Alicia Alonso in 2016, bij het bezoek van de Amerikaanse president Obama aan Havana.

Naschrift Alicia Alonso (1920-2019)

Alicia Alonso was een koppige balletdiva, die de Cubaanse revolutionairen overleefde

Alicia Alonso in 2016, bij het bezoek van de Amerikaanse president Obama aan Havana. Beeld EPA

Fidel Castro lag nog in de luiers toen zij haar eerste danspassen maakte. En hij was al jaren dood toen zij haar laatste stap zette. Met recht gaat danseres en choreografe Alicia Alonso de geschiedenis in als de belichaming van het Cubaanse klassieke ballet, en een van de grote internationale danssterren van de twintigste eeuw.

Alicia Ernestina de la Caridad del Cobre Martínez del Hoyo werd op 21 december 1920 geboren in Havana als telg van een Spaans-­Cubaanse familie van – haar naam verraadt het al – goede komaf. Ballet was al op jonge leeftijd een obsessie voor Alicia, die als tiener wereldklassiekers danste. Als om haar liefde voor de dans te bezegelen, trouwde ze al op haar zeventiende met balletdanser en studiegenoot Fernando Alonso, met wie zij al snel een dochter kreeg.

Samen verlieten zij het onrustige Cuba, waar in de jaren dertig de latere dictator Fulgencio Batista al de lakens uitdeelde. Ze trokken naar het mondaine New York. Ze kreeg les van wereldberoemde balletdocenten, danste op haar achttiende op Broadway en kreeg bij het net opgerichte Ballet Theatre al meteen de grote rollen. De wereld lag aan haar voeten.

Alonso dankte haar succes aan een uitzonderlijk talent, maar ook aan haar aan koppigheid grenzende doorzettingsvermogen. De toenemende problemen die ze op de podia ondervond met de spotlichten kregen op haar twintigste een dramatische verklaring: de jonge ster bleek te lijden aan een ernstige en progressieve oogziekte die op termijn zou leiden tot blindheid.

Legendarisch werd haar vertolking van ‘Giselle’, dat Alonso’s favoriete ballet zou blijven

Twee jaar en drie oogoperaties later keerde Alonso terug op de planken en verblufte artsen, balletliefhebbers en de adviseurs die geprobeerd hadden haar een danscarrière uit het hoofd te praten. De ­decennia erna markeerden strategisch gerichte spots, soufflerende collega’s en een veiligheidsdraad aan de rand van de podia haar weg naar de wereldtop. Ze schreef geschiedenis met haar vaste danspartner Igor Youskevitch, een van de grootste 20ste-eeuwse balletdansers. Legendarisch werd haar vertolking van ‘Giselle’, dat altijd Alonso’s favoriete ballet zou blijven.

Alonso groeide, amper dertig jaar oud, uit tot een levende balletlegende, maar haar vaderland vergat ze nooit. Eind jaren veertig keerde ze terug naar Cuba en richtte het Ballet Alicia Alonso op. De jaren erna reisde ze op en neer tussen New York en Havana, inmiddels met haar eigen choreografieën en zelf opgeleide ballettalenten. Haar definitieve terugkeer naar ­Cuba was te danken aan de Cubaanse revolutie van 1959, die sport en cultuur tot visitekaartjes maakte.

Op de top van haar internatio­nale faam verruilde de danseres het wereldpodium voor de revolutie. Ze richtte het Nationale Ballet van Cuba op en later de Nationale Balletschool. In eigen land reisden de dansers, conform het socialistische ideaal, langs dorpen en suikerplantages om de kunst naar boeren en arbeiders te brengen. Internationaal ontwikkelde Cuba zich dankzij Alonso tot een Mekka voor ­klassiek ballet.

Bij de staatsbegrafenis in het Grand Theater van Havana, dat sinds 2015 haar naam draagt, was de hele communistische elite aanwezig. Beeld AP

Ook nadat de revolutie zijn progressieve glans had verloren, en Cubaanse artiesten, honkballers en zelfs haar eigen balletdansers tijdens de vele internationale tournees kozen voor ballingschap, bleef Alonso trouw aan het communistische regime. “Zonder de revolutie zouden we geen balletgezelschap hebben gehad, geen theater, geen opleidingsinstituut, niets”, zei ze vijftien jaar geleden in een exclusief interview met Trouw.

De diva kreeg bij binnenkomst in het theater steevast een staande ovatie

Het inmiddels vermaarde Nationale Ballet van Cuba, waar Alonso tot op hoge leeftijd onbetwist de scepter zwaaide, boette nooit in aan kwaliteit, maar miste de laatste decennia wel de innovatie van andere internationale gezelschappen. Talentvolle Cubaanse dansers zochten meer uitdaging in het buitenland.

Aan de status van Alonso deed het niets af. De diva, die tot ver in de negentig vrijwel iedere voorstelling bijwoonde, kreeg bij binnenkomst steevast een staande ovatie.

Alicia Alonso overleed op 98-jarige leeftijd, op 17 oktober. Bij de staatsbegrafenis in het Grand Theater van Havana, dat sinds 2015 haar naam draagt, was de hele communistische elite aanwezig. Vooraan stond Raúl Castro, een van de weinige revolu­tionairen van het eerste uur die de grande dame van het Cubaanse ballet heeft overleefd.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden