwame eigenlijk zwaarder wegen dan het oude wilsbekwame?

“Het is heel verwarrend. Dementie confronteert ons met een geestestoestand waarvan je denkt: is-ie d’r nou of niet? En als de hersenen zijn veranderd, kun je volhouden dat er echt iemand anders in dat lichaam zit. Maar het is ook waar dat mensen in hun dementie doodongelukkig kunnen zijn, en dat was deze mevrouw. Dat maakt het zo lastig. Als je aan mij vraagt of het erg is dat die mevrouw vroegtijdig is overleden is, dan zeg ik echt niet: ik had haar nog wel een jaar verpleeghuis gegund.”

Terwijl u de methode afkeurt.

“Ja, heel paradoxaal. Maar kijk, onze angst is: als we het ombrengen van wilsonbekwame mensen gaan goedvinden, gaat er een sluis open. Wat doen we met dubbelgehandicapte kinderen? Die hebben het ook vaak zwaar. Gaan we die ook doodmaken dan? Dus ik begrijp dat het OM een grens trekt. We hébben tenslotte een euthanasiewet. We willen toch niet terug naar de tijd dat iedereen maar wat aanrotzooide?”

Wie is Bert Keizer?

Bert Keizer (1947) is specialist ouderengeneeskunde en filosoof. Hij werkte lange tijd als verpleeghuisarts. Zijn ervaringen beschreef hij in ‘Het refrein is Hein’ (1994).  Met zijn artikelen (en boeken) over lastige kwesties in de zorg, zoals euthanasie, maakte hij grote naam. Vorig jaar verscheen bijvoorbeeld ‘Voltooid. Nieuw Licht op een zelfgekozen dood’. Keizer schrijft columns voor Medisch Contact en Trouw. Momenteel werkt hij voor de Levenseindekliniek. 

Lees ook: 

Justitie wil heldere euthanasiewet: arts vervolgd voor moord

Voor het eerst staat een arts die euthanasie pleegde voor de rechter. Het OM zoekt naar de grenzen van de wet.

‘Er zullen altijd unieke randgevallen bij euthanasie zijn’

De Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde begrijpt niets van de vervolging van een arts die euthanasie pleegde. “Eerst een waarschuwing en dan moord en doodslag?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden