Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zuid-Afrika’s ‘Moeder van de natie’ was hard en koppig

Home

Niels Posthumus

Winnie Mandela tijdens de 54ste nationale conferentie van het ANC, afgelopen december in Johannesburg, Zuid-Afrika. © AFP

Winnie Madikizela-Mandela overleed maandag op 81-jarige leeftijd. De ex-vrouw van Nelson Mandela offerde zich op voor de anti-apartheidsstrijd, maar ging ook ernstig over de schreef.

In zijn eerste toespraak als vrij man, na bijna 27 jaar gevangenisstraf, zei Nelson Mandela tegen zijn toenmalige vrouw Winnie: “Ik ben ervan overtuigd dat jouw pijn en lijden veel groter zijn geweest dan dat van mij.”

Lees verder na de advertentie

Het was geen beleefdheid. Jarenlang had zijn vrouw gestreden voor zijn vrijlating. Zij had, toen Mandela in de vergetelheid dreigde te raken, van hem weer het ultieme gezicht in de strijd tegen het racistische apartheidsregime in Zuid-Afrika gemaakt. En ze had hun kinderen helemaal alleen opgevoed, terwijl de politie ook haar regelmatig arresteerde, martelde, soms in isolement opsloot, en uiteindelijk voor acht jaar verbande naar het afgelegen dorpje Brandfort.

Onder de arme, zwarte massa bleef zij tot haar dood razend populair

Winnie Nomzamo Madikizela-Mandela overleed maandag op 81-jarige leeftijd in Johannesburg. “Haar moedige verzet was inspirerend voor mij en hele generaties activisten”, prees voormalig aartsbisschop en Nobelprijswinnaar Desmond Tutu haar in een reactie.

Zelfs tijdens de verbanning naar Brandfort, van 1977 tot 1986, negeerde Winnie vaak haar reis- en ontmoetingsrestricties en kwam ze naar Johannesburg om, bij absentie van haar opgesloten man, het anti-apartheidsverzet te leiden. Wegkwijnen in het plattelandsdorp zelf deed ze al evenmin: ze zette er een medische kliniek op, een gaarkeuken voor schoolkinderen en allerlei andere hulpprojecten.

Uitzonderlijk

Winnie was een uitzonderlijk harde, sterke en koppige vrouw. Ze werd op 26 september 1936 geboren in het dorp Bizana in het zuidoosten van Zuid-Afrika. Halverwege de jaren vijftig ging ze in township Soweto bij Johannesburg werken als maatschappelijk werker. Daar ontmoette ze in 1957 bij een bushalte de achttien jaar oudere Mandela. Winnie was toen al actief binnen het anti-apartheidsverzet en Mandela, die in scheiding lag, viel als een blok voor haar schoonheid en krachtige uitstraling. Een jaar later trouwden ze, en drie jaar later hadden ze twee dochters.

Haar huwelijk met Mandela, een van de leiders binnen anti-apartheidsbeweging ANC, veranderde Winnie’s leven radicaal. Maar wat het apartheidsregime ook probeerde, het leek haar niet te kunnen breken. Ze groeide uit tot het bekendste vrouwelijke gezicht van de anti-apartheidsstrijd. En de beloning kwam in 1990, toen ze hand in hand, voor het oog van de hele wereld, met haar man diens gevangenis uit kwam lopen: haar andere hand trots gebald in de lucht.

Nelson Mandela verlaat als vrij man de Victor Verster gevangenis in Paarl op 11 februari 1990, na bijna 27 jaar gevangenisstraf. Rechts Winnie Mandela. © Hollandse Hoogte / Fotografie René Bouwman

Onverzoenlijk

Maar van de vreedzaamheid en vergevingsgezindheid die Mandela zou gaan prediken, wilde Winnie niet veel meer weten. Uitgerekend vanaf het moment dat het apartheidsregime haar verbanning ophief en zij meer bewegingsruimte kreeg, werd haar toon agressief en onverzoenlijk. In 1986 riep ze tijdens een protestbijeenkomst op tot het levend verbranden van ‘verraders’. “Met onze lucifers en halsbanden zullen we ons land bevrijden”, oreerde ze. Die ‘halsbanden’ waren met benzine gevulde autobanden die om de nek van politie-informanten werden gelegd en aangestoken.

Het bleef niet bij agressieve woorden alleen. In 1991 werd Winnie veroordeeld tot twee jaar voorwaardelijke gevangenisstraf voor betrokkenheid bij de ontvoering en mishandeling van de pas 14-jarige ANC-activist James ‘Stompie’ Moeketsi Seipei eind jaren tachtig, die daarna dood in een open veld was gevonden. Ook hij zou zijn verdacht van verraad.

Winnie’s betrokkenheid bij zijn dood werd nooit bewezen. Maar de Mandela United Football Club, die opereerde als een groep bodyguards van Winnie, werd wel berucht. Winnie duldde geen tegenspraak meer. De Waarheid en Verzoeningscommissie, die in de negentig de wonden van de apartheidsperiode enigszins probeerde te helen, oordeelde dat Winnie medeverantwoordelijk was ‘voor het plegen van grove schendingen van de mensenrechten.’

Buitenechtelijke relaties

Winnie en Mandela gingen in 1992 uit elkaar en scheidden officieel in 1996. Winnie bleek er meerdere buitenechtelijke relaties op na te houden. In 1995 zag Mandela zich bovendien genoodzaakt haar te ontslaan als minister van kunst, cultuur en wetenschap vanwege corruptiebeschuldigingen en wanbeleid, slechts elf maanden nadat hij als eerste zwarte president van Zuid-Afrika een regering had gevormd. Toch weigerde hij kwaad over haar spreken.

Winnie gaf in 2010 in een interview wél af op Mandela. Hij zou zwarte Zuid-Afrikanen in de steek hebben gelaten en een slechte deal voor hen hebben gesloten tijdens de overgang van apartheid naar algehele democratie.

Winnie nam het sowieso vaak op voor de arme, zwarte massa in Zuid-Afrika. Vooral onder die groep bleef zij tot haar dood dan ook razendpopulair. “Ze gaf de onzichtbaren een stem. Vandaag hebben we een moeder, een kameraad en een leider verloren”, zei de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa gisteren.

Toch contrasteerden Winnie’s uiterst luxueuze levensstijl en haar verbeten strijd om na zijn Mandela’s dood in 2013 tevergeefs een deel van zijn erfenis op te eisen, pijnlijk met dat zelf gecreëerde imago.

Ondanks alle kritiek zei Winnie zelf nergens spijt van te hebben. Ze zou alles in haar leven op precies dezelfde manier weer hebben gedaan. “Alles.” Ze bleef tot haar einde hard en koppig.

Lees ook: Anti-apartheidsactiviste Winnie Mandela (1936-2018) overleden


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Onder de arme, zwarte massa bleef zij tot haar dood razend populair