NaschriftAat Nederlof (1970-2021)

Aat was een talent op het podium en altijd teder

Een oude foto van Aat Nederlof met zijn moeder Anna. Hij bezocht haar nog wekelijks in zijn laatste jaren. Beeld Privéfoto
Een oude foto van Aat Nederlof met zijn moeder Anna. Hij bezocht haar nog wekelijks in zijn laatste jaren.Beeld Privéfoto

Aat, geboren met het syndroom van Down, blonk als acteur uit in televisieseries en een eigen versie van Hamlet. Daarna was hij uitgespeeld, maar ook zonder toneelteksten bleef hij van grote betekenis.

Schommelen. Daar houdt Aat van. Als het buiten tenminste lekker warm is. Soms zweeft hij zwierig door de lucht, andere keren wiegt hij heen en weer, mijmerend in de tuin van de woongemeenschap niet ver van Amsterdam waar hij de laatste jaren woont. Naast hem staat de schildpadgroene leren schoudertas die hij online heeft uitgezocht met zijn oudste zus Lydia en die hij overal mee naar toe neemt. Hierin zitten ansichtkaarten die hij heeft gekregen in coronatijd, zijn favoriete muziek-dvd’s, een Tony’s Chocolonely reep – meestal half opgegeten – en een extra paar vrolijk bedrukte sokken.

Als mensen vragen waarom hij altijd sandalen draagt, antwoordt hij dat het anders zonde is dat je zijn sokken niet kunt zien. Of liever gezegd, hij wijst dan naar zijn zichtbare sokken, want de laatste paar jaren praat hij niet veel meer. ‘Pasta’, fluistert hij soms aan de ontbijttafel, want chocoladepasta is een onmisbaar ingrediënt van zijn ontbijt.

Aat heeft een vaste zitplek in de woongemeenschap, op de hoek van de bank. Naast zich een klein rond bijzettafeltje, waar zijn cappuccino staat met een chocolaatje. Hij trekt de aandacht niet, maar door zijn rust vinden medebewoners en begeleiders het fijn om bij hem te zitten.

Hoewel Aat een man is geworden van steeds minder woorden, spreekt hij wel met zijn gezicht en zijn lichaam, niet voor niets speelde hij jaren pantomime en toneel. Meestal straalt hij tevredenheid uit en als familieleden op bezoek komen heeft hij een grote glimlach op zijn gezicht waardoor de kraaienpootjes rond zijn amandelvormige ogen zich verdiepen.

Aat heeft een uitgesproken smaak als het gaat om kleding; ook zonder woorden kan hij goed duidelijk maken wat hij mooi vindt en wat beslist niet. De laatste tijd draagt hij voornamelijk groen. Ruzie en chaos om zich heen vindt hij vervelend. Een enkele keer flakkert er boosheid op in zijn ogen, misschien omdat hij vaak afhankelijk is van anderen om iets te kunnen doen. In al zijn verstilling is Aat een baken voor de mensen om hem heen, zelfs de huisdieren van zijn familieleden worden rustig als Aat er is. Zijn drie zussen grappen weleens dat ze Aat zouden moeten verhuren aan gestresste managers, die zouden wel baat hebben bij een uurtje met hun jongste broer.

Dansen zit in zijn lichaam

Vele jaren heeft Aat alleen met zijn moeder gewoond, tot dat niet meer kon door haar gezondheidsproblemen. Aanvankelijk moest hij wennen aan meer gezelschap om zich heen, maar hij is het gaan waarderen. Hij troost een verdrietige en onrustige medebewoonster door naast haar te komen zitten en met zijn kleine zachte hand de hare te aaien. Hij brengt vrolijkheid in de woonkamer door zijn dvd’s met de Toppers en de Snollebollekes. Soms staat hij terloops op van de bank op en begint hij te dansen waarna hij weer gaat zitten of er niets is gebeurd. Disco of springend, andere keren sierlijk met golvende armen en balletachtige bewegingen.

Het dansen zit in zijn lijf, hoe kan het ook anders met een moeder die balletdanseres was en hem opvoedt met beweging. Aatje groeit op in het Zuid-Hollandse dorp Maasland met drie oudere zussen die allemaal verliefd op hem zijn. Dat hij geboren wordt met het syndroom van Down is na een eerste schok voor zijn ouders al snel een gegeven. “We zullen heel veel van hem houden”, zegt vader Bob, en moeder Anna is als een leeuwin voor haar zachtaardige welpje. Als kind loopt hij altijd achter Barbara aan, de jongste van de zussen en drie jaar ouder dan hij. Wanneer zij ziet hoe een spelende Aat wordt gepest door twee oudere jongens trekt ze hen tegelijk van hun fiets af. Tijdens kampeervakanties in het buitenland deelt hij met haar de tent. Aan de helft van zijn zus is het een rommeltje, aan de kant van Aat ligt alles keurig in stapeltjes. Als Barbara ’s avonds in de tent al haar kleren over elkaar aantrekt en daar overheen ook nog haar bikini plast hij in zijn broek van het lachen.

Hij lijkt het meest op Joan, de middelste van zijn zussen. Net als zij hoeft hij niet in het middelpunt te staan, maar als er een podium in de buurt is, gaat er een lichtje aan. Op zijn negende verjaardagsfeestje geeft zijn dan 17-jarige zus een pantomimevoorstelling. Aat is betoverd. Op de speciale school die hij bezoekt, geeft zijn moeder bewegingslessen. Wanneer zij een uitvoering van Sneeuwwitje regisseert, blijkt Aat naderhand teleurgesteld dat hij kabouter was en niet de boze koningin.

Met zijn moeder bezoekt hij regelmatig toneelvoorstellingen. Wanneer een optreden hem aanspreekt, kijkt hij gebiologeerd naar het podium, anders bestudeert hij het plafond. Het is duidelijk dat Aats eigen passie en talent ook liggen bij het theater. Net als Joan wil hij naar de toneelschool. Boos en verdrietig is hij als blijkt dat het niet kan. Maar zijn moeder vindt samen met hem een alternatief. Aat krijgt op zijn zeventiende privélessen bij mimedocent Oetie Wijzenbeek in Amsterdam. Hij heeft net de eerste lessen gehad wanneer onverwacht zijn vader overlijdt.

Een recente foto van Aat Nederlof. Beeld Privéfoto
Een recente foto van Aat Nederlof.Beeld Privéfoto

Een intensieve carrière

In het huishouden van moeder Anna en Aat – de zussen wonen al zelfstandig – heerst grote ontreddering nu de stabiele en zorgzame Bob er niet meer is. Aat mist zijn vader en moet vaak hard huilen. Niet veel later verhuizen hij en Anna naar Amsterdam. Aat treedt nu regelmatig op als lid van het duo Mime Team met Herman Holsbergen. Door de jaren heen mimet hij rollen als leeuwentemmer, visser, vrouw, glazenwasser en tandarts. Wanneer hij moet neerhurken bij een denkbeeldige vlinder wordt deze door zijn tedere houding haast zichtbaar.

Zijn talent wordt opgemerkt. Op zijn eenentwintigste maakt Aat zijn filmdebuut in Tadzio, een korte film van fotograaf Erwin Olaf. In de jaren die volgen is hij dansend fotomodel voor het modemerk G-star, speelt hij in televisieseries als Medisch Centrum West, Baantjer, All stars, Iris en Hertenkamp. In de musical Fly Away van Arjan Ederveen speelt hij een onnavolgbare God.

Onnavolgbaar, dat is Aat ook als acteur en dat maakt het voor regisseurs en acteurs bijzonder om met hem te werken en voor publiek spannend om te kijken. Enerzijds heeft hij een grote beroepsernst en rolvastheid, anderzijds kan hij volkomen onverwacht uit de hoek komen met een grappig danspasje, een elegant gebaar of een net iets andere zinsnede. Daarnaast heeft Aat een geheel eigen tempo en ritme en daar hebben zijn collega’s zich maar aan aan te passen.

Toneelschrijver Don Duyns schrijft in 2000 speciaal voor Aat een versie van Shakespeares beroemde stuk Hamlet: Aat’s Hamlet. Het is een voorstelling vol feest en waanzin, waarin Aat vol overtuiging de rol speelt van de enige persoon die normaal blijft. In 2006 schrijft Duyns Aat’s Odyssee, waarin Aat opnieuw de hoofdrol heeft. Omdat Aat extra veel tijd nodig heeft om de teksten uit zijn hoofd te leren, belt zijn moeder de toneelschrijver met enige regelmaat op. “Heb je al voer voor Aat?”

Juist omdat spraak niet zijn grote talent is, oefent Aat lang op zijn dictie, daardoor krijgt zijn spreken iets aandachtigs en precies. Ook lijkt het wanneer hij speelt alsof de woorden ter plekke uit zijn geest komen. Zijn kleine kwetsbare gestalte en grote talent maken dat hij het publiek kan ontroeren.

Aat Nederlof als kind Beeld Privéfoto
Aat Nederlof als kindBeeld Privéfoto

Na een intensieve carrière van ruim twintig jaar is Aat uitgespeeld. Hij is begin veertig en verlangt na het harde werken naar rust. Aat gaat met pensioen en er komt meer ruimte voor de kleine dingen waar hij altijd al van genoot. Lekker thuis op de bank zitten met een kopje cappuccino binnen handbereik. Oude beelden van zichzelf in het theater en op de televisie raken hem niet zo. Dat is geweest, nu is nu.

Wanneer Aat niet meer bij zijn moeder kan wonen, woont hij een tijd bij zijn oudste zus Lydia en haar man Hans. Haar jongste broer van zo dichtbij mee te maken, zet haar aan het denken over waar het in het leven om draait. Aat heeft geen dubbele agenda, hij houdt onvoorwaardelijk van mensen en benadert ze vol vertrouwen en hij draagt een stille vrede met zich mee.

Eenmaal in de woongemeenschap blijft de band met zijn zussen innig, al vindt Aat het fijn dat hij nu ook een eigen plek heeft. Elke donderdag brengt hij door met Lydia en Hans. ’s Morgens gaan ze naar zijn moeder om koffie te drinken met taart en daarna is hij bij hen. Zo ook de laatste donderdag voordat hij later die avond zal worden getroffen door een hersenbloeding. Het is een bijzondere dag, want samen met Hans koopt hij een cadeau voor zijn oudste zus die de volgende dag jarig is. Hij kiest een mandje met klimop.

Aat Nederlof werd geboren op 19 september 1970 in Vlaardingen en overleed op 12 april 2021 in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden