Mirjam Schaap. Met zoon en echtgenoot.

NaschriftMirjam Schaap

Al kon Mirjam Schaap (1966-2020) op het einde bijna niets meer, haar ogen bleven stralen

Mirjam Schaap. Met zoon en echtgenoot.

De hele dag had ze liedjes in haar hoofd die ze door de spierziekte ALS niet meer kon zingen. Ondanks het voortdurende verlies van lichamelijke functies bleef trainer en coach Mirjam Schaap doen wat ze wel kon. Er kwamen steeds meer laatste keren. Er was veel liefde zonder woorden.

‘Voor de kinderen die we waren. Voor die ene zomer in het hooi, toen we lazen, lazen...’ Het is de opdracht voorin het populaire kinderboek ‘Lampje’ van Annet Schaap. De boodschap is voor haar twee jaar jongere zus Mirjam en verwijst naar een vakantie, toen de zusjes tot hun verdriet twee weken moesten logeren bij een oom en tante. Ze wilden niet buitenspelen of in de tuin helpen, ze wilden alleen maar naar de bieb, gauw terug en Thea Beckman lezen in de hooischuur. 

Ongebreideld lezen, dat hadden ze gemeen. Verder waren ze heel anders. Was Annet meer op zichzelf, Mirjam straalde in gezelschap. Thuis in Maartensdijk, als er bezoek was, maar bijvoorbeeld ook in de hervormde kerk die het gezin elke zondagmorgen bezocht. Op haar vijftiende liep Mirjam zelfverzekerd door het gangpad om de schriftlezing te doen. In het jongerenkoor raakte ze bevriend met Marjan, die zeven jaar ouder was, ze zouden hartsvriendinnen blijven. Samen dansen en kletsen op vrouwenavonden in de Roze Wolk, een homodiscotheek in Utrecht. 

Mirjam met haar sprankelende bruine ogen kreeg veel aandacht van mannen en zo’n avond was lekker rustig. Regelmatig had ze een vriendje, maar dat ging ook weer uit. Totdat ze Gert zag, de nieuwe dirigent van het koor. Dertien jaar ouder dan zij en beginnend leraar klassieke talen. Die wil ik, wist Mirjam. Hij viel op haar zonnige karakter. Ze trok in bij Gert in zijn flat in Utrecht. In die tijd volgde ze de opleiding tot sociaal cultureel werker. Ze zou jarenlang werken als jongerenwerker binnen kerkelijke organisaties. Vooral groepswerk lag haar goed, ze vond het heerlijk, als ze mensen met elkaar kon verbinden.

Over niet gebaande paden 

Tijdens vakanties gingen zij en Gert naar landen als Albanië, Roemenië en Moldavië. Met grote rugzakken over de niet gebaande paden. Als classicus had Gert zijn hart verpand aan Griekenland, ook Mirjam was van het land gaan houden. Hoewel haar rationeel ingestelde echtgenoot een aardig woordje nieuw Grieks sprak, begreep de empathische Mirjam soms beter wat mensen zeiden. 

Mirjam Schaap vorig jaar in Griekenland.

In 1996 verhuisden ze naar Leersum en vijf jaar later kregen ze zoon Pieter. Gert werd huisman en Mirjam, die in die tijd werkte bij een adviesbureau in Arnhem, kostwinner. Pieter was nog maar een jaar oud, toen bleek dat er iets mis was met Mirjams moeder. Na veel onderzoeken kreeg ze de diagnose ALS. Ze begrepen snel dat het een doodvonnis was. Het was een klap voor Mirjam, haar moeder Marijke was altijd haar grote voorbeeld. Vrijzinnig, hartelijk en met zelfspot, waar vader Dick meer recht in de leer was en ernstig. 

Hoe droevig de periode ook was, door de zorg voor hun moeder kwamen Mirjam en haar zus dicht bij elkaar. Ze realiseerden zich hoeveel ze gemeen hadden door hun gezamenlijke verdriet en hun afkomst. Een jaar na de diagnose overleed Marijke. Kort daarna raakten Gert en Mirjam verwikkeld in een conflict met de kerk in hun dorp dat ertoe leidde dat ze er niet meer welkom waren. 

De zware periode leidde bij Gert tot een depressie, Mirjam stortte zich op haar werk. Beiden bleven op de been door de zorg voor hun peuter. Mirjam werkte bij een trainingsbureau waar ze ondernemingsraden schoolde. Het werk was zwaar, ook omdat er steeds meer gewerkt werd met te behalen doelen. De combinatie van het overlijden van haar moeder, het conflict met de kerk, de situatie thuis en haar veeleisende werk leidde tot een stevige burn-out. Gert krabbelde juist weer op.

Met zus Annet

Het was een periode waarin ze werd teruggeworpen op zichzelf. Ook uit het geloof en de kerk haalde ze al langer geen inspiratie en troost meer. Kracht en liefde waren te vinden in haar eigen hart, realiseerde ze zich.

Het leven raakte langzaam weer in balans. Gert, Pieter en zij hadden het goed samen. Mirjam ontwikkelde zich in het coachingswerk en was medeoprichter van de Huis van je leven-methode, een gespreksmethode voor hulpverleners. In 2016 kwam ze bij de FNV terecht als trainer. Tot haar eigen verrassing bleek ze te beschikken over een echt vakbondshart. In de zomer van 2017 toen ze op een ochtend een training gaf, herkende ze het. Haar stem klonk als die van haar moeder, sloom en traag. En er was dat trillinkje in haar vinger. Die nacht sliep ze slecht. Na een paar maanden kreeg ze de officiële diagnose. 

Een leven van verlies op verlies

Toen kreeg Mirjam haast. Trainingen geven, kennis overdragen, in een recordtijd schreef ze twee boeken. Een leven volgde van verlies op verlies. Het kwijtraken van haar stem vond ze het ergste, vooral het delen van je verhaal met vrienden en dierbaren. Zoals de kleine dingen die ze wilde vertellen aan Gert. Over hoe ze hun corpulente kat Hannibal loodrecht tegen de schutting zag opklimmen, hoe knap dat was. De spraakcomputer was een uitkomst, maar ook omslachtig. ‘Nadat ik twee woorden heb getypt, is de kat allang weg’, schreef ze in haar dagboek. 

Weer een verlies waar ze dapper een les aan vastknoopte: misschien moet ik op dat moment zelf gewoon genieten. Dat deed ze, al was het soms eenzaam.Niet meer kunnen zingen vond ze pijnlijk, haar halve leven was ze alt geweest bij een koor.

“Ik hoor liedjes in mijn hoofd, de hele dag. Dat die er niet meer uit kunnen, vind ik heel moeilijk”, zei ze in een interview op de site van ALS Nederland. Soms was ze woedend. Waarom kunnen anderen wel praten en zingen? Soms verdrietig omdat ze zo graag nog avonturen wilde beleven met Gert en Pieter.

Als baby met moeder Marijke, vader Dick en zus Annet

Ze volgde stilteretraites, iets waar ze van genoot, want tijdens die dagen was iedereen stil. Steeds meer werd ze teruggeworpen op de innerlijke kracht, die ze al had leren kennen en die er bij deze beproeving ook onverminderd bleek te zijn. ‘Midden in de winter begreep ik eindelijk dat er in mij een onoverwinnelijke zomer huisde’, de zin van Albert Camus, die ze tegenkwam in een roman van Isabel Allende, raakte een snaar en werd haar lijfspreuk. En ook al werd ze steeds afhankelijker van anderen, ze hield zich voor dat echte onafhankelijkheid in jezelf zit, dat ze haar ziekte niet wás.

‘Zonder leren geen ontwikkeling’

Er kwam een moment dat ze ook haar werk bij FNV moest opgeven. Bij haar afscheid werd haar geschreven speech voorgelezen door zoon Pieter. ‘Zonder leren geen ontwikkeling. Zonder ontwikkeling geen emancipatie. Zonder emancipatie geen rechtvaardigheid’, zo verwoordde hij haar werkmissie.

Voor ALS Nederland organiseerde ze met vrienden en familie vorig jaar september het benefietevenement ‘VocALS-Geef ALS een stem’. “Door het samen organiseren voel ik me weer mijn oude zelf: creatief, krachtig en verbonden met anderen”, zei ze over het evenement waarop ze ruim twintigduizend euro ophaalde. Geld voor een oplossing voor ALS die er misschien ooit zou komen, maar haar nog niet zou helpen, wist ze.

Door het ziekbed van haar moeder was Mirjam zich ervan bewust hoe het ziekteproces zou eindigen. Er kwamen steeds meer laatste keren. Nog een keer met Gert naar Griekenland, in de rolstoel. De reis was beladen en mooi. Een mail naar de bibliotheek om haar lidmaatschap op te zeggen en te bedanken voor alle mooie boeken die ze er had geleend.

Een weekend met een groep vriendinnen in een huisje, waarvoor ze zelf een ALS-bus regelde. Haar bruine ogen straalden, al kon ze bijna niets meer. Met Kerst naar de kerk waar Gert zong, op de maat van de kerstliederen kneep ze in de hand van een goede vriendin. Er was veel liefde zonder woorden. Ook met haar zus. “De liefde spatte in het rond”, zei zij.

Muziek van Janis Ian

Mirjam typte met één vinger suggesties voor haar uitvaart. Muziek van de Amerikaanse zangeres Janis Ian in elk geval. Gert schreef een mail naar de zangeres om haar te bedanken voor wat de liedjes voor Mirjam hadden betekend en te vertellen dat haar muziek op de uitvaart zou klinken.

De zangeres reageerde per ommegaande. ‘I am so very, very sorry to hear this.’ Ze vroeg Gert om aan zijn vrouw te vertellen dat ze zich vereerd voelde dat haar muziek een deel van Mirjams leven en van haar rouw mocht zijn. Gert gaf het haar door.

So if you don’t lose patience with my fumbling around, I’ll come up singing for you even when I’m down. (Stars, Janis Ian)

Mirjam Christina Schaap werd geboren op 8 december 1966 in Ochten en overleed op 3 januari 2020 in Leersum.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden