Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zware misdadiger kan wél veranderen

Home

MARIEKE LIEM, ONDERZOEKSTER en VERBONDEN AAN CENTRE FOR TERRORISM AND COUNTERTERRORISM - LEIDEN UNIVERSITY

In het debat over levenslang straffen is geen plaats voor bangmakerij of wraakgevoelens. Ruim baan voor de wetenschap, betoogt onderzoekster Marieke Liem.

Sinds 2000 zijn de veroordelingen tot een levenslange gevangenisstraf verviervoudigd. Thans ondergaan 34 mensen hun levenslange straf. Van hen zijn de meesten veroordeeld in de afgelopen. Het strenger en harder straffen van moordenaars staat haaks op de trend van moord en doodslag, die al jaren dalende is. Ook zijn de moorden van nu niet gruwelijker. De reden lijkt te liggen in de nadruk op straffen uit vergelding, waarbij rehabilitatie - immers ook een doel van straffen - terzijde wordt geschoven.

Dit geldt specifiek voor de levenslange gevangenisstraf. Hierbij heerst het idee, zoals VVD-Kamerlid Foort van Oosten (Opinie, 26 juni) verwoordt, dat juist deze daders onveranderlijk zijn en blijvend opgesloten moeten worden om de samenleving te beschermen. Rehabilitatie zou voor hen daarom niet aan de orde zijn. Maar onderzoek leert dat verandering wél mogelijk is en dat ook - om met Van Oosten te spreken - 'zware misdadigers die niet het minste ontzag voor een ander hebben' na een detentieperiode kunnen transformeren in individuen die hun 'oude' leven achter zich willen laten en een zinvol bestaan willen opbouwen. Die vaak iets willen 'terugdoen' voor het leed dat zij anderen toebrachten.

Daarnaast zijn individuen, na decennia van opsluiting, simpelweg ouder geworden. Hun levensstijl tijdens het delict, en waar het delict vaak uit voortvloeide, is niet meer de levensstijl die zij kunnen of willen leiden op middelbare of bejaarde leeftijd. En met het verdwijnen van die levensstijl neemt tevens het risico af om opnieuw de fout in te gaan, weten we uit de criminologie. Het is dan ook niet vreemd dat veroordeelde moordenaars juist de laagste recidivekans hebben vergeleken met andere veroordeelden; denk aan diegenen die vastzitten voor berovingen, overvallen, zware mishandelingen.

Lees verder na de advertentie

Uitzonderingspositie

Nederland neemt met zijn bijna absolute vorm van levenslange straf in Europa een uitzonderingspositie in. De meeste Europese landen kennen een regeling die voorziet in de mogelijkheid van voorwaardelijke vrijlating nadat een substantieel deel van de straf is uitgezeten. Hoewel Nederland officieel een gratiebeleid kent, worden gratieverzoeken structureel afgewezen. Er is sinds 1986 slechts eenmaal gratie verleend, aan een terminaal zieke veroordeelde, om hem de gelegenheid te bieden thuis te kunnen sterven. In het huidige systeem ontbreekt het levenslang veroordeelden aan enig toekomstperspectief. Het wordt daarom ook wel 'een verkapte doodstraf' genoemd: de gevangenisstraf leidt onherroepelijk - na decennialang uitzichtloos lijden, permanente scheiding van familieleden en gebrek aan zingeving - tot de dood.

Onlangs heeft de Beroepscommissie van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming geoordeeld dat ook levenslanggestraften recht hebben op resocialisatie, en dus op verlof, vanzelfsprekend alleen indien geen recidive te duchten is. De beroepscommissie volgt daarmee de rechtspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Na jarenlange uitzichtloze opsluiting zijn perioden van verlof nodig om de kansen op een succesvolle herintreding te beoordelen en vervolgens te bewerkstelligen.

Van Oostens standpunt - gratie zonder verlof - laat in eerder onderzoek slechts negatieve gevolgen zien: gedetineerden die simpelweg met een treinkaartje en een vuilniszak met kleren buiten de gevangenismuren worden gezet na decennialange opsluiting, krijgen geen oprechte kans een leven buiten detentie voort te zetten. Laten we ons in deze recente ontwikkelingen omtrent de levenslange gevangenisstraf baseren op wetenschappelijke onderzoeksresultaten in plaats van ons te laten leiden door wraakgevoelens en niet-onderbouwde bangmakerij.

Deel dit artikel