Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zuidelijk Toneel licht 'Lucifercomplex' niet bij

Home

AREND EVENHUIS

Tournee t/m 17 mei door Belgie en Nederland. Reserveren: 040 - 2333 633.

Toch was het op Goede Vrijdag weer zover, bij de Nederlandse première van Vondels 'Lucifer' onder regie van Peter van den Eede. Of Vondels personages nou wederspannige oversten, Gods geheimnistolk of stedehouder heten - ze droegen fragiel knisperende plasticvleugels. Terwijl de afgelegde vleugels van veren, links en rechts als ambachtelijke werktuigen over de toneelvloer geëtaleerd, hun hemelse hoedanigheid toch al ruimschoots duidde.

Maar goed; het zijn schone vleugels (kostumering Ann Weckx). Niet op z'n bidprentjesrooms, maar teer en glinsterend als die van een libelle. Als engelengewaad dragen de acteurs verder alleen doorzichtige plasticstroken over hun dagelijkse kleding.

'Het paleis der hemelen' zelf ziet er bij aanvang daarentegen donker en grimmig uit, als een rij hermetische badhokjes op een waaiend strand waar het ooit weer zomer moet worden. Boven en achter de badhokjes knipperen tientallen tl-buizen in de vergeefse hoop nu ook eens te mogen blijven branden.

Voor, in en later ook achter de badhokjes worden immers zaken besproken waarbij je het hoofd niet moet verliezen. Tot nu toe dienden de engelen hun - theatraal afwezige - God, en leidden hun engelenleven in strikte hiërarchie, zoals ook de Griekse goden. Maar God schept de mens, en verheft die boven de engelen aangezien de mens tot vermenigvuldiging in staat is. Dat leidt tot verwarring en opstand onder de engelen, met uiteindelijk de overwinning van de godsgetrouwe Michaël en de val van stedehouder Lucifer. En de daarop volgende val van Adam (de mens), wiens harteklop als begin en als slot bonkend weerklinkt.

Je moet je in deze Zuid-Nederlandse co-productie nogal een weg door de engelenhiërarchie banen; zowel met de ogen als met de oren. Pas in het derde bedrijf begint duidelijk te worden wie wat uit welke functie tegen wie zegt. Vóór de gesloten badhokjes krioelen en slierten Lucifer (Johan van Assche) en de wederspannige oversten Apollion, Belial en Belzebub met elkaar, en paren de statige Vondelverzen aan gebaartjes, stemverhogingen of doorgezette zenuwlachjes die de invloed van toneelpedagoge Dora van der Groen (leermeester van de regisseur en vormgever) verraadt. Op: 'Het is afgelopen met de heerschappij! Hoort ge dat goed?', volgt dan een bijna onhoorbaar en beteuterd 'Ja, ja, jah' in de quasi-koddigheid van een berispte peuter. Iets soortgelijks gebeurt in de rei van engelen, wanneer Mieke de Groote en Liesbeth Jannes bakvisserig en onverstaanbaar door elkaar heen blijven kleppen.

Pas halverwege het vierde bedrijf ga je rechtop in je stoel zitten, wanneer de beschermengel Rafaël per televisiescherm een laatste poging doet om Lucifer, ooit Gods lieveling, van zijn strijd af te brengen. Zelf zit Rafaël op een verhoging achterin het toneel, waar ze haaks op de toeschouwer gefilmd wordt. Door de indringend-behoedzame toon en schone verschijning van Rafaël (Mieke de Groote), raakt Lucifer even aan het wankelen. Hij koestert, aait en kust Rafaëls televisiehoofd op vrijwel smartelijke wijze. Maar het is al te laat; het vijfde en slotbedrijf nadert.

In een strakke jongensbroek, lichtblauw singlet en microfoon in de hand brengt schildknaap Uriël (Ramsey Nasr) verslag van de strijd uit. Nasr komt haperend op gang, staat even quasi toneel te spelen, en verliest zich al heen en weer springend en crescenderend in evenredige heftigheid van de strijd.

Achterop de toneelvloer zijn de engelen zich dan al aan het afschminken, en toasten met veldheer Michaël, die handtekeningen aan z'n mede-engelen uitdeelt. De beeldschone Michaël, op de voorgrond ook weer vergroot op de monitor, is superieur in de vanzelfsprekende nuffigheid waarmee Pol Pauwels hem neerzet - hij houdt het midden tussen Antoine Bodar (die de engelenrol immers ook goed verstaat) en het Belgische popidool Koen Wauters.

Met het neervallen van het gaasgordijn (de strijd) blijkt aan het slot opeens hoezeer je de dan ontstane helderheid in de vier voorgaande bedrijven hebt gemist; vormgever Bas Teeken maakte eigenlijk een schimmenrijk van zijn paleis der hemelen, waarin het toch al lastig tasten is naar die verscheurdheid, naar de 'staatszucht' van Lucifer en zijn Luciferisten. Of naar 'het Lucifercomplex', zoals regisseur Van den Eede het noemt: “Het herstellen van de eigen schoonheid door het veroveren van steeds meer schoonheid.”

Deel dit artikel