Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zuid-Afrika is in de ban van de GuptaLeaks

Home

Niels Posthumus

Ajay en Atul Gupta, Duduzane Zuma (4 maart 2011). Zuma, de zoon van Zuid-Afrika's president, is topman in het bedrijf van de Gupta's. © Getty Images
Interview

Uit gelekte mails blijkt hoe lang de tentakels van de familie Gupta zijn, zegt journalist Pieter-Louis Myburgh.

Lang leken de broers Ajay, Atul en Rajesh Gupta wat controversiële, maar vooral ook jaloersmakend succesvolle zakenmannen. In 1993 kwamen ze vanuit India naar Zuid-Afrika. En binnen 25 jaar groeide alleen Atul al uit tot een van de tien rijkste mensen in dat nieuwe thuisland. "Maar meer dan ooit blijkt uit duizenden gelekte e-mails - #GuptaLeaks - dat zij gewoon een puur crimineel netwerk leiden", zegt Pieter-Louis Myburgh. Hij schreef het boek 'The Republic of Gupta'.

Lees verder na de advertentie

Sinds een rapport van de Zuid-Afrikaanse ombudsvrouw vorig jaar zijn twee woorden onlosmakelijk met de Gupta's verbonden: state capture (staatsinkapseling). Dit gaat verder dan corruptie, legt Myburgh uit. "Corruptie is eenmalig: een bedrijf dat een topambtenaar smeergeld betaalt om een bepaalde licentie te krijgen bijvoorbeeld. Staatsinkapseling is een systematische frauduleuze controle over overheidsinstellingen, waarbij zelfs benoemingen van ministers worden beïnvloed."

Uit de gelekte e-mails van de zakenfamilie blijkt dat de Gupta-broers geen enkele moeite hebben met wetsovertredingen en voortdurend dubieuze achterkamertjesdeals sluiten met politici en topambtenaren, benadrukt onderzoeksjournalist Myburgh. "Daarmee brengen ze de economie van Zuid-Afrika in gevaar. Maar dat maakt ze niet uit. Het enige wat de Gupta's interesseert is nóg rijker worden, nóg meer geld uit de Zuid-Afrikaanse staatskas wringen."

Strategie

Hij beschrijft hoe de Gupta-broers vanaf het begin hun strategie op staatsinkapseling afstemden. Ze kwamen naar Zuid-Afrika toen het land zich in de overgangsfase van de apartheid naar een gloednieuwe ANC-regering bevond. De kersverse politici hadden nog geen groot politiek netwerk en weinig politieke ervaring. Een ideaal moment om tegen hen aan te schurken.

Het enige wat de broers interesseert is nóg meer uit de staatskas wringen

Een belangrijke pion - maar zeker niet de enige - was Jacob Zuma. "Staatsinkapseling is een langetermijnconstructie", benadrukt Myburgh. Pas jaren nadat de Gupta's Zuma ontmoetten, werd hij president. Maar tegen die tijd was Zuma een hechte familievriend geworden.

Dit inpalmen van politici betaalt zich uit, via steeds dezelfde opzet. De Gupta's starten een bedrijf dat iets produceert wat een overheidsdepartement of nutsbedrijf nodig heeft. De broers zorgen via hun politieke vrienden dat handlangers de leiding krijgen binnen die overheidsorganisaties. Deze handlangers wijzen vervolgens alle lucratieve aanbestedingscontracten toe aan Gupta-bedrijven. Zo begonnen de Gupta's hun imperium ooit met een computerbedrijf. Dat kreeg succes door enorme overheidsbestellingen van computers voor publieke scholen. Myburgh: "De computers bleken zelden te werken. Een financiële strop voor de scholen." Maar de Gupta's waren in één klap rijk.

Met de productie van pantservoertuigen ging het daarna niet anders. Die nam het leger enthousiast af. De nationale spoorwegen bestelden opeens massa's locomotieven die een Gupta-producent hielp bouwen. De krant en het tv-station van de familie beschikten vanaf de oprichting over een opvallend groot deel van het overheidsadvertentiebudget. En zodra de Gupta's steenkolenmijnen opkochten, waren die al snel de belangrijkste leverancier van het staatsenergiebedrijf.

Kerncentrales

De Gupta's schaften ook een uraniummijn aan. President Zuma probeert sindsdien de bouw van nieuwe - volgens experts onbetaalbare - kerncentrales af te dwingen. Dan schiet immers de binnenlandse uraniumprijs omhoog. De afgelopen twee jaar zijn al twee ministers van financiën die de bouwplannen tegenhielden, ontslagen door Zuma. Hij schuift voortdurend een groep ambtenaren rond binnen overheidinstellingen om de Gupta's telkens op nieuwe posten van dienst te zijn. De nieuwste minister van financiën, Malusi Gigaba, is zo iemand. Hij moet eindelijk de (onbetaalbare) kerncentrales mogelijk gaan maken.

Zuma's zoon Duduzane is topman in het bedrijfsimperium van de Gupta's. Myburgh twijfelt er niet aan dat de financiële beloning voor president Zuma vooral via hem loopt. "En ik vermoed dat de Gupta's hun andere politieke handlangers via overzeese rekeningen betalen", zegt hij. "Hopelijk zullen de #GuptaLeaks deze constructies inzichtelijker maken." Onlangs bleek er alvast uit dat de Gupta's voor Zuma's oude dag een luxe villa in Dubai hebben klaarstaan.

De Gupta's zorgen via hun vrienden dat handlangers de leiding krijgen bij de overheid

Myburgh lijkt het niet onwaarschijnlijk dat de Gupta's na Zuma's pensioen zelf ook uit Zuid-Afrika vertrekken. Indien Zuma's opvolger niet uit hun netwerk komt, zal hun stelsel van staatsinkapseling moeilijker te handhaven zijn. "Als de Gupta's menen dat zij de Zuid-Afrikaanse staatskast maximaal hebben leeggezogen, zoeken ze vast een nieuw, geschikter land om te exploiteren."

Lobby in Nederland voor de Gupta's

De krant City Press onthulde deze maand via #GuptaLeaks dat de Zuid-Afrikaanse ambassadeur in Nederland, Bruce Koloane, bij Nederlandse bedrijven zou lobbyen voor de Gupta's. Pieter-Louis Myburgh verbaast dat niet. In 'The Republic of Gupta' wijst hij Koloane al voor diens ambassadeurschap aan als een Zuid-Afrikaanse topambtenaar die in de zak zit van de Gupta-familie. Myburgh: "Het is gebruikelijk dat ambassadeurs internationale bedrijven met elkaar in contact brengen. Maar als een ambassadeur dit vooral voor één specifieke groep bedrijven doet, rijst de vraag wie hij representeert: de Zuid-Afrikaanse staat of die bedrijven?"

De Gupta's en de betrokken politici ontkennen alle #GuptaLeaks-onthullingen. Ex-parlementslid Vytjie Mentor en oud-staatssecretaris van financiën Mcebisi Jonas deden wel een boekje open. Hen zouden ministersposten zijn aangeboden door de Gupta's - en Jonas nog een bedrag van 40 miljoen euro. Ze zouden als minister gunstige beslissingen voor de Gupta's hebben moeten nemen. De twee wezen de aanbiedingen af en verloren snel daarna hun politieke posities.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Het enige wat de broers interesseert is nóg meer uit de staatskas wringen

De Gupta's zorgen via hun vrienden dat handlangers de leiding krijgen bij de overheid