Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zijn de kunstclaims van de Vlaamse overheid luchtfietserij?

Home

Ger Groot

Het gaat de Vlaamse overheid vooral om schilderkunst uit de Napoleontische tijd. © Reuters

De Vlaamse overheid gaat uitzoeken welke kunstwerken die ooit uit het land weggeroofd zijn nog altijd in buitenlandse collecties hangen. Nee, niet de roofkunst uit de Tweede Wereldoorlog waar al sinds jaren zoveel om te doen is. Het gaat om schilderijen die ruim twee eeuwen geleden door de Napoleontische troepen zijn meegevoerd naar Frankrijk.

De nazi-kopstukken waren niet de eersten die op systematische wijze kunst wegsleepten om in het hart van hun rijk een museum te vullen met het beste wat het menselijk genie ooit had voortgebracht. Napoleon was hen anderhalve eeuw voor geweest. Zo'n vijfduizend kunstvoorwerpen had hij van her en der in het Louvre bijeen laten brengen, toen in 1815 bij het Verdrag van Parijs bepaald werd dat ze allemaal weer terugmoesten naar hun rechtmatige eigenaars.

Zo kwam het Lam Gods van de gebroeders van Eyck opnieuw in Gent te hangen en de kruisafname van Rubens in Antwerpen. Maar lang niet alle schilderijen, beeldhouwwerken en andere kunststukken kwamen terug.

In België maakte een zekere Charles Piot er in 1880 eindelijk eens een inventaris van op. Ruim zeventig stukken bevonden zich op bekende locaties, zoals Het visioen van Dominicus van Rubens, dat nog altijd hangt in het Musée des Beaux-Arts van Lyon. Van bijna negentig bleek het spoor dood te lopen.

En nu wil Elke Sleurs, Belgisch staatssecretaris voor Armoedebestrijding, Fraudebestrijding en Wetenschapsbeleid, de localiseerbare stukken alsnog terug. Of dat zal lukken, betwijfelt ze zelf. Misschien zit er een soort bruikleen-constructie in, of afspraken over exposities in het land van herkomst. De roof ligt tenslotte wel érg ver terug in het verleden: in een tijd waarin de Belgische staat nog niet eens bestond.

Wanneer zijn claims die onrecht uit het verleden ongedaan willen maken nog rechtvaardig, en wanneer worden zij luchtfietserij? Dat roofkunst uit de Tweede Wereldoorlog wordt teruggegeven aan hun eigenaars of nabestaanden, wordt door bijna iedereen onderschreven. Maar waar houdt die aanspraak op? Eeuwigdurend kan hij moeilijk zijn. En naarmate de verwantschap verder wordt opgerekt worden ook de claims steeds minder vanzelfsprekend. Het jarenlange touwtrekken om de collectie-Goudstikker is er een goed voorbeeld van.

Lees verder na de advertentie
Napoleon Bonaparte. © afp

Daarbij kwam het uiteindelijk wèl tot teruggave, al was die niet onomstreden. Maar een tijdspanne van twee eeuwen, kun je die nog overbruggen? Ja, zeggen de Belgen; de Grieken doen tenslotte niets anders. Al decennia lang eisen ze bij het Brits Museum de friezen van het Parthenon terug en ook die werden in het begin van de 19de eeuw naar Engeland versleept. Tot nu toe met net zoveel succes als de Belgen tegenover Frankrijk. En misschien is dat maar goed ook.

Want laten we eens naar een andere belanghebbende kijken wiens bezittingen door Frankrijk massaal werden onteigend en geroofd: de katholieke kerk. Stel dat díe haar aanspraken opnieuw te gelde zou willen maken. Al haar geldzorgen vanwege misbruikschandalen waren met één keer opgelost. Des te meer wanneer ze het niet zou laten bij een tijdspanne van twee eeuwen: voor een instituut dat mikt op de eeuwigheid tenslotte maar een peuleschil.

Ga nog eens twee, drie eeuwen verder terug en zie hoe de Reformatie kerken, kloosters, kerkelijke goederen en kunstschatten annexeert. Kwam dat allemaal terug in handen van de bisdommen en geestelijke orden, dan zou half Amsterdam van eigenaar veranderen en was Rome definitief boven Jan.

Ik denk dat zelfs het Vaticaan daarvan niet durft te dromen. In ieder geval zwijgt het erover als het graf: uit schroom, uit schaamte of gewoon om geen slapende honden wakker te maken. Want die wórden wakker, zodra je gaat rommelen in geschiedenissen die verder terug liggen dan de levende getuigen. Dan weet al snel niemand meer wat nog rechtvaardig is en wat niet. En daar was het nu juist allemaal om begonnen.

Wanneer zijn claims die onrecht uit het verleden ongedaan willen maken nog rechtvaardig, en wanneer worden zij lucht­fiet­se­rij?

Het Ilissos beeld in het British Museum, is onderdeel van de 'Elgin Marbles, beelden afkomstig uit het Griekse Parthenon die Griekenland al jaren terug eist. © AP

Deel dit artikel

Wanneer zijn claims die onrecht uit het verleden ongedaan willen maken nog rechtvaardig, en wanneer worden zij lucht­fiet­se­rij?