Zelfrijdende auto

Als een zelfsturende Tesla een bekeuring krijgt, is de bon dan voor Elon Musk?

Tesla-topman Elon Musk. Beeld AFP

In een volledig zelfrijdende auto wordt de bestuurder een passagier, net als in een taxi. Blijft de vraag over: wie betaalt de bekeuring?

Het rapport ‘Wie stuurt?’ van de Onderzoeksraad voor Veiligheid is een cadeautje voor de Nijmeegse Radboud Universiteit. Die is net een wervingscampagne begonnen waarin jonge academici worden opgeroepen zich aan te melden voor ‘het recht van de toekomst’. Nieuwe technische mogelijkheden vragen om nieuwe regels. Bijvoorbeeld: wie is er verantwoordelijk voor een zelfrijdende auto?

“Toevallig komen volgende week voor het eerst onderzoekers die zich in Nijmegen bezighouden met kunstmatige intelligentie samen met specialisten van de juridische faculteit”, zegt hoogleraar privaatrecht André Janssen. “We hebben elkaar nodig namelijk. De ontwikkeling van de zelfrijdende auto vraagt om een interdisciplinaire aanpak. Sterker nog, we kunnen niet zonder elkaar.”

Zolang de boordcomputer in voertuigen de bestuurder slechts assisteert, blijft bij een ongeluk de man of vrouw die het stuur in handen heeft verantwoordelijk, dus aansprakelijk. En misschien wel strafbaar. Die moet handmatig ingrijpen als de computer faalt. “Maar zet nu eens een stap verder”, zegt André Janssen. Hij is als specialist in het ‘recht van de toekomst’ gewend tien, twintig of soms wel vijftig jaar vooruit te denken. “Zodra een voertuig compleet zelfrijdend wordt, is de bestuurder een passagier geworden. Als ik in een taxi plaatsneem, is de chauffeur verantwoordelijk, en niet degene die met hem meerijdt. Dat kan voor een zelfrijdende auto ook gelden. In dat geval is na een aanrijding niet de eigenaar van de Tesla aansprakelijk voor eventuele schade, maar Tesla-topman Elon Musk. Maar je kunt ook nog stellen dat Musk alleen de hardware leverde, en de software-ontwikkelaar dus aansprakelijk is.”

‘Er gebeurt veel, maar er is nog weinig’

De hoofdvragen voor de toekomst liggen wat Janssen betreft vooral in het aansprakelijkheidsrecht en het strafrecht. In het eerste geval gaat het om aansprakelijkheid van de ‘passagier’ zoals Janssen net al schilderde, maar ook over de vraag wie zich eigenlijk moet verzekeren. “Als ik als eigenaar van een auto géén controle meer heb over mijn voertuig, heeft de fabrikant dan een zekere productaansprakelijkheid waarvoor hij zich dient te verzekeren?” Het antwoord op die vraag heeft volgens Janssen grote gevolgen voor de inrichting van aansprakelijkheidsverzekeringen. In ieder geval is volgens hem duidelijk dat de premies omlaag zullen gaan als door de zelfrijdende auto’s het aantal ongevallen afneemt.

In het strafrecht ligt het ook ingewikkeld. Daarin moet doorgaans iemand ‘schuld’ hebben omdat hij of zij iets heeft ‘gedaan’. “Maar de bestuurder van een zelfrijdende auto zal ter verdediging aanvoeren dat zijn auto weliswaar een ongeluk heeft veroorzaakt, maar dat hij niet schuldig is omdat hij niet heeft gehandeld. Dat deed de auto namelijk zelf.”

Dat is een redenering, zegt Janssen, maar ik kan ook tegenwerpen dat de eigenaar door in een zelfrijdende auto te stappen het gevaar heeft doen ontstaan. “Als hij op de fiets was gestapt of lopend naar de winkel was gegaan, had hij het gevaar niet gecreëerd.” Ook in het strafrecht is het mogelijk dat Tesla als fabrikant wordt vervolgd, of zijn softwareontwikkelaar. Maar die wet- en regelgeving moet allemaal nog ontwikkeld worden, zegt Janssen. “Er gebeurt op dit gebied veel, maar er is nog weinig.”

Om in alle juridische onduidelijkheid over de toekomst enige houvast te bieden, waarschuwt hij wel: zolang er geen volledig zelfsturende auto’s zijn met bijpassende wetgeving, is iedereen met een stuur in handen gewoon zelf verantwoordelijk, of de auto nu meepraat of niet.

Lees ook:
Zelfrijdende auto’s in Nederland: gevaarlijker in plaats van veiliger

Automobilisten dragen de komende jaren steeds vaker ‘de macht over het stuur’ over aan de boordcomputer, maar ze hebben geen flauw idee wat die ‘automatische piloot’ nou precies doet. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden