Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zien wat je niet wilt geloven

Home

INTERVIEW | HANS NAUTA

Voor zijn nieuwe tv-programma 'Nep!' onderzoekt Owen Schumacher onechtheid op terreinen als religie, geschiedenis, kunst, sport, merken en fotografie. 'Politici leren op mediatraining hoe ze hun eigen authenticiteit naspelen.'

Toen Elsie Wright en haar nichtje Frances thuiskwamen met een foto van vier elfjes, gemaakt bij de waterval in het Engelse plaatsje Cottingley, zorgden ze voor opschudding. Tegenwoordig liegt de camera zolang het tegendeel niet bewezen is, maar in 1917 geloofden veel mensen dat een foto de waarheid toont. Pas decennia later bekende Elsie dat de foto's nep waren: ze hadden elfjes nagetekend uit een kinderboek en op stokjes geplakt. Ze wilde niet dat haar kleinkinderen een 'rare grootmoeder' zouden hebben, vandaar die onthulling.

De grap was met ze aan de haal gegaan, en dat kwam ook doordat uitgerekend Arthur Conan Doyle, geestelijk vader van de scherpzinnige Sherlock Holmes, de foto's voor waar aanzag. Hij publiceerde ze in het boek 'The coming of the fairies' (1921) en schreef dat de feiten alleen maar de echtheid konden bewijzen.

Wat Conan Doyle over het hoofd zag, zegt televisiemaker Owen Schumacher, is dat het stromende water op de foto diffuus is, en de trillende vleugeltjes van de zwevende elfjes niet. Dat klopt dus niet. Voor zijn nieuwe tv-programma 'Nep!' onderzoekt Schumacher onechtheid op terreinen als religie, geschiedenis, kunst, sport, merken en fotografie. Hij heeft daarom zelf een elfjesfoto gemaakt bij de waterval van Elsie en Frances.

Waarom geloofde Conan Doyle de foto's? Volgens Schumacher had hij een persoonlijk belang. Zijn zoon was overleden in de Eerste Wereldoorlog. Het bestaan van een andere aardse werkelijkheid van elfjes en gnomen, zou het bestaan van het hiernamaals waarschijnlijker maken. Hij was een antroposoof die hoopte dat het waar was.

Zien wat je wilt geloven, het keert terug in meer verhalen in de zesdelige NTR-serie. De ruggegraat van de aflevering over religie is de verering van de Italiaanse Pater Pio, beroemd door de stigmata. Schumacher spreekt met onderzoeker Sergio Luzzatto, die ontdekte dat de kapucijner pater de wonden in zijn handen openhield met zuur.

Geeft dat? Niet voor de 8000 bezoekers van de kathedraal in zijn geboorteplaats San Giovanni Rotondo, of voor de verkopers van Padre Pio-parafernalia. "Er waren altijd geruchten geweest dat de wonden niet echt waren, vertelde Luzzatto. Maar dat kon niemand iets schelen. Italianen hebben behoefte aan een voorganger. Luzzatto trok een lijn van Mussolini naar Padre Pio naar Berlusconi. Mannen om in te geloven."

Schumacher noemt Padre Pio geen schijnheilige, maar zet verschillende visies naast elkaar. Nep staat voor hem ook niet voor waardeloos. Lange tijd leerden kunstenaars het vak door hun meesters te kopiëren. "Tegenwoordig vinden wij originaliteit en echtheid veel belangrijker, en niet alleen in de kunst. Politici leren op mediatraining hoe ze hun eigen authenticiteit naspelen." Daarin verschillen ze weinig van Schumacher als die een nieuw typetje oefent voor het satirische programma 'Koefnoen'.

Zijn studie rechten maakte hem specialist in het auteursrecht en intellectueel eigendom. Maar zijn fascinatie voor vervalsingen begon al in de kunstwinkel van zijn stiefvader. "De eerste keer dat ik iets merkte van de dunne grens tussen echt en namaak was toen hij thuiskwam met een Soutine. Een week later bleek het nep. Het werk daalde enorm in waarde, ook al vond ik het niet minder mooi."

Hij herinnert zich dat Karel Appel in de winkel kwam en naar de inkoopprijs van zijn schilderijen vroeg. "Dat is te goedkoop, zei hij toen, dat kan niet van mij zijn. Aan het werk zelf had Appel niet kunnen zien dat het vervalsingen waren. Dat het zo lastig was om de maker ervan, Geert Jan Jansen, te veroordelen, kwam doordat slachtoffers geen klacht indienen. Zodra ze toegeven dat ze een vervalsing hebben gekocht, zijn ze de waarde kwijt."

Economisch is het als koper verstandiger om mee te gaan in het bedrog. Of om te blijven geloven in de echtheid.

Waarom vervalst een Italiaanse producent allerlei stadsbeelden in opdracht van de gemeente Florence - de leeuwen op het Palazzo Vecchio zijn bijvoorbeeld van plastic - en belandt de Engelse schilderijenvervalser John Myatt in de bak, vraagt Schumacher zich af in zijn programma.

In een Chinees atelier ruikt hij de geur van verse Van Goghs, en spreekt hij een schilder die vijf Zonnebloemen per dag maakt. "De ironie wil dat hele volksstammen in China het werk kopiëren van een kunstenaar die nooit van zijn eigen werk kon rondkomen. En dat doen ze omdat ze niet kunnen leven van hun eigen schilderijen."

In de Chinese galerie met het originele werk van een voormalige imitator mag Schumacher niet filmen. Uit angst voor vervalsingen.

Laatst trad in de VS de dode rapper Tupac op als hologram. Waar heeft het publiek naar staan kijken? "Naar het beeld dat ze graag willen zien. In het programma ontmoet ik mediakunstenares Alison Jackson, die acteurs gebruikt voor haar onechte paparazzi-foto's. Zij zegt: 'De meeste mensen maakt het niet uit of het echt is of niet. Het beeld is zo heerlijk dat ze alleen maar meer willen'."

Nep! van de NTR is vanaf vandaag te zien op Nederland 3 om 21.20 uur.

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie