Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Word je door dementie meer wie je echt bent?

Home

BERT KEIZER

Naarmate wij meer over onszelf weten, blijken we hoe langer hoe minder voor te stellen. Tot Copernicus zaten we op een plaatsje helemaal vooraan in het kosmische circus, zodat we God goed konden zien. Zijn ontdekking dat de zon niet om ons draaide leidde er uiteindelijk toe dat we beseften dat er niets om ons draait in de verschrikkelijke leegte van het heelal. Vervolgens haalde Darwin alle bedoelingen weg uit aardse levensvormen en toonde Freud aan dat we ook in onze binnenwereld niet aan de touwtjes trekken. En dit gaat maar door.

Nu blijkt dat ons geestelijke leven geheel bepaald wordt door onze hersenen. Waarom is die samenhang tussen hersenen en geest zo ontmaskerend? Het duurde even voordat we dat ten volle beseften.

De klassieke hersenschade die we allemaal kennen is de beroerte. Een deel van de hersenen wordt beschadigd, of valt zelfs helemaal uit en het gevolg is een verlamming in de hand en het been van een slachtoffer. Maar hersenen zorgen niet alleen dat we kunnen bewegen, hersenen zorgen er ook voor dat we kunnen horen, zien, voelen, ruiken, denken en gevoelens hebben. Een beschadigd brein betekent een beschadigde geest.

Ik zeg 'betekent' want ik weet geen beter werkwoord. Tot op heden weet niemand een beter werkwoord.

Filosofen zijn er nog niet in geslaagd om het verband tussen geest en lichaam op te helderen. We weten wel dat er nooit geestelijke activiteit is zonder hersenen. Terwijl hersenen zonder geestelijke activiteit wel bestaan, bijvoorbeeld als u droomloos slaapt, of als u onder narcose bent.

De hersenschade waar wij tegenwoordig in onze gemeenschap het meest mee te maken hebben, is dementie. Daarbij wordt pijnlijk recht in je gezicht gewreven: een beschadigd brein is een beschadigde geest.

De-mentie is ontgeesting, zielsverlies. Het is een gruwelijke uitruiming van je innerlijk. Je tafelmanieren, je liefde voor poezie, je gevoel voor humor, het vermogen om een boek te lezen of een film te volgen, of een verjaardagscadeautje te kopen, alles wordt uit je weggehaald. Je kunt niet eens meer koffie zetten. Zelfs je eigen kinderen ken je niet meer. Je eigen kinderen! En er kan nog meer uit, niet alleen de meubels maar ook de vloerbedekking wordt weggehaald, de gordijnen, soms zelfs het glas uit de ramen. Totdat je eindigt als een dolende ziel die haar eigen poep eet en op negentigjarige leeftijd in tranen vraagt: 'weet mijn moeder wel waar ik ben?' Het is, in één woord, een rotziekte. In elk stadium.

Ik vertel u dit allemaal omdat ik mij stoorde aan wat Jean Jacques Suurmond afgelopen dinsdag schreef over dementie (Trouw, 26 mei). Hij ziet dementie als een kans "om meer degene te worden die je echt bent". Dementie ontmantelt het ik, zodat de ziel kan gaan glanzen. Eindelijk ben je verlost van al die beperkende, hardnekkige denk- en gedragspatronen. Het is een proces waarin je je autonomie verliest, om herschapen te worden naar wat in geloofstaal "je oorspronkelijke gelaat" wordt genoemd.'

Ik vind een dergelijke beschrijving stuitend. Hoe komt het toch dat duizenden geliefden van dementerenden kapot gaan van verdriet bij de aanschouwing van deze gebroken mensen waarin de ziel volgens Suurmond eindelijk gaat glanzen? Hoe kom je er op een dergelijke gruwel te beschrijven als een kans om meer degene te worden die je echt bent? Denkt Suurmond dat er troost uit gaat van een dergelijke miskenning van ellende?

Wij hebben meneer B. in ons huis die zijn leven lang een zachtmoedige man was, maar die nu tegen alles en iedereen roept: 'Rot op klootzak!' Zou Suurmond tegen zijn dochter durven zeggen: "Kijk eens, hoe die ziel glanst?" Of mevrouw van Z., die urenlang onverstaanbaar mummelend door de gangen dwaalt, de muren aftastend op zoek naar iets dat ze maar nooit kan vinden. Wie zou tegen haar man durven zeggen: "Nou, ze is gelukkig wel verlost van beperkende gedragspatronen"? Of mevrouw D. die de hele dag wezenloos voor zich uit zit te staren. Zou haar wanhopige zoon er van opknappen als hem wordt uitgelegd dat zij nu eindelijk toont wat in Suurmonds geloofstaal 'haar oorspronkelijke gelaat' heet?

Dementie is een rotziekte. Laten we elkaar toch alsjeblieft niks wijsmaken. Kom op nou, we zijn hier met volwassenen onder elkaar.

Deel dit artikel