Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zonder openbaarheid geen politieke unie

Home

Sophie in 't Veld en lid Europees Parlement voor D66

Leden van het Europees Parlement stemmen tegen het anti-piraterijverdrag Acta, waarbij ze affiches met daarop 'Hello democracy, goodbye Acta' omhoog houden, in juli. © AFP
Opinie

Als gevolg van de problemen in de eurozone ontwikkelt de EU zich razendsnel van een project van diplomaten en ambtenaren tot een volwaardige politieke unie. Hoe hard premier Rutte het ook blijft ontkennen, Europa krijgt belangrijke nieuwe bevoegdheden. Op financieel-economisch terrein krijgt Europa een bankenunie en een begrotingsunie. Politiek ontwikkelt de EU zich naar een democratische politieke unie, een gemeenschap van Europese burgers met gedeelde fundamentele waarden. Een democratische unie waar burgers zelf hun regering kiezen en zo nodig naar huis sturen.

Vooral het laatste gaat allerminst vanzelf. De Europese Commissie en de lidstaten houden de Europese burger vooralsnog op afstand door vrijwel alles te regelen achter gesloten deuren. Er heerst een cultuur van geheimhouding, een reliek uit de tijd dat de Europese samenwerking een project van diplomaten was.

Als Europarlementariër, ingehuurd om de Europese Commissie en de Raad van Ministers te controleren, loop ik er dagelijks tegenaan. Stukken worden routinematig als geheim geclassificeerd, zonder onderbouwing van enige betekenis. Om mijn werk te kunnen doen, vraag ik regelmatig documenten op met een beroep op de Europese transparantieverordening. Met dezelfde regelmaat wordt me die inzage door commissie en raad geweigerd.

Omstreden verdragen
Ik heb die weigering in een aantal zaken aangevochten voor het Europese Hof van Justitie en de Ombudsman. Het gaat om politiek gevoelige zaken, zoals Swift, het akkoord met de VS over doorgifte van bankgegevens van Europese burgers, en het inmiddels verworpen anti-piraterijverdrag Acta. Het hof in Luxemburg gaf me gelijk en verplichtte de raad tot inzage in de stukken. De raad is hier onmiddellijk tegen in beroep gegaan.

Beide verdragen zijn zeer omstreden. Acta mag in zijn oorspronkelijke vorm van de baan zijn, Swift is dagelijkse praktijk. Het Europees Parlement stemde er in 2010 aarzelend en met veel tegenzin mee in, onder de voorwaarde dat we scherp konden blijven toezien op de uitvoering in de praktijk. Het laatste blijkt onmogelijk. Europol, dat de Amerikaanse verzoeken om bankgegevens beoordeelt, houdt het evaluatierapport op verzoek van de Amerikanen geheim. Weliswaar heeft het Europees Parlement de mogelijkheid de stukken in te zien, maar op voorwaarde van geheimhouding. Niets mag worden gebruikt in een publiek debat, zodat het parlement feitelijk monddood is.

Vertrouwelijk
Commissie en lidstaten grijpen ieder argument aan om stukken vertrouwelijk te verklaren. Een verzoek van een derde land tot geheimhouding geldt automatisch als een verbod op openbaarmaking. Zo bepalen de Verenigde Staten feitelijk de normen van openbaarheid van bestuur in de EU.

Wil de EU de grote stap voorwaarts maken naar een democratische politieke unie, dan mag transparantie niet meer afhangen van een paar goedwillende voorvechters die bereid zijn jaren te procederen. Europa moet een stevige Wet Openbaarheid van Bestuur krijgen, waarbij alle documenten op internet worden gepubliceerd en alleen nog bij zeer hoge uitzondering geheim worden verklaard. Er moet toezicht komen op de procedure voor het classificeren van stukken. Het is daarnaast hoog tijd dat commissie en lidstaten de bestaande uitspraken van het Europese hof ten gunste van meer openbaarheid volledig toepassen.

In een gezonde democratie is transparantie essentieel. Burgers moeten zelf hun bestuurders kunnen controleren. Transparantie is geen luxe, maar een randvoorwaarde voor een volwaardige politieke unie.

Deel dit artikel