InterviewGezondheidspsycholoog

‘Aantal mensen met psychische klachten kan fors toenemen door geldzorgen’

null Beeld ANP / Robin Utrecht
Beeld ANP / Robin Utrecht

Wie op zwart zaad zit, blijkt veel meer risico te lopen op angst- en depressieklachten dan mensen zonder geldproblemen. Gezondheidspsycholoog Peter van der Velden verwacht dan ook meer mensen in de wachtkamer van de huisarts en psycholoog.

Maurice Timmermans

Met grote bezorgdheid kijkt de Tilburgse onderzoeker Peter van der Velden naar de prijzen van boodschappen en energie, die volledig de pan uit rijzen. En naar al die mensen, zegt hij, die op de rand van de financiële malaise zweven of over niet al te lange tijd voor de bijl gaan. “Die voor de keuze komen: geef ik mezelf te eten of mijn kinderen? Ze voelen zich machteloos bij de gigantische prijsstijgingen. En zoals maar al te vaak blijkt: op machteloosheid zijn mensen niet gebouwd.”

Dat zegt Van der Velden, hoogleraar aan Tilburg University, met in het achterhoofd de uitkomsten van zijn recente studie naar geldproblemen en psychische klachten. Wie niet kan rondkomen, ontdekte hij samen met collega’s, meldt drie à vier keer zo vaak matige dan wel ernstige angst- en depressieklachten als mensen zonder financiële problemen.

Voor het onderzoek heeft een representatieve groep van 4770 Nederlanders van 18 jaar en ouder vragenlijsten ingevuld. De gegevens stammen uit 2018 en 2019. Voor dat tijdvak koos Van der Velden bewust om psychisch leed als gevolg van corona(maatregelen) te omzeilen en vertroebeling van de uitkomsten te voorkomen. “Het draait in de studie om het patroon, en dat geldt evengoed voor de huidige tijd.”

Wat maakt financiële problemen geestelijk zo belastend?

“Geldzorgen gaan gepaard met veel stress en achtervolgen je elke dag. In de supermarkt, maar ook als de auto naar de APK moet, of als je het schoolreisje van je kind niet kunt betalen. Je weet dat er dan anders naar je kind wordt gekeken, en dat kan dan weer schuldgevoelens wekken. Al die stress kan zich opstapelen en uitmonden in angst of somberheid.”

Dat armoede een belangrijke voorspeller is voor mentale problemen, is al vaak aangetoond. Wat voegt deze studie toe?

“We hebben niet alleen laten zien dat geldnood de oorzaak is van angst- en depressieklachten, maar ook omgekeerd, dat ernstige klachten vaak leiden tot financiële problemen, en wel binnen een jaar. Soms doordat mensen hun werk niet meer kunnen doen, soms omdat ze hun rekeningen niet betalen en de boetes zich opstapelen. Zo kan een sneeuwbaleffect ontstaan, waarbij schulden en psychische klachten elkaar versterken en alsmaar voortduren. Ook tonen we aan dat de helft van de mensen die de financiële problemen te boven komen, binnen een jaar herstelt van psychische klachten. Bij mensen in permanente geldnood is dat slechts een kwart.”

Wat hebben we aan die bevindingen?

“Ze kunnen verhelderend zijn voor huisartsen of bedrijfsartsen, die zich afvragen waarom mensen niet opknappen. Ook psychotherapeuten kunnen er hun voordeel mee doen. Dat sommige therapieën niet aanslaan, heeft misschien minder met de behandeling te maken maar meer met de financiële situatie van de cliënt. Veel therapeuten vragen daar niet naar, maar dat zouden ze wel meer mogen doen. Niet alle malaise is psychisch van aard.”

Wat vindt u van de steunmaatregelen van het kabinet?

“Ik mis een gevoel van urgentie. Kan er niet wat meer vaart achter worden gezet? In 2018 had 8 procent van de Nederlandse huishoudens geldproblemen. Nu is dat misschien het dubbele, volgens een van de scenario’s van het Centraal Planbureau. Dat zou betekenen dat een op de zes huishoudens niet rondkomt. Dat is enorm veel. Afhankelijk van het kabinetsbeleid verwacht ik dat het aantal mensen met psychische klachten flink zal stijgen. Zonder aanvullende steunmaatregelen vrees ik een toename van 5 tot 10 procent.”

Het wetenschappelijke artikel wordt binnenkort gepubliceerd in vakblad De Psycholoog.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden