Bernard Tapie, hier in 1996: 'Ambitie is helaas een vies woord geworden.' Beeld REUTERS
Bernard Tapie, hier in 1996: 'Ambitie is helaas een vies woord geworden.'Beeld REUTERS

Bernard Tapie1943-2021

Bernard Tapie (1943-2021) was de Franse messias van het vrije-jongen-kapitalisme

Zijn dood kwam voor velen toch onverwacht. Vier jaar geleden werd bij Bernard Tapie maagkanker vastgesteld en ving ‘het grootste gevecht’ van zijn leven aan dat bol stond van de hoogte- en dieptepunten.

“Eigenlijk dacht ik dat hij zijn ziekte zou verslaan”, reageerde een verslagen supporter van de voetbalclub Olympique Marseille op de radio. “Hij leek alles te kunnen.”

Dat is geen woord te veel gezegd. Tapie was zakenman, minister, eigenaar van Olympique Marseille. Hij deed het behoorlijk goed als acteur – in het theater en voor de camera – en kon ook zingen, getuige onder andere de single Réussir sa vie (Slaag in het leven) uit 1985, een aansporing om het onderste uit de kan van het bestaan te halen.

“Ambitie is helaas een vies woord geworden”, constateerde hij in het laatste grote interview dat hij dit jaar gaf. “Terwijl ambitie niet gelijkstaat aan geld of macht. Ambitie hebben is voor mij de Nobelprijs voor de literatuur winnen of een vaccin tegen tuberculose ontdekken, maar ook een antiek kastje restaureren. Elk mens is tot iets bijzonders in staat, de moeilijkheid is alleen te ontdekken wat dat is.”

Huis-aan-huisverkoper van tv-toestellen

Zelf begon hij zijn carrière begin jaren zestig als huis-aan-huisverkoper van tv-toestellen. In die tijd waren deze in veel huishoudens niet vanzelfsprekend, vooral niet in het arbeidersmilieu – zijn vader was machinebankwerker, zijn moeder verpleegster – waarin Tapie opgroeide. Zijn uitzonderlijke gevoel voor communicatie en natuurlijke charme moeten toen al indruk hebben gemaakt. Net als zijn creativiteit: hij overreedde zijn klanten een toestel een paar weken uit te proberen, waarna ze het meestal hielden.

Onder de artiestennaam Bernard Tapy (dat klonk beter dan met ie) probeerde hij het tevergeefs als zanger. Een loopbaan als autocoureur in de Formule 3 zat er ook niet in: Tapie crashte en lag drie dagen in coma.

Hij zag in een gat in de markt met een ambulanceservice voor hartpatiënten. Abonnees kregen een kastje met een alarmknop die zij konden activeren wanneer dit nodig was. Het avontuur bracht hem voor het eerst in aanraking met justitie. Het systeem haperde en zou in sommige gevallen een fatale afloop hebben gehad.

Landelijke media berichtten voor het eerst over hem toen hij in 1980 de Afrikaanse potentaat Jean-Bédel Bokassa had misleid. Bokassa verkocht vier kastelen aan Tapie, ver onder de marktprijs, nadat deze hem had verzekerd dat zijn bezittingen weldra zouden worden gevorderd door de Franse autoriteiten.

Een held voor veel liberale jongeren

Na deze episode begon Tapie aan zijn opmars. Zijn specialiteit was het kopen en oplappen van failliete bedrijven om die weer van de hand te doen. Voor veel liberale jongeren was Tapie een held, een messias van een nieuw soort vrije-jongen-kapitalisme waarin alles draaide om ijzeren wil en doorzettingsvermogen.

Hij trok de belangstelling van de toenmalige socialistische president François Mitterrand die hem benoemde tot minister voor grotestedenbeleid. Hij moest aftreden vanwege een dreigend onderzoek naar ongeregeldheden bij een van zijn bedrijven.

De hel brak pas echt los toen bleek dat Tapie spelers van een provincieclub had omgekocht om het rustig aan te doen tegen zijn eigen Olympique Marseille. Verbijsterd keek Frankrijk toe hoe Tapie voor zes maanden werd afgevoerd naar de gevangenis.

De laatste jaren stonden in het teken van zijn ziekte en een juridische strijd rond de bank Crédit Lyonnais waaraan hij in de jaren negentig sportartikelenbedrijf Adidas had verkocht. De bank, deels eigendom van de Franse staat, zou hem hebben opgelicht. Tapie ontving na een omstreden arbitrageprocedure 45 miljoen euro schadevergoeding.

Vervolgens werd hij veroordeeld tot terugbetalen, omdat hij zou zijn geholpen door een rechter die zijn advocaat goed kende. Maar hem zou volgens de laatste uitspraak toch niets te verwijten zijn. Juist deze week zou een nieuw proces beginnen, waar hij absoluut bij had willen zijn.

Bernard Tapie werd geboren op 26 januari 1943 in Parijs en overleed in dezelfde stad op 3 oktober 2021

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden