Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zeepaardje: Een vader die moedert in warme Waddenzee

Home

De breed verafschuwde opwarming van de aarde heeft toch ook zijn leuke kanten, zoals soorten die nieuw in ons land worden aangetroffen terwijl ze het hier voorheen te fris vonden. Door klimaatverandering dreigen soorten te verdwijnen of te vertrekken, maar via de achterdeur dienen andere soorten zich aan. Het toont de veerkracht van de natuur. Zo is onze vaderlandse biodiversiteit sinds 2002 verrijkt met een zuidelijke zeldzaamheid, het kortsnuitzeepaardje Hippocampus hippocampus. Al eerder werd af en toe het langsnuitzeepaardje aangetroffen; het vage onderscheid tussen beide nauw verwante soorten is een zaak voor biologische fijnslijpers. Een paar keer per jaar worden de diertjes waargenomen en afgelopen maand dook er weer een kortsnuitje op in het Texelse haventje van het instituut voor zeeonderzoek NIOZ. Men wijdde er een persbericht aan waarin de opwarming van het klimaat nadrukkelijk als oorzaak werd gesuggereerd.

Zeepaardjes zijn echt bizarre beestjes. Voor de goede orde: zoals een walvis geen vis is maar een zoogdier, zo is een zeepaard geen zoogdier maar een vis. Maar nog afgezien daarvan moeten zeepaardjes vooraan hebben gestaan toen tijdens de schepping de bizarriteiten werden uitgedeeld. Met een bovenlijfje als een schaakstuk en de grijpstaart van een opossum, met - als bij een upper class Brit - stijf aan elkaar gegroeide kaken die ook nog een pruilerig zuigsnuitje vormen om prooidiertjes mee uit het water te stofzuigeren, en met de mannelijke zwangerschap als vorm van ultieme emancipatie, worden zeepaardjes door weinig andere diersoorten in gekte overtroffen.

In dit vaderdagweekend is die zwangerschap iets om nader te betrachten. Bij verreweg de meeste dieren is de masculiene bijdrage aan de voortplanting beperkt tot een hit-and-runstrategie. Mannetjes produceren meestal enorme hoeveelheden zaadcellen, injecteren die in een al dan niet gewillig vrouwtje (ook de verkrachting komt voor als voortplantingsstrategie) en laten haar daarna zitten met de gebakken peren van broedzorg en opvoeding. Zo niet het zeepaardje. Het vrouwtje legt haar eitjes niet op de bodem van de zee of vastgekleefd aan een waterplant, maar in een speciale instulping van het mannetje, de broedbuidel die met een kringspier van de buitenwereld kan worden afgesloten. Na enkele weken komen de eitjes uit en bevalt het mannetje van een grote kinderschaar. De broedbuidel bevindt zich aan de onderkant van de buik; naar analogie van de baarmoeder ware het wellicht beter te spreken van een baarvader. Dankzij de baarvader staat het zeepaard bekend als de meest geëmancipeerde diersoort. Het is zelfs wat doorgeslagen, want nu is het de moeder die zich van het lot van haar kroost niets aantrekt.

Zeepaardjes leven tamelijk verstopt en goed gecamoufleerd in velden van zeegras en zeewier, waar ze zich met hun omkrullende grijpstaart aan vastklampen. Roerloos zitten ze te wachten op argeloos voorbijzwemmende of -zwevende prooi, kleine kreeftachtigen die plotseling door zo'n onopvallend stuk schijnvegetatie worden opgezogen. Voor een blijvende en succesvolle vestiging van de beide zeepaardsoorten in ons deel van de Noordzee en de Waddenzee is behalve een verdergaande stijging van de zeewatertemperatuur ook het herstel en de uitbreiding van zeegrasvelden van belang. Dat laatste vergt beleid. Visserijbeleid met een emancipatoir effect.

Jelle Reumer is directeur van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam

Deel dit artikel