Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zet de Godhelm op en je gaat in het bovennatuurlijke geloven

Home

Willem Schoonen

Een deel van de bezoekers van Lowlands kreeg door de Godhelm een bovennatuurlijke ervaring. © noortje jacobs

De neurowetenschapper David Maij duikt in het brein, op zoek naar bovennatuurlijke ervaringen. En die weet hij te vinden.

Hij trok naar Lowlands met de zogeheten Godhelm, om te zien of die in het hoofd van festivalgangers bovennatuurlijke ervaringen kon creëren. Volgende week promoveert hij aan de Universiteit van Amsterdam op de resultaten. David Maij laat zien hoe het brein ruimte maakt voor geloof.

Lees verder na de advertentie

Die Godhelm was nep. Hij zag er heel echt uit, met elektroden en bedrading, maar de helm deed niets. Toch kreeg een deel van de festivalbezoekers een bovennatuurlijke ervaring. En niet omdat ze te veel gedronken hadden: de helm werkte bij beschonken en nuchtere proefpersonen even goed. Hoe doet die helm dat?

David Maij: "Er wordt een verwachting gewekt. We vertellen de proefpersonen dat de helm hun brein stimuleert en dat ze daardoor bovennatuurlijke ervaringen kúnnen krijgen. Bovendien worden hun ogen en oren bedekt, er komen dus geen signalen door die de gewekte verwachtingen kunnen corrigeren. Het brein kan zijn gang gaan."

Teken van God

Aangezien er over de hele wereld wordt geloofd, veronderstelt de wetenschap dat er universele eigenschappen zijn die de mens daartoe in staat stellen. Het vermogen de aanwezigheid van een ander op te merken, zou volgens psychologen zo'n eigenschap zijn. Zeker als dat vermogen wat doordraait: als we, helemaal alleen thuis, de trap horen kraken, weten we zeker dat er iemand naar boven komt. Een andere, typisch menselijke eigenschap die psychologen kennen, is de neiging om in alles handelingen te zien, handelingen met een bedoeling. Daarom worden we kwaad op de computer die vastloopt, en maken we ruzie met de kat. En kunnen we in onweer een teken van God zien.

"Dat zijn eigenschappen die de mens in de loop van de evolutie heeft gekregen en die hem helpen overleven. Maar de theorie veronderstelt dat die de vatbaarheid voor geloof of bovennatuurlijke ervaringen verhogen. En dat geloof ik niet. Het blijkt niet uit onze experimenten. Dat vermogen om de aanwezigheid van een ander op te merken bijvoorbeeld kun je opschroeven door mensen in een bedreigende situatie te brengen. In experimenten lukt dat, maar het maakt mensen niet vatbaarder voor het bovennatuurlijke."

Als je mensen in wie je vertrouwen hebt ziet bidden en naar de kerk ziet gaan, dan heb je de neiging dat over te nemen

David Maij, neurowetenschapper

Er zijn betere verklaringen voor het menselijk vermogen te geloven?

"Leren is er een. De mens is een lerend wezen. Als je mensen in wie je vertrouwen hebt, goede mensen, bijvoorbeeld je ouders, ziet bidden en naar de kerk ziet gaan, dan heb je de neiging dat over te nemen. Die invloed van zogenoemde vertrouwenwekkende handelingen is een bekend psychologisch verschijnsel."

Tot in je puberteit, denk je dan.

"Mogelijk. Omdat je dan volwassen wordt, je eigen ideeën krijgt, en misschien ook anderen gaat doorzien. Als iemand zegt te geloven maar erop los leeft en de hele dag vloekt, dan neem je zijn geloof niet over. Niets maakt zo afvallig als hypocrisie."

En dan is er het brein. De neurowetenschap komt er meer en meer achter dat het brein niet alleen maar signalen verwerkt die van buiten komen, maar een voorspellingsmachine is, die op basis van eerdere ervaringen continu vooruitloopt op de toekomst.

Maij: "Daarom werkt die Godhelm! Er zijn drie factoren die daarin een rol spelen. De eerste is de verwachting, het vooruitlopen op de toekomst. De tweede zijn de signalen die via de zintuigen binnenkomen. De derde is de voorspellingsfout, die volgt uit de vergelijking tussen 2 en 1. Op basis van de voorspellingsfout stelt het brein de verwachting bij. Als je die correctie dempt, komt er ruimte voor de bovennatuurlijke ervaring."

Geloof is per definitie niet verifieerbaar. Daarom is het geloof. Het kan dus ook niet door wetenschap van zijn sokkel worden gestoten

David Maij, neurowetenschapper

Betekent dit nu dat geloven een illusie is? Is hiermee bewezen dat God niet bestaat?

"Absoluut niet. Geloof is per definitie niet verifieerbaar. Daarom is het geloof. Het kan dus ook niet door wetenschap van zijn sokkel worden gestoten.

"Ik ben zelf niet gelovig, maar mijn onderzoek reduceert geloof niet tot niets. Geen wetenschappelijk onderzoek kan dat."

Wie is David Maij?

David Maij studeerde psychologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, vervolgde zijn weg in de neurowetenschappen aan de Universiteit Leiden, en belandde voor zijn promotieonderzoek bij hoogleraar Michiel van Elk aan de Universiteit van Amsterdam. Met zijn promotie op 6 april eindigt voorlopig zijn wetenschappelijke loopbaan. Maij richtte samen met collega Miranda Smit, die binnenkort promoveert aan de Universiteit Utrecht, Neuro Habits op. Dat bedrijf helpt particulieren, bedrijven en (onderwijs)instellingen met gedragsverandering op (neuro)wetenschappelijke basis.

In 2010 schreef Trouw-columnist Bert Keizer over een Godhelm.

Deel dit artikel

Als je mensen in wie je vertrouwen hebt ziet bidden en naar de kerk ziet gaan, dan heb je de neiging dat over te nemen

David Maij, neurowetenschapper

Geloof is per definitie niet verifieerbaar. Daarom is het geloof. Het kan dus ook niet door wetenschap van zijn sokkel worden gestoten

David Maij, neurowetenschapper