5 jaar laterAmy van den Dungen

Amy is eindelijk wie ze wil zijn

Beeld Ed van Rijswijk

Als kind wist Amy van den Dungen (20) al dat ze geen jongen maar een meisje wilde zijn. In het jaar van haar coming-out interviewde journalist Richard Hassink de toen 15-jarige Amy. Inmiddels is ze geopereerd. ‘Ik vind mezelf de mooiste vrouw die er is.’

Je wordt onder verdoving gebracht terwijl je nog een piemel hebt, en je ontwaakt met een vagina. Dat probeer je je vooraf wel voor te stellen, maar als het dan gebeurt, is het toch wel heel erg wennen. Ook fysiek was het een aanslag: ik had veel pijn en voelde me heel erg kwetsbaar. Ik heb in dat ziekenhuisbed wel gedacht: waar ben ik aan begonnen?”

De 20-jarige Amy van den Dungen (in 2000 als Kay geboren) onderging in 2018 een ingrijpende, genderbevestigende operatie in het Amsterdam UMC. “Aanvankelijk vertelden ze me dat het misschien nog wel een jaar kon duren voor ik aan de beurt zou zijn, maar omdat een aantal mensen om verschillende redenen voorlopig afzag van een operatie, stond ik ineens boven aan de wachtlijst. Twee weken later lag ik op de operatietafel.”

Drie jaar eerder, in 2015, werd Amy samen met twee andere transgenderjongeren geportretteerd in Tijd. De drie pubers vertelden openhartig over hun genderdysforie – de medische term voor het diepe gevoel van onbehagen dat iemand ervaart als geboortegeslacht en genderidentiteit niet overeenkomen – en de gevolgen hiervan op hun leven. Van het drietal is Amy de enige die weer bereid is om over dit onderwerp te praten. De andere twee studeren inmiddels, wonen op kamers en hebben hun nieuwe omgeving (nog) niet verteld over hun gevoelens. Amy wel: “Dat ik meewerk aan dit interview, doe ik niet zozeer voor mezelf maar meer voor anderen die worstelen met soortgelijke gevoelens, mensen die zich in mijn verhaal herkennen en daar troost uit putten of rust door krijgen.”

In het interview van vijf jaar geleden blijkt al dat Amy’s verhaal verre van doorsnee is. Haar ouders scheiden als ze drie is. Ze groeit vooral op bij haar moeder en haar oudere broer in Nijmegen. Tijdens de eerste jaren op de basisschool voelt ze zich al ‘anders’. Omdat ze verlegen is en moeizaam contact maakt met leeftijdgenoten moet ze van haar moeder en de huisarts naar een psycholoog. “Zij vroeg me tijdens de eerste sessie om mezelf te tekenen. Ik tekende een jongetje. Toen ik op de achterkant van het vel moest tekenen hoe ik mezelf over vijftien jaar zag, brak ik. ‘Waarom huil je?’ vroeg ze. ‘Omdat ik mezelf als vrouw wil tekenen, maar ik weet dat ik geen vrouw kan zijn’, antwoordde ik.”

Beeld Ed van Rijswijk

Een toneelstukje

Vanaf dat moment wordt steeds duidelijker dat Amy genderdysforie heeft. Tussen haar achtste en elfde leidt ze een dubbelleven. Overdag is ze een jongen, maar als ze thuiskomt van school, trekt ze meteen meisjeskleren aan en zet ze een pruik op. “Op school voerde ik een toneelstukje op, zo voelde dat. Thuis kon ik mezelf zijn en voelde ik me gelukkig.”

In groep 7 trekt ze de stoute schoenen aan. Ze geeft een spreekbeurt over genderdysforie en vertelt de klas dat ze zich een meisje voelt. Wat later gaat ze met carnaval als meisje naar school. “Mijn moeder had mijn haar gedaan, ik had een mooi jurkje aan en schoenen met hoge hakken. Dat voelde heel bevrijdend.”

Het duurt niet lang voor ze gepest wordt. “Ik ben in die tijd vaak uitgescholden en ook een keer flink in elkaar geslagen door wat jongens. Ik kreeg steeds meer het gevoel dat ik niet mocht zijn wie ik wilde zijn. Uit zelfbescherming heb ik toen besloten om weer als jongen door het leven te gaan.”

Beeld Ed van Rijswijk

Vier jaar lang stopt Amy haar gevoelens voor de buitenwereld weg. Dat leidt tot depressiviteit, suïcideneigingen en automutilatie (zelfbeschadiging). Als ze zich voor behandeling wil aanmelden bij het Kennis- en zorgcentrum genderdysforie van Amsterdam UMC, heeft ze ook een handtekening nodig van haar vader. Hij weigert die te geven waardoor de relatie tussen hem en Amy verslechtert. Na de basisschool verhuist ze samen met haar moeder naar Nijkerkerveen waar ze intrekken bij de nieuwe vriend van haar moeder.

Ze gaat naar een scholengemeenschap in Nijkerk waar ze in een havo/atheneum-brugklas terechtkomt. Haar schoolresultaten hebben behoorlijk te lijden onder haar depressiviteit, en ze stapt over naar vmbo-tl. “Op school dwong ik mezelf om me als jongen te gedragen. Ik deed bijvoorbeeld alsof ik van voetbal en auto’s hield, terwijl ik daar niets mee heb. Alles om maar niet uit de toon te vallen.” Via een organisatie voor jongeren met genderidentiteitsproblemen komt Amy in >> die tijd in contact met lotgenoten die ze een paar keer per jaar treft. “Daar kon ik wél volledig mezelf zijn. De begeleiders waren allemaal ervaringsdeskundig, ik kon ze alles vragen.”

Als een bom

Daarnaast doorloopt Amy het traject bij het Kennis- en zorgcentrum genderdysforie Amsterdam UMC (zie kader) dat haar begeleidt bij haar transitie naar een vrouw. Daarvoor krijgt ze eerst puberteitsremmers gevolgd door hormonen en houdt zich aan de strenge leefregels – onder andere niet drinken en niet roken – die de artsen haar opleggen. Want één ding weet ze zeker: ze wil, als ze achttien is, een ‘genderbevestigende’ operatie. “Ik gruwde niet van mijn oude geslachtsdeel, maar ik dacht wel dat ik me met een vagina echt helemaal vrouw zou voelen.” Ze denkt even na: “En ik wilde het ook om ongemakkelijke situaties te voorkomen. Anders heb je toch heel wat uit te leggen als je na een date in bed belandt.”

Het lukt haar een vriendenkring op te bouwen, maar ook hun vertelt ze niets over haar genderdysforie. In de derde van het vmbo – Amy is dan 15 – kan ze het niet meer opbrengen om nog langer als jongen door het leven te gaan. “Het nieuws sloeg in als een bom. Nijkerk is behalve een dorp ook heel christelijk.” Daarna maakten niet alleen de leerlingen haar het leven zuur: “Ook sommige docenten hadden de pik op mij. Ze stuurden me regelmatig om niets de klas uit. Dan moest ik bij de directie gaan uitleggen waarom ik eruit was gestuurd, terwijl ik er niets van begreep. Ik word nog steeds boos als ik eraan denk.”

Beeld Ed van Rijswijk

Na haar tweede coming-out laten veel vrienden haar vallen. Een paar goede vrienden blijven haar trouw. Dat mensen niet kunnen omgaan met haar genderdysforie is iets wat haar pijn doet, maar wat ze ergens ook begrijpt. “Het is allemaal terug te voeren op onwetendheid. Ze zien het niet om zich heen, ze kennen het niet en weten niet wat ze ermee aan moeten.” Toch merkt ze dat er in dat opzicht de laatste jaren wel iets verandert. “Op tv had je dat programma ‘Hij is een zij’ en op YouTube zijn veel LGBT-transgenders actief.”

Een daarvan is Nikkie de Jager die met haar beautykanaal NikkieTutorials wereldwijd ruim 13 miljoen volgers trekt. Begin dit jaar maakte zij bekend als jongen geboren te zijn nadat mensen uit haar verleden hadden gedreigd haar ‘geheim’ naar buiten te brengen. “Voor Nikkie heb ik gigantisch veel respect. Het is heel moedig om dit ten overstaan van de hele wereld te doen.”

De mooiste vrouw die er is

Ook Amy maakt van haar achtergrond geen geheim meer. Al blijft het ingewikkeld: “Wat ik lastig vind, is dat mensen vaak niet verder kijken dan mijn genderidentiteit. Het feit dat ik transgender ben, definieert mij niet als persoon. Maar mensen zien het wel snel zo.” Ook krijgt ze weleens reacties als ‘ja, ik wist het eigenlijk wel, want je stem is wat lager’ of ‘je hebt een mannelijke houding’. “Dat is echt onzin. In de transgendergemeenschap gaat het er weleens over of je passable bent, of je door kunt gaan voor het andere geslacht. Nou, daarover heb ik geen twijfel. Misschien heb ik een iets te hoge eigendunk maar ik vind mezelf de mooiste vrouw die er is.”

Later wil Amy ook heel graag moeder worden. Haar kinderen zullen niet haar biologische kinderen zijn, want een baarmoeder heeft ze niet. Bovendien heeft ze er niet voor gekozen om haar zaadcellen in te vriezen toen ze nog een mannelijk geslachtsdeel had.

“Als ik eenmaal iemand gevonden heb met wie ik mijn leven wil delen, dan kijken we samen wat er mogelijk is. Misschien met zijn zaadcellen en een draagmoeder, maar adopteren lijkt me ook mooi. Ik zal dan niet mijn genen aan mijn kind geven, maar wel mijn waarden: wees tolerant, wees vriendelijk en wees openminded.”

Na de operatie gebeurde er veel in Amy’s leven. Zo herstelde ze het contact met haar vader. “Het bleek dat hij mij niet dwars wilde zitten, maar eerst in alle rust met mij wilde praten over de aanmelding bij de genderkliniek. Ik interpreteerde dat alsof hij mij niet accepteerde.” Ook beëindigde ze de relatie met haar vriend. “Het is stukgelopen op communicatie. Ik ben niet heel goed in het uiten van mijn gevoelens en daardoor trok hij zich steeds verder terug.” Sindsdien heeft ze geen vaste relatie meer gehad.

Hoe moeilijk ze het had vlak na de genderbevestigende operatie, zo blij is ze nu dat ze ervoor gekozen heeft. “Voorheen kon het me raken als mensen riepen dat ik een vrouw met een piemel was. Nu ben ik zekerder over mijn lichaam.” Dat ze dat op jonge leeftijd al gedaan heeft, beseft ze ook. “De een komt er voor uit als hij 12 is, de ander als ze 42 is. Het is in deze tijd gelukkig wel iets minder moeilijk omdat het meer geaccepteerd is.”

Hoe dan ook vindt ze dat niemand onbezonnen moet kiezen voor een hormoonbehandeling of operatie. “Dat laat volgens mij ook geen enkele genderkliniek gebeuren. De begeleiding duurt jaren en is intensief. Gelukkig maar, want er is geen weg terug.”

Wachttijden en explosieve groei in aantal aanmeldingen

“Er is sprake van een cijfermatige trend”, zegt Annelijn Wensing-Kruger, hoofd sectie Gender en Seksuologie van het Kennis- en zorgcentrum voor genderdysforie Amsterdam UMC (KZcG). Ze refereert aan de explosieve groei in aanmeldingen van mensen met genderissues die het KZcG sinds de start in 2012 kreeg: van enkele honderden naar nu zo’n 1500 per jaar.

“We vermoeden dat dat komt doordat er in de samenleving meer bekendheid met gendersdysforie is, meer adequate informatievoorziening en meer media-aandacht. Het thema is als het ware geëmancipeerd.”

Wensing-Kruger vergelijkt de situatie met een ijsberg. “In het begin zagen we alleen het topje, nu zien we ook een groot deel daaronder. Dat zijn veelal mensen die in het verleden hun genderissues wegstopten, maar daar nu hulp bij willen.”

De transgenderzorg wordt de laatste jaren flink uitgebreid, met academische zorg (in Amsterdam, Groningen en Nijmegen) en niet-academische zorg door zelfstandige behandelcentra. De zorgvraag is inmiddels zo groot, dat er in Amsterdam een wachttijd is ontstaan.

Kinderen en volwassenen moeten nu ruim anderhalf jaar wachten op de intake, waarna pas het traject (diag-nostiek, sociale transitie, hormoon­behandeling en genderbevestigende operatie) kan beginnen.

“Dat die wachtlijst er is, vinden wij vreselijk”, zegt Wensing-Kruger. “Bij jongeren bijvoorbeeld gaat de puberteitsontwikkeling door terwijl ze wachten op behandeling, denk aan groei van borsten en het breken van de stem.”

Vorig jaar ondergingen 590 mensen een genderbevestigende operatie bij het Amsterdam UMC, 200 feminiserend en 390 masculiniserend. Zo’n operatie wordt alleen uitgevoerd bij meerderjarigen. Over het algemeen zijn mensen rond de 30 als ze een genderbevestigende operatie ondergaan.

Reageren

Herkent u zich in het verhaal van Amy en wilt u reageren? Dan kan dit o.v.v. uw naam en woonplaats, maar anoniem mag ook: tijdreacties@trouw.nl

Lees ook:

Jongen/meisje

Bas, Lynn en Amy wisten op jonge leeftijd al helemaal zeker dat ze in het verkeerde lichaam woonden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden