Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zwitsers referendum: alle voeding duurzaam?

Home

Renske Heddema

Het alpenland importeert de helft van zijn voedsel. Als het voorstel wordt aangenomen, moet al dat voedsel volgens de eigen, Zwitserse normen worden geproduceerd, wat hun chocolade bijvoorbeeld fors duurder zal maken. © SWITZERLAND TOURISM

Krijgen de Zwitsers straks alleen nog duurzaam, lokaal geproduceerd voedsel op hun bord? Als het aan de initiatiefnemers van twee referenda ligt wel. Zondag wordt erover gestemd.

Het is niet zo makkelijk, twee referendumvoorstellen over duurzame voedselvoorziening tegelijk.' De 19-jarige studente Dorine Röthlisberger moet de wetsvoorstellen nog even goed bestuderen voordat ze de envelop met haar stembiljetten kan dichtplakken en wegsturen. Ze staat niet alleen. Veel Zwitsers hebben moeite de twee wetsontwerpen over ecologische landbouw en veeteelt waarover ze zondag mogen stemmen uit elkaar te houden.

Lees verder na de advertentie

Het 'Fair-Food'-volksinitiatief wil dat Zwitserse consumenten voortaan alleen nog maar duurzaam geproduceerd voedsel op hun bord krijgen. Het is afkomstig uit kringen van onder ander de Groene Partij, Greenpeace, de bioboeren Biosuisse en het Zwitserse boerenverband.

Genetische manipulatie

Het wetsvoorstel 'Voedselsoevereiniteit' gaat nog verder. Het eist dat alle geïmporteerde levensmiddelen onder exact dezelfde strenge regels geproduceerd moeten zijn als Zwitserse producten. Eigenlijk willen de initiatiefnemers zo weinig mogelijk import. Dan is ook de kans op genetisch veranderd voedsel - verboden in de Alpenstaat - het kleinst. Binnenlandse boerenbedrijven moeten zo meer kansen krijgen. Het initiatiefcomité achter dit wetsvoorstel bestaat vooral uit Franstalige boerenorganisaties als Uniterre, Agrigenève en Chrétiens au travail (Christenen aan het werk). Regering én de meerderheid van het parlement adviseren het volk 'nee' te zeggen tegen beide referendumvoorstellen.

Zoals gebruikelijk beginnen volksinitiatieven in de peilingen goed. Vijf weken voor het referendum zei driekwart van de burgers nog 'ja' tegen beide wetsvoorstellen. Twee weken vóór de stemming schommelen die percentages rond de 50 procent. Of het Fair-Food-initiatief het gaat redden? Franstalig Zwitserland zal zijn volle gewicht in de schaal moeten leggen. Daar stemmen nu nog zeven van de tien de burgers voor het volksinitiatief.

Handelsverdrag met vleesexporteurs

Het was reden voor de minister van economische zaken Johann Schneider-Ammann om behoorlijk van leer te trekken tegen de burgerinitiatieven. Want als ze erdoor komen, zijn ze bindend. De anders zo rustige minister waarschuwde ervoor dat het doorvoeren van de volkswil voor staatsbemoeienis zonder weerga zou zorgen. En dat terwijl een handelsverdrag met Zuid-Amerikaanse staten, grote vleesexporteurs, bijna klaar is.

Hoe komt het dat biologische landbouw en duurzame veeteelt in Zwitserland zo sterk leven dat burgers er volksstemmingen voor organiseren? Precies een jaar geleden stemde het land al voor een referendumvoorstel dat de binnenlandse voedselproductie moest bevorderen. "De Zwitsers waren pioniers", zegt Urs Niggli, directeur van het onderzoeksinstituut voor biologische landbouw FiBL. Al in 1981 werd het biolabel Knospe (knop) in het leven geroepen dat standaarden en controles ontwikkelde en boerenbedrijven begon te certificeren. 6500 boeren hebben het biolabel inmiddels, met een jaarlijkse omzet van 2,3 miljard euro. Het merk Max Havelaar is er zo mogelijk nog bekender dan in Nederland. Ook internationaal heeft Zwitserland veel bijgedragen aan de ontwikkeling van standaarden in de biologische landbouw, zegt Niggli.

Zwitsers gedroogd pekelvlees © Colourbox

Voor iets meer dan de helft van zijn voedselvoorziening is Zwitserland aangewezen op het buitenland. "Dat willen we ook niet veranderen", zegt Christine Bühler (59) vicevoorzitter van het Zwitserse boerenverband en initiatiefneemster van Fair-Food. "Daarvoor hebben we veel te weinig landbouwgrond." Het boerenverband vindt de eis van het andere comité voor Voedselsoevereiniteit om meer binnenlands te verbouwen dan ook te ver gaan. "Maar we willen de milieuproblemen ook niet simpelweg naar de derde wereld exporteren. Geïmporteerd voedsel, in verwerkte vorm of niet, moet ook duurzaam geproduceerd zijn, net als bij ons."

Bio

Bühler, die ook politica is voor de Bürgerlich-Demokratische Partei, ergert zich eraan dat de importeurs en supermarkten enorm verdienen aan de handel. Bühler: "De marges zijn enorm. Een Nederlands ei dat 6 Zwitserse rappen aan de grens kost, ligt hier voor 22 rappen in het schap. Met die marges kun je een duurzamere productiewijze afdwingen."

Uit de regio, voor de regio

Voor de binnenlandse helft van de voedselproductie zijn de controles al streng. De pluimveehouderijen zoals die in Nederland en Duitsland bestaan, zijn in Zwitserland verboden. Herkomst en samenstelling van levensmiddelen moeten verplicht vermeld worden. Markten waar lokale bioboeren hun waren aanbieden, zijn enorm populair. Bij supermarkten is de afdeling met lokaal geproduceerde groenten, al dan niet met biolabel, zo langzamerhand veel groter dan die met geïmporteerde waar. "Uit de regio, voor de regio", is een gevleugelde slogan bij grootgrutter Migros. Naam en adres van de akkerbouwer in de buurt staan op de verpakking. En kiloknallers zijn nog steeds moeilijk te vinden in Zwitserse supermarkten.

Toch: lang niet alle Zwitsers kunnen het zich permitteren hun duurzame principes voorrang te geven. "De droevige waarheid is" zegt Babette Sigg (56), voorzitter van de christen-democratische vrouwen in het parlement en directeur van het Consumentenforum, "dat veel consumenten vooral op de prijs moeten letten. Normale consumenten moeten zich met hun hoge huren en dito zorgverzekeringen wel tweemaal bedenken voordat ze naar de duurdere bio producten grijpen."

Emmentaler © Colourbox

Het zijn deze consumenten die ook de meeste inkopen in de omringende EU-landen doen. Daar betalen ze vaak de helft voor hun wekelijkse boodschappenkar. Duitsland, Frankrijk, Italië of Oostenrijk zijn bijna overal binnen een uur te bereiken. Het inkooptoerisme van de Zwitsers bij de buurlanden is goed voor zo'n 9 miljard euro per jaar.

Het werkelijke getal ligt waarschijnlijk nog hoger. Sinds je maar 1 kilo vlees per persoon mag invoeren, wordt vlees steeds vaker de Europese Unie uit gesmokkeld. Vorig jaar nam de douane 228 ton vlees in beslag.

Hogere prijzen

Neem Erich Lanker,die zijn wekelijkse boodschappen over de grens in Duitsland doet. Hij gaat voor Fairfood stemmen, maar gaat zeker niet stoppen met zijn zaterdagse gewoonte. De 62-jarige kapper vreest dat het voorstel voor Voedingssoevereiniteit de prijzen in Zwitserland zal opdrijven. Meer controles op productiewijze en beperking van import betekenen ongetwijfeld hogere prijzen voor de Zwitserse consument.

Zwiterse bonbons © Colourbox

Ook de multinationals komen in het geweer. Nestlé waarschuwt dat melk en suiker, belangrijke grondstoffen voor chocola, duurder zullen worden. De grote farmaceutische bedrijven als Roche en Novartis vrezen repercussies van het buitenland. Zwitserland neemt volledig deel aan de Europese binnenmarkt. Het land is lid van de Wereldhandelsorganisatie. Er is een vrijhandelsverdrag met China, één met Zuid-Amerika is in de maak. 

Er zullen ongetwijfeld sancties volgen voor Zwitserse producten. Een stagnatie in de export van Zwitserse pharma, machines en horloges zou een gevoelige slag voor de hele economie betekenen. Onderzoeksdirecteur Niggli: "Het idee achter de voorstellen is goed. Maar een 'ja' van de burgers zou dramatische consequenties hebben."

Lees ook: Zwitserland: VN moet 'duurzaamheidsraad' opzetten

Zwitserland wil dat de Verenigde Naties een soort Veiligheidsraad voor duurzame ontwikkeling opzetten.

Deel dit artikel