Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zelfdiscipline splijt de samenleving

Home

Marc van Dijk

© anp

In het Filosofisch Elftal analyseren twee denkers een actuele vraag. Elftalspeler Marli Huijer schreef een boek over discipline. Vormt discipline de basis van een nieuwe maatschappelijke tweedeling?

Een gebrek aan discipline is vrijwel dagelijks in het nieuws, al wordt het meestal anders genoemd. We eten verkeerd en te veel, we drinken te veel en maken ons zorgen over asociaal gedrag, opvoedingsproblemen en onderwijsuitval.

In haar nieuwe boek 'Discipline. Overleven in overvloed' neemt Filosofisch Elftal-speelster Marli Huijer het begrip discipline onder de loep. Huijer signaleert een afname van disciplinering door scholen, kerken en leger in combinatie met een toename van 'overvloed', het geheel aan verleidingen dat we moeten weerstaan. Ze denkt dat het fenomeen een belangrijke rol speelt in een nieuwe maatschappelijke tweedeling: mensen met en zonder zelfdiscipline.

Ongezonde levensstijlen
Marli Huijer, bijzonder hoogleraar filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam: "Traditioneel vervulden instituties een belangrijke rol bij het aanleren van discipline. Sinds die traditionele ordening in de jaren zestig en zeventig doorbroken is, zijn mensen wat discipline betreft op zichzelf aangewezen. Maar bij het ontwikkelen van zelfdiscipline helpt het enorm als je ouders het goede voorbeeld geven. En tussen ouders bestaan zeer grote verschillen, als het aankomt op de vraag of ze hun kinderen zelfdiscipline voorleven of niet.

"De impact van hun gedrag is enorm. Als je in je opvoeding geen zelfdiscipline hebt meegekregen, is het in de huidige tijd heel lastig om dat op latere leeftijd nog te repareren. Op sommige gebieden, bijvoorbeeld op het gebied van gezonde of ongezonde leefstijlen, zie je dat mensen hun hele leven last houden van een gebrek aan discipline. Het houdt ze op een sociale en maatschappelijke achterstand."

Alicja Gescinska, Pools-Vlaamse filosoof die momenteel als gastonderzoeker werkt aan de Amerikaanse Princeton University: "Zou het werkelijk zo zijn dat de sociaal minder geprivilegieerde klasse minder gedisciplineerd is? Ik denk dat het tegendeel evengoed waar kan zijn. Een arbeider moet vaak veel gedisciplineerder zijn dan bijvoorbeeld een succesvol schrijver, die vrij is zijn eigen tijd te plannen.

"Onderaan de sociale ladder is niet noodzakelijkerwijs minder discipline. Moslims doen het in onze samenleving gemiddeld genomen niet bijzonder goed op de sociale ladder. Maar ze zijn wel op veel vlakken bijzonder gedisciplineerd. Hun houding tegenover sigaretten, alcohol en familiale hiërarchie is vaak strikter dan de onze. Dat ze moeite hebben om de sociale ladder te beklimmen heeft dus andere oorzaken dan louter 'gebrek aan discipline'.

Geen synoniem
Gescinska: "Je kunt talloze voorbeelden vinden van mensen die enorm gedisciplineerd zijn, maar daarom nog niet succesvol. Omdat de manier waarop zij zich disciplineren niet in het keurslijf van de samenleving past. Iemand kan ervoor kiezen om dagelijks urenlang heel gedisciplineerd te mediteren en niet meer mee te willen doen aan de rat race. Discipline is geen synoniem voor maatschappelijk succes."

Lees verder na de advertentie

 
Bij het ontwikkelen van zelfdiscipline helpt het enorm als je ouders het goede voorbeeld geven. En tussen ouders bestaan zeer grote verschillen

Huijer: "Dat beweer ik ook niet. Daarom is het belangrijk om te onderscheiden over welke vorm van discipline we het hebben. De traditionele vorm van discipline is bijna synoniem voor gehoorzaamheid. Die gedijde uitstekend in de traditionele instituties. De hedendaagse wereld, waarin de overvloed van alle kanten op ons afkomt en we tegelijkertijd sterk op onszelf zijn aangewezen, vraagt vooral om zelfdiscipline.

"Juist daar signaleer ik die bewuste tweedeling: laagopgeleide ouders voeden hun kinderen vaker autoritair op. Daardoor leren die kinderen wel om gehoorzaam te zijn, maar niet om zichzelf te disciplineren als die beschermende tucht en orde er niet meer is.

Elite
Huijer: "Hoogopgeleide ouders stimuleren hun kinderen tot zelfstandig gedrag, waardoor ze weerbaarder worden tegen de overvloed dan kinderen met lager opgeleide ouders. Dat verschil wordt daarna nog eens versterkt in het hoger onderwijs. De nieuwste top-opleidingen, zoals de university colleges, richten zich sterk op het vergroten van de zelfdiscipline van de studenten. Zo ontstaat een elite die meer zelfdiscipline meekrijgt dan de grote middenmoot van studenten. Die middenmoot wordt alleen afgerekend op het aantal gehaalde studiepunten. Op gehoorzaamheid dus. Terwijl de kleine groep bijzonder getalenteerde studenten nóg meer zelfdiscipline krijgt dan ze al had."

Gescinska: "Het komt op me over alsof je discipline beschouwt als iets wat klasse-gebonden is, en bovendien gekoppeld aan maatschappelijk succes. Maar wat betreft levensstijlen kun je toch moeilijk beweren dat alcoholisme en voedselverslavingen kwesties van 'discipline' zijn. Alcoholisme en voedselstoornissen zijn zware ziektes, zowel psychisch als lichamelijk. Deze bestrijden lukt niet met meer enkel wat meer discipline.

"Hoewel slechte voedingsgewoonten inderdaad vaak bij lagere klassen voorkomen, dien je ook op te merken dat anorexia bijvoorbeeld, of aanverwante eetstoornissen, juist ook heel vaak bij succesvolle, perfectionistische mensen voorkomt, mensen die uiterst gedisciplineerd zijn. Ook het bovenmatig gebruik van alcohol of drugs komt evengoed voor bij zwervers als bij geniale musici en gedreven professoren.

Gat repareren
Gescinska: "Dat kansarmere gezinnen vaak slechtere eetgewoontes hebben, ligt misschien eerder aan het feit dat gezond eten duurder is dan aan hun vermeend gebrek aan zelfdiscipline. Wat, hoe en hoeveel we eten is vooral een kwestie van gewoontes. Krijg je als kind niet de juiste gewoontes mee, dan moet je een veel langere weg afleggen dan iemand die dat van kinds af meekrijgt. Maar is dat laatste kind dan meer gedisciplineerd? Heeft het meer zelfdiscipline? Het heeft gewoon het geluk om meteen juiste gewoontes mee te krijgen in plaats van foute. Zo'n vorm van geluk is geen verdienste en geen kwestie van meer of minder discipline."

Huijer: "Ongezonde leefstijlen komen meer voor in de sociaal-economisch minder bevoorrechte klasse dan in de bevoorrechte klasse. Dat is een feit, geen normatief oordeel. Er zijn kinderen die in hun opvoeding enkel de ouderwetse gehoorzaamheid aangeleerd krijgen. Kinderen van hoogopgeleide ouders leren van jongs af aan meedenken over de regels en afspraken waar ze zich vervolgens aan moeten houden. Daar hebben ze later veel aan in deze maatschappij.

"Kijk of je in scholen of in andere stabiele instellingen het gat tussen degenen met en zonder zelfdiscipline kunt repareren. Treed als overheid in gesprek met mensen in buurten, met de vraag: willen jullie jezelf en jullie kinderen tegen ongezonde leefpatronen beschermen, en zo ja: hoe kunnen we dat voor elkaar krijgen?

"Een voorbeeld: in zogenoemde JOGG-gemeentes (Jongeren Op Goed Gewicht) gaan ouders in gesprek met (sport)scholen, kantines en overheidsinstellingen om op alle fronten te bekijken: hoe kunnen we de omgeving zo inrichten dat bewoners zonder veel moeite meer bewegen en gezonder eten? Burgers kunnen op die manier de discipline aan hun omgeving uitbesteden. Ik denk dat dit de toekomst is."

De grote discipline-avond, met Marli Huijer, Ad Verbrugge, Henk Oosterling en Gabriël van den Brink; 27/11, Felix Meritis, Amsterdam.

 
Laagopgeleide ouders voeden hun kinderen vaker autoritair op. Daardoor leren die kinderen wel om gehoorzaam te zijn, maar niet om zichzelf te disciplineren als die beschermende tucht en orde er niet meer is

Deel dit artikel