Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Woedende Stalin greep hard in na nederlaag van de Sovjet-voetballers

Home

Paul van der Steen

Beeld uit de wedstrijd Sovjet-Unie-Joegoslavië, 1952. © Hollandse Hoogte / Sputnik
DÉJÀ VU

Eigenlijk voetbalden op 20 en 22 juli 1952 niet de nationale elftallen van de Sovjet-Unie en Joegoslavië tegen elkaar. Het waren in feite duels tussen de leiders van de twee landen, Jozef Stalin en Josip Tito. 

Zoals Vladimir Poetin van het komende wereldkampioenschap in eigen land graag een visitekaartje voor Rusland maakt, zo wilde het Kremlin van de deelname van zijn voetballers aan de Olympische Spelen in Helsinki één grote triomf voor de Sovjet-Unie maken.

Lees verder na de advertentie

Daarvoor moest in de eerste ronde gewonnen worden van Joegoslavië. Niet zomaar een te nemen horde. De Joegoslaven hadden op de Olympische Spelen in Londen zilver gewonnen. Ze tartten sinds dat jaar bovendien Stalin door politiek een eigen weg te bewandelen. De Sovjet-Unie had de Duitsers uit Oost-Europa verdreven en dat gebied daarna tot haar invloedssfeer gemaakt. Joegoslavië had zichzelf bevrijd en begon onder leiding van partizanenleider en oorlogsheld Tito al snel een koers onafhankelijk van Moskou te varen.

Het Kremlin wilde van de deelname van zijn voetballers aan de Olympische Spelen in Helsinki één grote triomf voor de Sovjet-Unie maken

Voor de Tweede Wereldoorlog had de Sovjet-Unie de Spelen altijd links laten liggen. De leiders vonden het evenement 'elitair' en 'bourgeois'. Maar stilaan veranderden ze van mening en zagen ze de propagandamogelijkheden van sport in. Die bood mogelijkheden om de superioriteit van het communisme voor het oog van de wereld zichtbaar te maken.

Geheimzinnigheid

De Spelen van Londen in 1948 werden nog overgeslagen. Moskou wilde niet opdraven op het feestje van een vijand in de inmiddels begonnen Koude Oorlog. Aan de Olympiade van 1952 in Helsinki, hoofdstad van het neutrale buurland Finland, nam de Sovjet-Unie wel deel. Op haar manier. Atleten zaten niet in het olympisch dorp, maar werden ondergebracht in een eigen, scherp afgezonderd onderkomen. Trainingen als die van het Sovjet-voetbalelftal waren met veel geheimzinnigheid omgeven. Dat de spelers al lange tijd minutieus werden voorbereid, was wel duidelijk.

Het voorkwam niet dat de Joegoslaven op 20 juli met 5-1 voorstonden. Toen geschiedde een wonder. De Sovjets bleken nog een tweede adem te bezitten en maakten in het laatste kwartier van de reguliere speeltijd 5-5. Die stand veranderde niet in de verlenging. Het betekende dat een nieuwe wedstrijd, twee dagen later, de beslissing moest brengen.

Dit keer werd het 3-1 voor Joegoslavië. Dat was een verdienste van het elftal én van de twaalfde man: het Finse publiek steunde na de Sovjet-agressie in de Tweede Wereldoorlog de Joegoslaven. Op de Balkan vierde het thuisfront een ongekend feest. De straten stroomden vol met juichende en dansende massa's, met geweren werd in de lucht geschoten. De kranten prezen het nationaal elftal en namen gretig loftuitingen uit de buitenlandse pers over. Het ging in de kolommen ook over het bikkelharde spel van de Sovjets, over de beledigingen die ze uitten en over de weigering om na de nederlaag de winnaars te feliciteren. Spotprenten speculeerden op een woedende Stalin en verbanning van spelers naar Siberië.

Europees kampioen

Van zo'n enkeltje Goelag kwam het niet. De nederlaag had wel Stalins woede gewekt. In het nieuwe voetbalseizoen werd CSKA Moskou, dat een groot deel van het elftal had geleverd, na drie wedstrijden op zijn bevel uit de competitie verwijderd. De gelouterde bondscoach Boris Arkadyev moest een hoge onderscheiding inleveren. Pas na de dood van Stalin in 1953 kregen ze weer enige kans op eerherstel.

De Sovjet-Unie haalde haar gram door in 1960 Europees kampioen te worden door een zege tegen Joegoslavië in de finale. Die eindstrijd haalden ze in 1988 nog eens. Van Oranje, de tegenstander, hadden ze in de poule nog gewonnen. Dit keer verloren ze door een snoeiharde kopbal van Ruud Gullit en een wonderschone, maar eigenlijk onmogelijke goal van Marco van Basten.

In de rubriek 'Déjà vu' bekijkt Paul van der Steen wekelijks het nieuws door een historische bril. Lees hier meer afleveringen.

Lees ook: Volgens chloorgasprofessor Fritz Haber waren gifgassen humaan

Chemicus Fritz Haber ontwikkelde het verstikkende chloorgas en Zyklon B, dat in gaskamers werd gebruikt tijdens de Holocaust.

Deel dit artikel

Het Kremlin wilde van de deelname van zijn voetballers aan de Olympische Spelen in Helsinki één grote triomf voor de Sovjet-Unie maken